Buddhadasa - Giac niem Hoi tho
Trang gốc
Trang web BuddhaSasana
Times (Unicode) font
Giác niệm về hơi thở
(Mindfulness with Breathing)
Bhikkhu Buddhadàsa
(Tỳ kheo Phật Lệ)
Thiện Nhựt phỏng dịch
Phần Phụ Lục
Phụ lục 1
N ăm nhu yếu của đời sống
(Trích đoạn b ài pháp thoại ngày 02-09-1987)
Những ai khinh miệt và ghê tởm quỉ Sa t ăng,
sẽ t ìm thấy tên quỉ sứ nầy dưới hình thức của sự ích kỷ. Tình cảm
ích kỷ ma quái đó g ài bẫy con người
vào đống rác khổ sở ( dukkha ),
cứ thúc dục mọi người phải quay cuồng mãi giữa
đống rác khổ sở ấy. Sự ích kỷ khiến cho x ã
hội, đúng ra l à, cả thế giới, phải
quay cuồng mãi chung quanh sự khổ sở. Trong tình trạng như thế, còn có gì
đáng được lưu giữ lại? V ì thế, thật là
khẩn thiết cho chúng ta phải tẩy sạch vết nhơ
đó ra khỏi các h ành động v à
thái độ của chúng ta.
Muôn pháp ( dhamma ) đều
rỗng không ( sunnatà ). Niết-bàn là cõi hư không tối
thượng. Trái tim, tinh hoa, của Phật giáo chỉ là việc chấm dứt sự ích kỷ.
Chẳng còn gì khác nữa cần phải làm thêm. Mặc dầu sự giải thích có dài dòng
và rắc rối, nhưng tóm gọn cô đọng lại chỉ l à
sự "quét sạch ích kỷ" mà thôi. Ta học tập về Chánh Pháp ( Dhamma )
cũng chỉ để thấu hiểu được điểm nầy. Ta thực
tập quán tưởng để thanh tịnh hoá tâm ý cũng l à
để rửa sạch tất cả sự ích kỷ. Đặc biệt nhứt l à
Giác niệm về Hơi thở ( Anàpànasati ), vốn là một hệ thống
được đề ra để tận trừ sự ích kỷ. Ta cần phải
n ên lưu tâm thật cẩn thận về vấn đề
nầy v à thực tập cho đến th ành
công mỹ mãn. Mục đích của chúng ta đến Suan
Mokkh nầy l à để nghi ên cứu và
thực tập việc dứt trừ ích kỷ.
Giác niệm về Hơi thở ( Ànàpànasati ) đưa đến sự thông hiểu tường tận về những g ì có liên quan đến các vấn đề sau đây:
- biết rõ sự ích kỷ;
- biết rõ nguồn gốc của sự ích kỷ;
- biết rõ sự chấm dứt được sự ích kỷ;
- biết r õ con đường phải theo để chấm dứt sự ích kỷ.
Mục tiêu của Giác niệm về Hơi thở là biết rõ tấm thân nầy như
thế nào và cái tâm nầy như thế nào. Biết rõ thế nào là các cảm
thọ ( vedanà ), đ ã lừa gạt
chúng ta ra sao để trở n ên ích kỷ. Và
biết rõ chơn lý của mọi sự vật, biết rằng chúng chẳng có một "tự thể" nào,
rằng chúng ta chớ nên xem sự vật nào như là có "tự ngã". Rồi thì, hãy
buông bỏ cái "tự ngã" đi, đó cũng như đang
triệt ti êu được ma lực bẩm sanh của sự
ích kỷ. V à kết quả là, chẳng còn lậu hoặc, chẳng còn phiền não và
mọi vấn đề khó khăn của chúng ta cũng chấm
dứt, v à ta đ ã dập tắt
được sự Khổ sở ( dukkha ). Các
vấn dề khó kh ăn của chúng ta đ ã chấm
dứt một cách rõ ràng khi chúng ta đ ã
chắc chắn nhận thấy rõ sự chấm dứt đó. Đó l à
cả hệ thống của Giác Niệm về Hơi thở được tr ình
bày ra đấy. Các bạn có thể tự m ình
nhìn thấy nhu cầu cần biết đến v à thực
tập Pháp đó, để tạo n ên một "cuộc sống
mới", một cuộc sống vượt thoát khỏi ma lực của sự ích kỷ. Xin các bạn hãy
lưu tâm đặc biệt đến vấn đề đó.
Lối sống .
Để có thể thực tập Pháp Giác Niệm về Hơi thở ( Ànàpànasati )
được kết quả mỹ m ãn, một vài sự
điều chỉnh rất cần thiết về lối sống hằng ng ày
của ta. Lối sống của bạn và sự thực tập Pháp Giác Niệm về Hơi thở có liên
hệ nhau thật chặt chẽ. Vì lẽ đó, ta cần phải
n ên bàn luận thêm về lối sống đó, để
có thể hỗ trợ cho việc nghi ên cứu Chánh Pháp ( Dhamma ) và sự
thực tập quán tưởng về tâm ( bhàvanà citta ). Xin phép
được b àn luận rõ thêm về
đề mục quan trọng nầy.
Đề mục nầy l à Paccaya, các điều
kiện. Chữ Paccaya của tiếng Pali (và của tiếng Thái nữa)
có nghĩa tương đồng với chữ
condition trong Anh ngữ, mặc dầu nơi chữ Paccaya còn có vài ý
nghĩa tế nhị hơn đôi chút. Tuy vậy, danh từ
được d ùng đây l à vấn
đề phụ thuộc, chính ý nghĩa của nó mới thật
sự l à quan trọng, chắc các bạn cũng tự mình nhận ra
được như thế. Các Paccaya,
điều kiện, là những sự việc thật
cần thiết cho đời sống; v à do
đó m à đôi
khi chúng được gọi l à những "nhu yếu hay
đ òi hỏi khẩn thiết của
đời sống". Chúng l à những yếu tố của
đời sống, trợ giúp cho sự hiện hữu của đời
sống. Các nhu yếu đó, các cơ sở của đời sống đó, cần phải được hiểu r õ
thật đúng đắn, nếu chúng ta muốn nghi ên
cứu Chánh Pháp ( Dhamma ) và thực tập quán tưởng cho có kết quả tốt.
Vì thế, tôi xin các bạn hãy chú ý đến vấn đề
quan trọng nầy.
Nhiều người chỉ biết đến các điều kiện vật
chất, hay l à tình trạng của tấm thân, nên họ cứ tin rằng chỉ có võn
vẹn bốn điều nhu yếu: thực phẩm, y phục, nh à
cửa, và thuốc men. Chỉ biết có bốn nhu yếu đó
m à thôi, theo tôi thiễn nghĩ, đó thật
l à đi ên rồ. Ta còn phải biết
đến một nhu yếu thứ năm nữa, cái
paccaya, điều kiện hoặc tình
trạng của tâm trí . Bốn nhu yếu đầu
ti ên chỉ thuộc về tấm thân vật chất mà thôi. Còn nhu yếu thứ n ăm
li ên quan đặc biệt đến t ình
trạng của tâm, chính là những gì làm cho tâm
được vui thích v à khuyến khích tâm trí hãy hân hoan lên. Ta có thể
gọi đó l à "sự tiêu khiển"
(entertainment) nhưng tôi chẳng được chắc cho
lắm rằng đó l à một danh từ chính xác ở
đây.
Bạn biết ý nghĩa của mà tôi muốn nhấn mạnh
đến, một khi bạn cứu xét sự vô c ùng cần thiết phải làm thế nào
để có được chút g ì khiến cho tâm
được vui vẻ phấn khởi l ên và thoả
thích trong một chiều hướng đứng đắn. Nếu
chẳng có được điều đó, th ì có lẽ sẽ là một sự chết -- cái chết của
tâm hồn. Khi các nhu yếu về vật chất thiếu thốn, thì tấm thân thể chất nầy
phải chết. Và khi nhu yếu tâm linh mà khiếm khuyết
đi th ì tâm hồn cũng sẽ chết lịm. Vậy
xin bạn hãy tìm hiểu cho rõ cả hai loại nhu yếu, vật chất và tinh thần,
bốn điều trước v à một
điều sau. Tất cả có đủ năm nhu yếu. Ngay đây,
tôi đặt chú tâm v ào nhu yếu thứ n ăm,
cái paccaya, điều kiện,
quan trọng vào bực nhứt, đủ để nuôi dưỡng v à
bảo trì cho tâm trí. Chúng ta sẽ nghiên cứu thêm
đầy đủ chi tiết, một khi các bạn đ ã
biết rõ có bốn nhu yếu về vật chất và một nhu yếu về tinh thần.
Các nhu yếu về vật chất.
Xin hãy bắt đầu ngay chỗ cần phải khởi sự:
nhu yếu thứ nhứt l à thực phẩm. Ta phải dùng thực phẩm
đúng thật l à thực phẩm.
Đừng d ùng các thực phẩm chỉ là "mồi".
Sự phân biệt chủ yếu giữa thực phẩm và "mồi" cần
được hiểu r õ cho tường tận. Ta dùng
thực phẩm là để nuôi sống cuộc đời m ình.
Còn ta đi ăn các "mồi" l à vì sự khoái
khẩu. Mồi thì khiến chúng ta trở nên ngu muội, nên ta cứ cắn mồi mãi một
cách đi ên rồ, tựa như loài cá
đớp mồi ở các lưỡi câu. Ta phải n ên
dùng các loại thực phẩm nào thật sự bổ dưỡng cho cơ thể, và ta cũng nên
ăn uống cho có độ lượng. "Ăn mồi" có nghĩa l à
ăn cho khoái miệng v à vì thích ý. Các
mồi lại thường đắc tiền. Xin ngưng lại, đừng
đớp mồi nữa, v à hãy dùng các thực phẩm lành mạnh và thich nghi.
Đừng d ùng thực phẩm như những miếng
mồi, nhứt là trong thời gian các bạn có mặt tại khóa thiền nầy.
Nếu bạn chỉ biết ăn "mồi", v à chỉ
ăn mồi m à thôi thì bạn sẽ
đói bụng suốt ng ày, suốt
đ êm. Rồi lại lẻn ra ngoài tìm mồi
để đớp. Ăn mồi sẽ l àm hao mòn các khả
n ăng tinh thần của ta. Tâm trí bị khuất phục
trước mồi ngon v à chẳng còn đủ khả
năng để nghi ên cứu và thực tập về Chánh Pháp ( Dhamma ) (...)
Khi dùng thực phẩm, bạn nên ăn đúng thời v à
có độ lượng. Như thế, th ì sẽ giảm bớt
được sự phí phạm v à sự nguy hại.
Đi ều kiện thứ hai là y phục. Xin bạn
ăn mặc sao cho đúng với ý nghĩa v à mục
tiêu của y phục: (1) có sức khoẻ tốt, (2) che chở chống lại các bất tiện
nghi và khỏi bị khuấy rối, (3) tiện lợi và giản dị, (4) hợp với v ăn
hoá. Xin bạn h ãy mặc các y phục tiện lợi, giản dị và là dấu hiệu
của v ăn hoá. Xin đừng ăn mặc các kiểu y phục
phá hoại nền văn hoá của m ình hay của kẻ khác.
Điều đó chẳng thích nghi cho chính m ình
mà cũng là một kẻ thù làm trở ngại cho sự an tĩnh tâm hồn. Xin bạn hãy lưu
tâm cứu xét đến vấn đề y phục,
paccaya, điều kiện, nhu yếu thứ
hai nầy nữa.
Điều kiện thứ ba l à nhà cửa. Nhà cửa phải thích nghi, khiêm tốn và chẳng nên quá đáng. Ng ày nay, trong dân gian người ta thích những ngôi nhà quá mức nhu cầu, tốn kém quá cao, tạo thêm nhiều khó kh ăn rắc rối v à đưa đến lắm âu lo. Như thế, nh à cửa là một nguồn gốc của sự ích kỷ. Khi thực tập về Chánh pháp, nơi cư trú thích hợp nhứt là ở gần Thiên nhiên, gần đến mức m à ta có thể gọi là "làm bạn với Thiên nhiên". Tôi lại phải nói rằng, ít khi thấy người Tây phương sống ngoài trời, trên bãi cỏ, thân cận với Thiên nhiên. Họ thích sống ở những nơi đẹp đẽ, cầu kỳ v à đắc tiền. Họ thấy cần phải ở khách sạn, v à dường như chẳng buồn biết chi đến các trại tạm cư đón khách ở dọc đường.
Thân thiết với Thiên nhiên .
Xin bạn hãy thử hoà mình vào một chút gì mới mẻ, sống tại các nơi cư trú gần với Thiên nhiên. Sống gần Thiên nhiên khiến cho việc hiểu biết và thực tập Chánh Pháp được dễ d àng hơn. Xin bạn hãy tập thích thú và hân hoan với lối sống bình dị, thô sơ bên cạnh Thiên nhiên. Điều nầy sẽ mang lợi ích đến cho bạn v à yểm trợ bạn rất nhiều trong việc thực tập.
Phật tử chúng ta noi gương của Đức Phật về
vấn đề nầy. Đức Phật khi sanh ra, ở ngo ài trời;
đắc giác ngộ ở ngo ài trời; ngồi giảng
dạy trên bãi cỏ ở ngoài trời; sống ngoài trời; ngủ nghỉ ngoài trời và tịch
diệt ( Parinibbàna , nhập Bát Niết-bàn ) cũng ở ngoài trời.
Chúng ta thấy cuộc đời của Ng ài rất
thân thiết với Thiên nhiên. Chúng ta lấy gương
đó l àm tiêu chuẩn cho chúng ta, và
biết bằng lòng với lối sống đơn sơ, b ình
dị đó. Tôi tin rằng các nh à lãnh tụ
những tôn giáo lớn trên thế giới đều thực
hiện một lối sống đơn sơ như thế, mặc dầu tôi chẳng thể nói chắc rằng họ đ ã
làm được suốt đời họ như Đức Phật đ ã
làm: sanh ra ở ngoài trời, giác ngộ, hoằng dương
đạo pháp, sống v à tịch diệt cũng
đều ở ngo ài trời cả.
Vậy nên ta cần có một lối sống thật thân thiết với Thiên nhiên, rất tiện lợi cho Thiên nhiên để nói "thỏ thẻ" với ta khá nhiều việc. Nếu ta biết lắng nghe một cách thông minh, ta sẽ nghe được tiếng nói của Thi ên nhiên rõ ràng hơn là khi ta ở mãi tận xa. Tinh hoa lối sống của ta là sự thân thiết với Thiên nhiên vậy.
Trong ngôn ngữ Thái lan, các tĩnh từ " điều
độ" và " đầy đủ" có
thể còn mơ hồ, xin các bạn hãy hiểu đến các ý
niệm đó theo như tôi đ ã giải thích ở trên. Và chúng ta cũng nên
thận trọng với các tĩnh từ "phủ phê", "ngon lành": khi nói
đến một cuộc sống quá đầy đủ, lối
"sống phủ phê", ’ khi bàn đến các vật thực
thật khoái khẩu, "thức ăn
ngon l ành" . Chúng ta đâu cần chi
đến lối sống phủ ph ê, hay thức ăn ngon
l ành đến quá mức. Ta thích sống vừa
đủ, v à ăn vừa ngon thôi, nghĩa l à,
thật đứng đắn. Tất cả bốn loại nhu yếu vật
chất đều đặt tr ên nguyên tắc đầy đủ
v à thích nghi. Đừng để bị lôi khéo
theo cái đẹp h ào nháng, cái đẹp quá
mức m à thành ra xa hoa, chẳng được
thích đáng v à nhã nhặn. Xin hãy hiểu rõ bốn
điều nhu yếu về vật chất một cách đứng đắn
như vậy.
Nhu yếu tâm linh.
Giờ đây đến nhu yếu thứ năm, cái nhu yếu m à
ta cần bàn đến nhiều. Điều kiện, Paccaya,
thứ năm nầy là điều quan trọng
nhứt. Đó l à điều đ ã ru êm ta,
tiêu khiển ta, làm ta bằng lòng, khiến ta hết ưu tư, bớt xao
động, giúp ta hết bị đói khát ... cho đến
chết. Vui đ ùa với tâm, khiến cho tâm thoả mãn và hân hoan,
đó l à
điều chủ yếu, l à điều hiện, hay nhu
yếu tinh thần. Ta có thể gọi đó bằng nhiều danh xưng khác nhau, như
tiêu khiển ( entertainment ) hay giải trí ( amusement ),
tôi chẳng biết chắc được danh từ Anh ngữ n ào
cho đúng, nhưng việc ấy chẳng quan hệ mấy.
Điểm quan trọng l à điều đó phải thật
thích hợp với tâm. Nó phải l à thực phẩm cho tinh thần, nuôi dưỡng
tinh thần, chẳng khác chi bốn nhu yếu kia đ ã
bồi dưỡng cho cơ thể. (...)
Thông thường, với đa số các người thế tục,
cho đến mức m à tôi còn có thể nói đến
được, đều xem nhu yếu thứ năm nầy như l à một vấn
đề về t ình dục ( sex ). Xin hãy
tìm thấy cho rõ sự khác biệt. Tình dục là một loại sự việc có thể làm tiêu
khiển ( entertain ) tâm trí, nhưng giờ
đây chúng ta đang sẵn s àng lấy Pháp ( Dhamma ) làm thú tiêu
khiển tinh thần. Điều đó có nghĩa l à
chúng đang d ùng sự thích nghi
để thỏa m ãn tinh thần chúng ta. Một
khi chúng ta ý thức được sự đứng đắn, v à
thoả mãn với sự đứng đắn nầy, một khi chúng
ta cảm thấy thích hợp v à bằng lòng, thì tâm trí
đ ã được đ ùa
vui và tiêu khiển rồi. Cái cảm giác đứng đắn
v à bằng lòng đó, đâu có dính dáng g ì
với tình dục.
Ngôi nhà phía sau lưng chúng ta đây được
mệnh danh l à "Sân khấu của thú tiêu khiển tinh thần". Nó
được xây dựng l ên
để l àm thú tiêu khiển cho tâm trí. Nó
được trang ho àng với thật nhiều hình
ảnh để giảng dạy Chánh Pháp ( Dhamma )
cũng như để giúp vui v à giải trí.
Đấy l à một hình thức của nhu yếu thứ n ăm.
Xin các bạn h ãy tìm hiểu về loại paccaya, nhu yếu thứ n ăm
nầy, vốn có li ên hệ nhứt với Chánh Pháp, chớ
đâu phải với t ình dục. Xin bạn
đừng chạy theo số đông để phải qu ên
rằng tình dục bị chẹn giữa các khó kh ăn phức
tạp đến bất tận, v à cứ đeo níu v ào
tình dục như là một nhu yếu thứ n ăm.
Nói tóm lại, chúng tôi thỉnh cầu các bạn hãy
điều chỉnh lối sống lại, sao cho ph ù
hợp với sự nghiên cứu và thực tập quán tưởng về tâm ( citta bhàvanà ).
Rồi ra, các bạn sẽ thấy việc thực tập được
tiện lợi v à thành công dễ dàng. Và các bạn sẽ khám phá ra
được "Lối Sống Mới" vượt qua khỏi ảnh hưởng
của các chủ nghĩa tích cực v à tiêu cực. Về chi tiết xin hãy
đợi một thời gian sau, v ì vấn
đề rất tế nhị, v à vì Lối Sống Mới siêu
việt cả mọi vấn đề khó khăn v à mọi
hình thức của sự Khổ sở ( dukkha ). Đó l à
lối sống tự do, tự tại, giải thoát, và giải phóng, bởi vì chúng ta
đang thực tập Chánh Pháp với sự nâng đỡ v à
yểm trợ của tất cả n ăm loại nhu yếu. Xin nhớ,
bạn h ãy làm sao cho n ăm loại nhu yếu
nầy trở n ên thật đứng đắn v à
thích nghi.
-ooOoo-
Đầu trang | Mục lục |
01 |
02 |
03 |
04 |
05 |
06 |
07 | 08 |
09 |
10 |
11 |
12 |
13
Chân thành cám ơn cư sĩ Thiện Nhựt, Montréal, Canada, đã có thiện tâm giúp chuyển dịch cẩm nang hành thiền này.
(Bình Anson, 03-2004)
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 05-03-2004