📜 Giảng Sư
Kho kinh › Căn Bản Phật Giáo (Bình Anson)

Can Ban Phat Giao - Binh Anson

Căn Bản Phật Giáo (Bình Anson) · 10,788 ký tự · ~10 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Can Ban Phat Giao - Binh Anson

Vietnamese, with Unicode Times font

C ăn Bản Phật Giáo

Bình Anson

NXB Tổng Hợp TP HCM

TL. 2005 - PL. 2549

-02-

Tám Pháp Thế Gian

Bình Anson

---*---

Bài nầy viết dựa theo tập sách "The Eight Worldly Conditions", do Hòa

thượng Nàrada viết n ăm 1970, v à bác

Phạm Kim Khánh dịch n ăm 1972 với tựa đề

"Những Bước Thăng Trầm".

*

T iếng Pali của "tám pháp thế gian" là "atthalokadhamma" .

"Attha" là tám, "loka" là thế gian, và "dhamma" là

pháp. Atthalokadhamma còn được dịch l à

Bát Pháp, hay Bát Phong, là tám ngọn gió làm rung chuyển thế gian.

Đó l à:

được ( làbha ) và mất ( alàbha ), danh thơm ( yasa )

và tiếng xấu ( ayasa ), ca tụng ( pasamsà ) và khiển trách ( nindà ),

hạnh phúc ( sukha ) và đau khổ ( dukkha ).

Trong kinh "Tùy Chuyển Thế Giới", T ăng Chi Bộ, Chương Tám Pháp, Đức Phật dạy:

Này các Tỳ-khưu, có tám pháp thế gian làm tùy chuyển thế giới. Thế nào

là tám? Đó l à: lợi dưỡng và không lợi

dưỡng, danh vọng và không danh vọng, tán thán và chỉ trích, an lạc và

đau khổ.

Sau đó, Ng ài nói lên bài kệ:

Lợi dưỡng, không lợi dưỡng,

Danh vọng, không danh vọng

Tán thán và chỉ trích

An lạc và đau khổ

Những pháp n ày vô thường

Không thường hằng, biến diệt

Biết chúng, giữ chánh niệm

Bậc trí quán biến diệt

Pháp khả ái, không động

Không khả ái, không sân

Các pháp thuận hay nghịch

Được tiêu tan không còn.

Sau khi biết con đường

Không trần cấu, không sầu

Chơn chánh biết sanh hữu

Đi đến bờ b ên kia.

Ngài giảng rằng khi chúng ta gặp phải một trong tám sự kiện ấy (lợi

dưỡng, không lợi dưỡng, danh vọng, không danh vọng, tán thán, chỉ trích,

an lạc, đau khổ), chúng ta không n ên

bám theo các điều thuận lợi như: lợi dưỡng,

danh vọng, tán thán, an lạc; v à chúng ta cũng không nên sân hận với

các điều bất thuận lợi như: không lợi dưỡng,

không danh vọng, chỉ trích, đau khổ. Chúng ta không n ên

để các điều đó ngự trị v à lấn áp tâm

trí. Trái lại, chúng ta nên nhận biết rõ ràng rằng: "Sự kiện này

đang khởi l ên nơi ta. Tuy nhiên, sự

kiện ấy là vô thường, khổ, biến hoại", để có

một thái độ b ình thản, tỉnh giác. Vị Thánh

đệ tử n ào

đoạn tận thuận ứng, nghịch ứng như vậy, sẽ được giải thoát khỏi sanh, gi à,

bệnh, chết, sầu, não. Từ đó, vị ấy thoát khỏi

mọi ô nhiễm r àng buộc, và tiến đến bờ

giải thoát.

*

1. Được và Mất ( Làbha và Alàbha )

Trên đường đời, chúng ta thường phải gặp

cả hai điều: được v à mất, hay nói cách khác, lợi lộc và lỗ lã. Dĩ

nhiên, khi được lợi th ì người ta thỏa

thích, vui mừng. Nhưng đến khi lỗ l ã

thì phiền não bắt đầu khởi phát. Nhiều trường

hợp lỗ l ã quan trọng làm cho người ta loạn trí, lắm khi

đưa đến cảnh quy ên sinh mạng sống, nếu

không còn chịu đựng được nữa. Chính trong

những ho àn cảnh tương tợ, ta phải biểu dương tinh thần dũng cảm và

giữ tâm bình thản, không để quá chao động.

Trong lúc vật lộn với đời sống, tất cả mọi người đều phải gặp những lúc

thăng, lúc trầm, v à chúng ta phải sẵn sàng chịu

đựng, sẵn s àng

đối phó, nhất l à trong nghịch cảnh.

Mất một vật gì, tất nhiên ta cảm thấy buồn. Nhưng chính cái buồn ấy không giúp ta tìm lại được vật đ ã mất. Ta phải nghĩ rằng ai đó có thể hưởng vật kia, mặc dầu họ hưởng một cách bất chánh. Ước mong người ấy được vui vẻ, an l ành và hạnh phúc. Hoặc giả ta có thể tự an ủi: "Đây chỉ là một mất mát nhỏ nhen, không quan trọng." Hoặc giả ta có thể chấp nhận một thái độ triết lý cao thượng: "Không có g ì là 'Ta' , không có cái gì là 'Của Ta' ".

Ta phải dũng cảm chịu đựng những lỗ l ã,

thua thiệt, mất mát. Phải đương đầu với nó, v à

như câu "họa vô đơn chí" diễn

tả, nó có thể đến một cách đột ngột, từng đo àn,

từng đám đông, chớ không đơn độc. Ta phải

điềm tĩnh đối phó, với tâm Xả ( upekkhà ) hoàn toàn, và nghĩ

rằng: đây l à cơ hội vàng ngọc

để thực h ành

đức tánh Xả ly cao thượng nầy.

*

2. Danh Thơm và Tiếng Xấu ( Yasa và Ayasa )

Danh thơm và tiếng xấu là cặp th ăng trầm khác m à ta phải đối phó h àng ngày.

Danh thơm, chúng ta hoan hỷ đón mừng. Tiếng xấu th ì chúng ta không thích. Danh thơm làm phấn khởi tinh thần. Tiếng xấu làm cho ta phiền muộn, khổ đau. Chúng ta thích được trứ danh. Chúng ta rất thỏa thích thấy những hoạt động của m ình, dầu không đáng kể, được tường thuật v à được nhiều người nhắc nhở, nhiều người biết đến. Lắm khi ta cũng cố gắng, một cách bất chánh, l àm cho người ta chú ý đến m ình.

Thật ra, chúng ta không cần chạy theo danh thơm, tiếng tốt. Nếu ta xứng

đáng, ắt nó sẽ đến m à không cần tìm.

Khi hoa đượm mật đầy đủ th ì ong, bướm

sẽ đến. Hoa không cần mời ong, hay mời bướm.

Còn tiếng xấu thì sao? Chúng ta không thích nghe, hay nghĩ đến. Chắc chắn l à khi những lời nói xấu lọt vào tai, nó sẽ làm cho tâm ta bàng hoàng, khó chịu. Nỗi khổ tâm càng sâu đậm hơn, nếu những lời gọi l à tường thuật hay báo cáo ấy tỏ ra bất công và hoàn toàn sai lạc.

Nhưng cũng nên nhớ rằng cho dù ta có thể sống đời đạo đức trong sạch như một vị Phật, ta cũng không thể tránh những lời chỉ trích, tấn công v à nguyền rủa. Đức Phật là vị giáo chủ trứ danh nhất thời bấy giờ mà cũng thường bị những người ác ý tìm cách vu oan, ám hại, nói xấu.

Ta không nên phung phí thì giờ để đính

chánh những lời đồn đ ãi sai lạc, nếu hoàn cảnh không bắt buộc ta

phải làm sáng tỏ vấn đề. Kẻ th ù nghịch

sẽ lấy làm thỏa thích mà thấy ta bực bội vì lời nói của họ. Đó chính là

điều m à họ mong muốn. Nếu ta thản

nhiên, lời vu oan sẽ rơi vào tai điếc.

Giáo Pháp có dạy:

"Hãy như sư tử, không run sợ trước tiếng động.

H ãy như luồng gió, không dính mắc trong màn lưới.

Hãy như hoa sen, từ bùn nhơ nước đục mọc l ên,

Nhưng không bị nước đục v à bùn nhơ làm ô nhiễm.

Hãy vững bước, đơn độc một m ình, như con tê giác."

Là chúa sơn lâm, sư tử không sợ hãi. Bẩm chất thiên nhiên của sư tử là không run rẩy giựt mình khi nghe tiếng gầm thét của các loài thú khác. Trên thế gian nầy, chúng ta thường nghe thuật lại những câu chuyện trái tai, bất lợi, những lời buộc tội giả mạo, những tiếng vu oan phỉ báng đ ê hèn. Như sư tử, ta không cần để tâm đến.

Chúng ta đang sống trong thế gian b ùn

nhơ, nước đục. Nhiều đóa hoa sen đ ã từ

đó vượt l ên, tô

điểm đời sống, m à không bị nước

đục v à bùn nhơ làm hoen ố. Chúng ta

phải cố gắng sống như hoa sen, một cuộc đời

trong sạch v à cao quý, không màng quan tâm

đến b ùn nhơ mà người khác có thể ném

vào ta. Phải sẵn sàng đón nhận b ùn

nhơ, mà người khác có thể ném vào mình, thay vì mong

đợi những đóa hoa hồng m à người ta có

thể tặng. Như thế, ta sẽ không thất vọng.

Mặc dầu là điều khó khăn, chúng ta phải cố

gắng trau giồi hạnh từ khước, buông bỏ, không luyến ái. Không cần để ý đến

nọc độc của những lời nói ác ý. Đơn

độc một m ình, chúng ta hãy ra đi đó

đây, tận lực phục vụ v à tạo an lành cho kẻ khác.

*

3. Ca Tụng và Khiển Trách ( Pasamsà và Nindà )

Được ca tụng và bị khiển trách là hai hoàn cảnh th ăng trầm khác, hằng ảnh hưởng đến nhân loại. Lẽ dĩ nhi ên, khi được ca tụng th ì ta nở mặt nở mày, hân hoan thỏa thích. Lúc bị khiển trách thì tinh thần suy sụp, ủ dột buồn rầu. Đức Phật dạy rằng giữa những lời ca tụng hay khiển trách, bậc thiện trí không thỏa thích, cũng không ủ dột ưu phiền, mà tựa hồ như tảng đá vững chắc, không lay chuyển dưới cơn b ão táp phong ba của đời sống. Nếu chúng ta xứng đáng, những lời khen tặng quả thật êm tai. Nhưng nếu ta không xứng đáng, như trường hợp có người nịnh bợ, th ì những lời ấy dù có êm tai, cũng sẽ làm cho ta thất vọng, và là một tai hại.

Người thực hành Giáo Pháp thì không tin vào những lời nịnh bợ, cũng không muốn được nịnh bợ. Khi khen tặng ai xứng đáng, người Hiền trí thật l òng khen tặng mà không ẩn ý ganh tị. Khi khiển trách, các Ngài khiển trách mà không ẩn ý khinh khi. Các Ngài chỉ khiển trách vì lòng bi mẫn, muốn cải thiện người lầm đường lạc nẻo.

Còn khiển trách thì sao? Đức Phật dạy: "Người nói nhiều bị khiển trách. Người nói ít bị khiển trách. Người lặng thinh cũng bị khiển trách."

Đức Phật cũng nói: "Người thế gian phần đông sống không kỷ luật. Như voi chiến ở trận địa, hứng l ãnh lằn tên mũi đạn từ mọi hướng dồn dập bắn đến, c ùng thế ấy, Như Lai hứng chịu mọi nguyền rủa của thế gian."

Kẻ si mê lầm lạc chỉ tìm cái xấu, cái hư của người khác mà không nhìn cái tốt cái đẹp của ai. Ngoại trừ Đức Phật, không có ai hoàn toàn tốt lành. Cũng không có ai hoàn toàn xấu ác. Giữa chúng ta, bên trong con người tốt nhất, cũng có phần hư hỏng. Trong con người xấu nhất, cũng có điểm tốt đẹp. Đức Phật dạy rằng người nào biết câm lặng như cái mõ bể khi bị tấn công, nguyền rủa, chửi mắng, thì, mặc dầu chưa chứng ngộ Niết Bàn, người ấy cũng đ ã đứng trước Niết B àn.

*

4. Hạnh Phúc và Đau Khổ ( Sukha và Dukkha )

Hạnh phúc và đau khổ l à cặp th ăng trầm cuối c ùng. Nó cũng có nhiều n ăng lực nhất, ảnh hưởng đến đời sống nhân loại.

Điều gì làm được dễ d àng là hạnh

phúc. Cái gì khó chịu đựng l à

đau khổ. Thông thường, thỏa m ãn

điều mong ước l à hạnh phúc. Nhưng,

liền khi vừa đạt được điều mong ước ấy, ta đ ã

ước mong một loại hạnh phúc khác. Phần đông

chúng ta thỏa thích trong sự thọ hưởng những lạc thú của đời sống. Nhưng

cũng có hạng người thỏa thích trong sự từ khước, buông bỏ các lạc thú ấy.

Không luyến ái, hay vượt l ên trên mọi khoái lạc vật chất, là hạnh

phúc đối với người đạo đức. Hạnh phúc Niết B àn

-- tức trạng thái thoát ra khỏi mọi đau khổ

-- l à hình thức hạnh phúc cao thượng nhất.

Chúng ta vui vẻ đón mừng hạnh phúc. Nhưng

đau khổ th ì không được niềm nở tiếp

nhận. Đau đớn (vật chất) v à

phiền muộn (tinh thần) đến với ta dưới nhiều

h ình thức. Chúng ta đau khổ khi phải

chịu bệnh hoạn, gi à yếu, đó l à

lẽ tự nhiên. Phải điềm tĩnh chịu đựng những

khổ đau đó.

Lắm khi chúng ta phải xa lìa thân bằng, quyến thuộc. Cảnh biệt ly vô

cùng đau khổ. Chúng ta phải nhận thức rằng

mọi kết hợp đều phải chấm dứt trong cảnh biệt ly. Đó l à luật Vô

thường, và đây l à cơ hội quý báu

để ta thực h ành tâm Xả.

Trên bước thênh thang trong vòng luân hồi, chết là mối ưu phiền trọng

đại nhất m à chúng ta phải

đối phó. Đôi khi cái chết không

đến lẻ loi cho một người thân, m à

đến tr ùng hợp cho nhiều người thân

trong một lúc. Cái chết không thể tránh, đến

với tất cả mọi người, không trừ ai. V à ta phải bình thản

đối phó.

*

Đ ức Phật dạy rằng:

"Cũng như trên đất, ta có thể vứt bất luận

vật g ì, dầu chua, dầu ngọt, dầu sạch, dầu dơ. Đất vẫn thản nhiên

một mực trơ trơ, không giận cũng không thương. Vậy, cùng thế ấy, trong

hạnh phúc, trong phiền muộn, lúc th ăng lúc

trầm, ta phải giữ tâm b ình thản như

đất."

Trước những th ăng trầm của thế gian, tâm

của các vị Thánh A-la-hán không bao giờ chao động. V ì vậy, noi theo

gương các Ngài, giữa những hoàn cảnh được v à

mất, danh thơm và tiếng xấu, ca tụng và khiển trách, hạnh phúc và

đau khổ, chúng ta h ãy cố gắng giữ tâm

bình thản.

Perth, Tây Úc, tháng 8-2004.

-ooOoo-

Đầu

trang | 01

| 02

| 03

| 04

| 05

| 06

| 07

| 08

| 09

| 10

| Mục lục

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 02-02-2005

← Văn bản trướcCan Ban Phat Giao - Binh AnsonVăn bản tiếp →Can Ban Phat Giao - Binh Anson
☰ Mục lục Căn Bản Phật Giáo (Bình Anson)