Buddhadasa - Giac niem Hoi tho
Trang gốc
Trang web BuddhaSasana
Times (Unicode) font
Giác niệm về hơi thở
(Mindfulness with Breathing)
Bhikkhu Buddhadàsa
(Tỳ kheo Phật Lệ)
Thiện Nhựt phỏng dịch
Phụ lục 3
Quán tưởng về Định lực trong Phật giáo
( Trích đoạn b ài pháp thoại ngày 1987 05 05 )
Có rất nhiều hình thức, thể dạng và hệ thống về sự Quán tưởng về
Định lực. ( Samàdhi bhàvanà ).
Hôm nay, tôi muốn bàn luận về sự quán tưởng về
Định lực ( Samàdhi bhàvanà )
được Đức Phật giới thiệu v à khuyến
khích. Đề t ài nầy
được kết tập trong Tam Tạng Kinh điển, hệ
Pali ( Tipitaka ), dưới cả hai hình thức giản lược và chi tiết
về lời giải thích. Chúng tôi gọi đó l à
sự Quán tưởng Định lực của Đức Phật.
Sự quán tưởng nầy chẳng phải là hệ thống của Miến
điện, hay của Trung Hoa, hoặc của Tích lan m à
ngày nay chúng ta thường quí chuộng. Nó cũng chẳng phải là hệ thống nào
của một vị Hoà thượng nầy, thiền sự nọ, đạo
sư kia m à lắm người thường bị dính chặt vào. Lại cũng chẳng phải là
hệ thống của Suan Mokkh hay của bất cứ tu viện nào. Nó chẳng hề giống với
bất cứ hình thức pháp môn mới mẻ nào của ngày nay. Trái lại,
đó l à
đường lối chơn chánh m à Đức Phật đ ã
giảng dạy và khuyến khích tu tập theo. Ngài tuyên bố hình thức quán
tưởng về Định lực nầy chính là
đường lối m à Ngài
đ ã theo
để đạt đến sự Giác Ngộ Hoàn Toàn. Chúng tôi sẽ
đặc biệt nói ri êng về hệ thống của sự
quán tưởng về Định lực
đó.
Đây l à hệ thống quán tưởng về Định lực được biết đến dưới danh xưng Ànàpànasati bhàvanà, hay vắn tắt và giản dị hơn, là Ànàpànasati, Giác Niệm về Hơi thở. Tất cả có cả thảy là mười sáu bước thực tập, hay là mười sáu đề mục được đem ra thực tập. Dường như có v ài người chẳng thích và than phiền rằng có quá nhiều bước, quá nhiều đề mục cho họ học tập. Về điểm nầy, tôi thấy cần phải nhấn mạnh rằng, Đức Phật chẳng bao giờ giảng dạy những g ì nhiều hơn sự cần thiết, hoặc những gì còn chưa đầy đủ. Tức l à, mười sáu bước của Giác Niệm về Hơi thở chẳng hề quá nhiều hoặc quá ít cả. Nếu bạn có đủ ki ên nhẫn để thực tập cả mười sáu bước, bạn sẽ có được một hệ thống trọn vẹn. Nếu bạn chẳng đủ sức để thực tập như thế, th ì vẫn còn có một thể dạng tóm lược cũng khá thích hợp cho những người còn ... lười.
Thể dạng rút gọn cho người thường.
(...) Chúng tôi xin chỉ lấy những gì vừa
đủ cho người thường, m à chúng tôi gọi
đó l à "phương pháp được rút gọn". Cốt
l õi của phương pháp nầy là tâm tập trung vào
định lực một cách thích hợp, vừa đủ, m à
người thường có thể làm được, v à rồi
dùng cái tâm tập trung đó để quán sát
vô thường khổ sở vô ngã -- ba đặc
tướng của muôn pháp ( aniccam dukkham anattà ) -- cho
đến khi n ào nhận thức
được r õ ràng tánh không ( sunnatà )
và như thị ( tathatà ) . Với sự thực tập nầy, thường
nhơn cũng thâu nhận được như thường các lợi
lạc của định lực . Họ sẽ thâu hoạch
được kết quả đầy đủ về sự tận diệt Khổ sở ( dukkha ),
nhưng sẽ chẳng có các đức tánh đặc biệt cộng
th êm vào đó. Dầu sao th ì các
đức tánh đặc biệt đó cũng chẳng cần thiết.
Vậy th ì, bạn cứ tập trung tâm ý đi v ào
định lực đủ để tiến l ên việc quán sát
vô thường, khổ sở và vô ngã. Như thế, chỉ cần thực tập bộ bốn
thứ nhứt của Pháp Giác niệm về Hơi thở
đầy đủ, rồi th ì thực tập tiếp đến
bộ bốn thứ tư, cũng đầy đủ nữa.
V à chỉ có thế mà thôi! " Đầy đủ" th ì
chẳng phải là nhiều quá, mà cũng chẳng được
trọn vẹn đâu, nhưng cũng đ ã đủ tốt lắm
rồi. Đấy l à thể dạng rút gọn dành cho thường nhơn.
Giờ đây, chúng ta xét đến việc thực tập
bộ bốn thứ nhứt. Hãy thở sao cho hơi thở thật tế nhị và
khiến cho toàn thân thể trở nên tế nhị, tức là, thanh lương và yên tĩnh.
Chỉ cần bấy nhiêu thôi đ ã
đủ cho tâm vừa đủ khéo léo để đi v ào
quán tưởng minh sát ( Vipassanà ). Và rồi tâm
đạt đến giai tầng có thể quán tưởng về
vô thường, khổ sở và vô ngã ( aniccam dukkham anattà ); cả ba
đặc tướng nầy thường thể hiện qua mọi bộ
phận, cơ quan, th ành phần trong cơ thể.
Đặc tướng vô thường, bất toại nguyện v à
vô ngã của mọi cơ quan, bộ phận trong thân thể chúng ta -- vừa thể chất
lẫn tinh thần -- được quán sát cho đến khi n ào
nhận thức ra được đặc tướng như thị
( tathatà ). Khi đặc tướng
như thị đ ã
được nom thấy thật r õ, thì chúng ta
hết còn bị rơi dưới quyền lực của nhị nguyên ( dualism ) nữa. Như thế
cũng đ ã
đủ rồi. Đủ được chừng ấy cũng khiến ta vượt l ên, càng ngày càng cao
hơn, để đi sâu v ào các Pháp cho
đến khi nhận thức được điểm tuyệt cao. Đấy l à
phương pháp giản lược cho thường nhơn; những ai còn sống trong gia
đ ình, cũng có
đủ khả năng để thực tập được chừng ấy.
Thể dạng hệ thống đầy đủ của Đức Phật
Giờ đây chúng tôi xin nói đến hệ thống m à
chính Đức Phật đ ã thực tập và giải
thích. Đây l à hệ thống
đầy đủ, ho àn toàn, khác với thể dạng
rút gọn; tức là hình thức có đầy đủ cả bốn
bộ bốn của Pháp Giác Niệm về Hơi thở ( Ànàpànasati ).
Xin bạn hãy kiên nhẫn để nghe. Bạn có thể có
đủ khả năng để hiểu được đôi chút v à như thế cũng
đủ để đem lại lợi lạc cho bạn. Nếu chẳng may
bạn c òn nghĩ rằng nó quá dài, hay dư thừa, thì chắc là bạn còn chưa
thực sự hiểu rõ được chi cả.
Chúng ta thở, và thở nhiều hơi thở khác nhau
để quán sát t ìm hiểu mỗi loại hơi thở
thực sự đang tiếp diễn ra. Chúng ta cũng hiểu
rằng hơi thở hỗ trợ v à phục dịch cho tấm thân vật chất.
Điều nầy đ ã
được biết r õ như thế, tự ngàn xưa,
ngay cả trước khi Phật giáo xuất hiện trên thế gian. Có thật nhiều phương
pháp huấn luyện hơi thở ( prànayàma )
được thực tập trước thời Đức Phật. Khi Đức Phật thị hiện ra đời, Ng ài
lấy sự huấn luyện hơi thở, prànayàma,
đem cải tiến lại để trở th ành hệ thống quán tưởng Giác Niệm về Hơi
thở. Chúng ta điều chỉnh cuộc sống v à
thân thể qua hơi thở. Do đó m à có bốn
bườc thực tập: (1) ý thức được hơi thở
d ài, (2) ý thức được hơi thở ngắn, (3)
ý thức được hơi thở đ ã điều ho à
thân thể như thế nào, và (4) quán tưởng theo
đường lối n ào mà hơi thở trở nên êm dịu,
để khiến cho thân thể được an tịnh. Đó l à
bốn bước thực tập. Đâu có nhiều chi
lắm, phải không? Tại sao lại chẳng thử tập xem? Bạn hãy quán sát
cho thật tình và nghiên cứu cho chân xác theo một
đường lối khoa học. Rồi th ì mọi việc
sẽ chẳng có khó kh ăn chi nữa cả.
Sự kiểm soát hơi thở ( prànayàma ) còn có nhiều lợi
điểm khác chẳng dính dáng với tôn giáo hay
Chánh Pháp ( Dhamma ). (...) Bạn có thể làm cho
đời bạn d ài thêm ra hơn mức bình
thường, nhờ sự kiểm soát hơi thở. Hay là bạn có thể làm cho bạn chết, ngay
cả vào hôm nay nữa. Bạn có thể chết được ngay
v ào bất cứ hơi thở nào bạn muốn, qua sự kiểm soát hơi thở. Bạn có
thể có được hơi thở tốt đẹp v à lành
mạnh cùng với một thân thể tốt đẹp v à
lành mạnh, qua sự kiểm soát hơi thở. Bạn có thể chơi thể thao, lái xe, làm
việc ở v ăn ph òng, hay bất cứ việc gì
bạn muốn, nếu bạn có thể điều chỉnh hơi thở
của bạn, tức l à pràna, theo
đúng đường lối ph ù hợp với các mục tiêu của bạn.
Chúng tôi muốn các bạn biết rõ rằng Giác Niệm Hơi thở còn có
đủ các lợi điểm b ên lề
đó, ngo ài phạm vi giáo lý và tôn giáo
ra.
Nhiệm vụ tối cao của chúng ta.
Bộ bốn chót bàn về Pháp ( Dhamma ), tức là Thiên nhiên và Chơn
Lý về Thiên nhiên. Khi tâm ( citta )
đ ã chịu ở dưới sự kiểm soát rồi và có
được định lực ( samadhi )
cần thiết, ta dùng tâm ấy để thực hiện
cái nhiệm vụ tối cao. Khi nói "tối cao", chúng tôi muốn nói đến nhiệm vụ
phải biết r õ, phải nhận thức rõ, Chơn Lý. Xuyên qua sự minh sát
( Vipassanà ) bằng cách quán sát thật kỹ lưỡng với một
định tâm chúng ta sẽ nom thấy
rõ Chơn Lý của muôn sự vật. Chúng ta nhận thức
được mọi sự vật đều vô thường. Bất cứ việc g ì
mà ta đang thể nghiệm đây cũng l à vô
thường. Ngay cả những sự vật mà ta còn chưa ý thức
đến cũng vô thường nữa, nghĩa l à, luôn
biến chuyển và thay đổi. Chỉ có một ngoại lệ
duy nhứt l à Niết-bàn ( Nibbàna ), một thực thể chẳng hề
thay đổi. Như thế, chúng ta biết được sự
vô thường ( aniccam ) của muôn sự vật. Hơn thế nữa, sự
kiện về vô thường còn đ è ép
chúng ta, và khiến cho chúng ta phải thể nghiệm sự Khổ sở ( Dukkha ).
Tình trạng khổ sở đó khó cho mọi người phải
chịu đựng m ãi; chẳng có tự ngã nào, linh hồn nào chống cự lại
được. Đó l à vô ngã ( anattà ).
Và như thế đó chúng ta nhận thức được
vô thường, khổ sở, vô ngã ( aniccam dukkham anattà ). Gọi
chung chúng lại, ta nói đó l à tánh
không ( sunnatà ), tức là sự rỗng không của cái tự ngã. Kế
đó, nhận thức đến sự như thị ( tathatà ),
"như thế", "chỉ là như vậy đó’. Đó l à
bước thứ nhứt của bộ bốn thứ tư. Nó
được gọi l à quán tưởng về vô thường
( anicca nupassanà ) Chỉ riêng một danh từ kép
đó cũng đủ bao tr ùm hết cả các sự nhận
thức về vô thường, khổ sở, vô ngã, tánh không, như thị! ( aniccam
dukkham anattà sunnatà tathatà ). Tất cả các
điều đó đều được gom chung lại v ào một
bước, bởi vì tất cả đều l à kết
quả trực tiếp của việc nhận thấy ra được sự
vô thường.
Tiếp tục thực tập, ta thấy rằng: "Ồ! một khi nhận thức
được vô thường ( aniccam )
rồi thì sự bám níu (= chấp thủ) bắt đầu phai
nhạt dần, rồi từ từ tan rả từng miếng, từng miếng ra". Điều đó được gọi l à
Viràga, sự vô chấp thủ, sự buông bỏ chẳng bám níu nữa. Nhận
thức được sự tan rả của việc bám níu khiến ta
thốt l ên: Ồ! tiêu tán hết rồi! Sự bám chặt
đ ã "rã bèn" hết rồi!
Đó l à sự
đoạn diệt ( nirodhà ): sự tuyệt diệt
đến tận gốc rễ của mọi lậu hoặc, phiền n ão
và khổ sở. Nếu sự khổ sở ( dukkha ) đ ã
thật sự chấm dứt, chúng ta liền biết rõ: "Ý a! Nay mọi việc
đều chấm dứt hết, mọi việc đều ngừng lại hết.
Nhiệm vụ của chúng ta đ ã hoàn tất! Chẳng còn gì phải làm thêm nữa" .
Chẳng còn sự khổ sở nào hay vấn đề khó
khăn n ào sót lại nữa, còn cần phải dập tắt nữa cả.
Đấy được gọi l à sự quẳng bỏ lại ra
phía sau ( patinissagga ), sự khước từ, sự từ bỏ tất cả. Chẳng
còn gì sót lại hết cả. Đấy l à bộ
bốn cuối cùng, sự quán tưởng về Pháp ( Dhamma nupassanà ) có liên
quan đến Chơn Lý của muôn sự vật.
Chẳng có gì dư thừa cả.
Sau cùng, bạn có thể tự mình nhận thấy lấy, xem có việc gì là dư thừa
hay không. Chúng ta bắt đầu nghi ên cứu
về sự Khổ sở ( dukkha ), và nguyên nhân
đ ã khiến sự Khổ sở khởi lên. Kế đó,
chúng ta nghi ên cứu về những cơ sở nào
đ ã khiến cho sự Khổ sở nẩy nở thêm lên:
đó l à thân ( Kàya ) và các
cảm thọ ( Vedanà ). Chúng ta tiếp tục nghiên cứu sự thể nghiệm
khổ sở, hoặc thể nghiệm sự vắng bóng của nỗi Khổ sở; nói cách khác, chúng
ta đ ã nghiên cứu tâm ( citta ),
cái tâm thể nghiệm sự Khổ sở và sự Chẳng khổ. Và sau chót, chúng ta nghiên
cứu Pháp ( Dhamma ), tức là Chơn Lý của muôn sự vật,
để khiến cho tâm biết, hiểu
biết, biết thật rõ ràng, cho đến khi n ào
tâm ấy biết rằng chẳng còn gì bám níu (= chấp thủ) vào
đâu nữa cả. Biết buông bỏ tất cả!
Thật có rất nhiều việc cần phải làm. Để ho àn
tất nhiệm vụ đó, sự thực tập của chúng ta cần
phải thật đầy đủ. V ì lẽ đó m à
ta cần phải có đủ mười sáu bước
thực tập. Nhưng như tôi đ ã giải
thích với các bạn khi trình bày Pháp nầy, cũng chẳng có chút nào là quá
mức hay dự thừa cả. Thật ra, có rất nhiều đề
mục cần phải nghi ên cứu để thấu hiểu
tường tận, nhưng chỉ n ên biết rằng đó
chỉ có v õn vẹn là mười sáu bước thực tập mà thôi, có chi là
quá nhiều đâu. V ài người nói, như thế
đó cũng đ ã nhiều rồi, và họ còn chưa
muốn nghiên cứu và thực tập đến. Nếu họ cứ
nghĩ Pháp nầy chẳng giúp đỡ g ì cho họ, thì thôi vậy, cứ
để cho họ tự t ìm lấy những gì thích
hợp với họ. Những ai chẳng muốn nghiên cứu và thực tập hình thức
đầy đủ của mưới sáu bước thực tập
nầy, thì họ vẫn còn có thể tập theo các thể dạng tóm lược
đ ã được b àn
đến ở phía trước. Đấy cũng khá đủ để có thể
thâu hoạch được các lợi lạc của Phật học xuy ên qua kỹ thuật quán
tưởng về Định lực ( samàdhi
bhàvanà ).
-ooOoo-
Đầu trang | Mục lục |
01 |
02 |
03 |
04 |
05 |
06 |
07 |
08 |
09 | 10 |
11 |
12 |
13
Chân thành cám ơn cư sĩ Thiện Nhựt, Montréal, Canada, đã có thiện tâm giúp chuyển dịch cẩm nang hành thiền này.
(Bình Anson, 03-2004)
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 05-03-2004