Thuc Bien - HT Thien Sieu - 12
Trang gốc
Trang web BuddhaSasana
Times (Unicode) font
Thức Biến
Hòa thượng Thích Thiện Siêu
Nxb TP. HCM, 2003
[12]
NGÔI CHÙA VIỆT NAM
N gày xưa, một nhà Nho tên là Lê Quát, học trò của Chu V ăn
An, đ ã từng thắc mắc về đạo Phật rằng:
"Đạo Phật chỉ đem đều hoạ phúc làm lay
động l òng người, sao mà sâu xa bền chắc
đến như vậy. Trong từ kinh th ành,
ngoài đến thôn phủ, đ ường cùng ngõ
hẻm, không hiểu mà theo, không thấy mà tin, hễ nơi nào có người ở là nơi
ấy có chùa Phật. Bỏ đi th ì làm lại, hư
đi th ì sửa lại". Nếu hiểu
đúng th ì không phải chỉ có hai chữ hoạ
phúc làm động l òng người
đ ược. Kinh nói hoạ phúc là cốt nói
hành động thiện ác, bởi v ì hành
động thiện gây ra phúc, h ành
động ác gây ra h oạ. Nói hành
động thiện ác l à cốt nói mê ngộ, nghĩa
là, nếu giác ngộ thì thiện mà mê lầm thì ác. Nhưng nói mê ngộ cũng cốt nói
về tâm, bởi vì mê là do tâm mà ngộ cũng do tâm. Do vậy mà
đức Phật chú trọng giác ngộ tâm. Khi tâm
đượcgiác ngộ th ì hành động mới sáng
suốt, m à hành động sáng suốt th ì
cuộc đời sẽ được an vui. V ì vậy, lời
dạy đó c àng ngày càng thấm thía vào
lòng người, lay động l òng người hướng
về với Phật. Khi đ ã hướng về với Phật
thì dựng chùa để thờ Phật, để mỗi ng ày
thấy Phật trên bàn thờ, nhờ đó m à khắc
hoạ đậm nét h ình ảnh Phật trong tâm.
Cho nên, khi nào chúng ta thấy được Phật
trong tâm th ì lúc bấy giờ chúng ta sẽ thấy Phật trên bàn thờ một
cách đúng đắn. Nếu không như thế th ì
như trong kinh Kim-cang đức Phật đ ã
nói: "Nếu lấy sắc thấy Ta, lấy âm thanh cầu Ta, người
đó h ành tà
đạo, không thể thấy Như lai" . Cho
nên khi nào thấy tâm thì mới thấy Phật đ ược
một cách đầy đủ vi ên mãn. Vì vậy mới
dựng chùa thờ Phật.
Theo dòng lịch sử lâu đời của Việt Nam th ì
Phật giáo đ ược truyền vào
đất nước chúng ta biết một cách rõ
ràng nhất là vào thời Sĩ Nhiếp. Thời đó đ ã
có một số ngôi chùa ở tại Luy Lâu, sau đó có
Thiền sư Đồ L ê đến đây tu tập, rồi từ
đó , các chùa Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp
Điện được xây dựng. Cũng đuợc biết ch ùa
Khai Quốc do triều Lý Nam Đế xây dựng m à
bây giờ đuợc gọi là chùa Trấn Quốc,
hiện ở tại Hồ Tây - Hà Nội. Về sau, các chùa trong các
đời Lý, đời Trần tiếp tục mọc l ên rất
nhiều cũng là để đáp ứng lại l òng tin
tưởng của người con Phật. Ngôi chùa đ ã
lan tràn khắp nơi khắp xứ, sống một cách khiêm tốn, không ngạo nghễ khoe
khoang, cùng với mọi nguời dân đồng lao cộng
khổ v à ngôi chùa đ ã trở thành
hình tượng thân thương, nó đ ã
đi v ào lòng người và nó cũng
đ ã đi v ào
Ca dao, Tục ngữ Việt nam
- Con chùa vua nước.
- Đất vua ch ùa làng.
- Ăn m ày cửa Phật.
- Chùa rách Phật vàng.
- Sống ở nhà, già ở chùa.
- Trẻ vui nhà, già vui chùa.
- Trốn chúa ở chùa.
- Lên chùa thấy Phật muốn tu.
- Ba cô đội gạo l ên chùa.
- Nhiều sãi không ai đóng cửa ch ùa.
- Gần chùa gọi Bụt bằng anh.
- Xa chùa trống vắng, gần chùa thính tai.
Hoặc:
- Chùa làng dựng ở xóm côi,
Sớm khuya hai buổi nghe hồi chuông ngân.
- Con ai đem bỏ ch ùa này,
Nam mô Di Phật, con thầy thầy nuôi.
- Bao giờ cạn lạch Đồng Nai,
Nát ch ùa Thiên Mụ, mới phai lời nguyền.
- Biển đông sóng dợn cát đ ùa,
Sánh đôi không đặng l ên chùa anh tu.
- Bình Lục có núi con Rùa,
Trông sang Đạm Thủy có ch ùa Ngọc Thanh.
- Bên chợ Đông Ba , tiếng gà eo éc,
Bên chùa Thọ Lục, tiếng trống sang canh.
Giữa sông Hương gợn sóng khuynh thành,
Đ êm khuya một chiếc thuyền mành ngửa nghiêng.
- Ba phen tàu hổi cả ba,
Phen này hổi nữa lên chùa đi tu.
- L ên chùa thấy Phật muốn tu,
Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.
- Đầu l àng có một cây đa,
Cuối l àng cây thị, đ àng xa ngôi chùa.
Dù ai đi sớm về trưa,
Xin anh nghỉ bóng cây dừa nh à em.
- Rủ nhau xem cảnh Kiếm hồ,
Xem chùa Thê Húc, xem đền Ngọc Sơn.
Đ ài nghiên tháp bút chưa mòn,
Hỏi ai gây dựng nên non nước này.
Chùa là cái gì gần nhất với tâm thức người dân cho nên biểu tượng
đó sẽ khiến cho người ta tin v ào
để nói những cái g ì ngưòi ta muốn nói.
Nhưng đó l à nói về người ở chùa mà
không phải là nói về chùa.
- Rủ nhau xuống bể mò cua.
Lên non bẻ củi, vào chùa nghe kinh.
Xuống bể mò cua, lên non bẻ củi là nói dân ta gắn liền với non, với
nước và đồng thời cũng gắn liền với ch ùa.
Gắn liền với non với nước là để nuôi sống
thân. Gắn liền với ch ùa là để nuôi
sống tinh thần: Đến ch ùa nghe kinh
Vậy thì kinh dạy gì? Kinh dạy cách làm người làm người tại thế, làm người siêu thế.
Trong thơ v ăn Việt Nam hiện đại, có một nh à thơ cũng có bài thơ diễn tả cảnh chùa rất thấu tình đạt ý, thâm thuý vô c ùng:
"Quê tôi có gió bốn mùa,
Có tr ăng giữa tháng , có chùa quanh n ăm.
Chuông hôm gió sớm tr ăng rằm,
Chỉ thanh đạm thế , âm thầm thế thôi.
Mai nay tôi bỏ quê tôi,
Bỏ tr ăng bỏ gió , chao ôi bỏ chùa".
Nhà thơ trên đây đ ã nói lên cái tâm
tình của ngươi dân Việt Nam chúng ta đối với
ch ùa. Chùa là cái hồn của dân tộc, vừa thân thương gần gũi, vừa
tình cảm sâu lắng, dàn trải sâu rộng trong lòng người như máu với thịt,
như hơi thở và bữa ăn hằng ng ày. Vì
thế, khi Phật giáo truyền vào nước ta thì liền
được mọi ngườ ì dân chấp nhận và chùa
càng trở nên yêu dấu hơn:
"Làng tôi nhỏ bé xinh xinh,
Chung quanh có lũy tre xanh rườm rà,
Trong làng san sát nóc nhà,
Đ ình làng lợp ngói có vài cây cau.
Chùa làng rêu phủ mái nâu,
Dân làng thờ cúng để cầu b ình an".
(Ca dao Việt Nam).
Chùa còn là nơi dạy thuật làm người, thuật luyện tâm: Nhất thiết duy tâm tạo .
Ngày xưa, có nhà hiền triết tên là Socratae thời cổ Hy Lạp. Một hôm
đi t rên
đường ở th ành A-ten thấy một chàng thanh niên
đi ngược chiều trở lại, ch àng ta
đang hân hoan tự m ãn với cái mũ, với
bộ áo quần với đôi gi ày mới bảnh bao
của mình, nhà hiền triết lấy gậy chặn lại. Khi bị chặn lại, chàng thanh
niên trong lòng đầy tự m ãn hỏi rằng:
- Ông muốn mua cái mũ này sao?
- Không, tôi không muốn mua mũ.
- Hay là ông muốn mua bộ áo quần này?
- Không, tôi cũng không muốn mua bộ áo quần.
- Hay ông ưa mua đôi gi ày này?
- Không, tôi cũng chẳng muốn đôi gi ày.
- Vậy thì ông muốn gì mà chặn tôi lại?
- Tôi muốn anh chỉ cho tôi chỗ nào dạy cách học làm người?
Nếu như mất tư cách làm người, thì cái mũ
đó không thể gọi cái mũ đội tr ên
đầu người! Cái áo đó cũng không phải l à
cái áo mặc vào người và đô i giày cũng
chẳng phải giày để đi v ào người. Cho
nên, phải học cách làm người cho ra người mới là cách cơ bản cho tất cả
mọi thứ. Khi tư cách và thái độ l àm
người còn, thì mọi sự tốt đẹp c òn, khi
tư cách làm người không còn, thì mọi sự tốt
đẹp chỉ l à sự tốt đẹp b ên
ngoài.
Do đó, chuyện l àm chùa chúng ta
phải ý thức rõ ràng là làm thế nào để sự đi
ch ùa và ngôi chùa đó luôn luôn ấp ủ l òng
từ bi, yêu thương, và ngôi chùa là nơi phát huy
được trí tuệ sáng suốt, giúp ích cho đời sống
của chúng sinh, của mọi người mỗi ngày mỗi th ăng
hoa, mỗi ng ày mỗi xa dần chỗ tối t ăm
đau khổ m à bước lên cảnh an lạc giải thoát. Làm chùa như thế tất
nhiên ai cũng đồng t ình, và tôi tin
chắc rằng ngôi chùa như thế sẽ là nơi luôn có những hàng Phật tử, những
bậc cao quý, thành phần trí thức đến ch ùa
để học hỏi tiến tu. Cũng như trước đây trong
thời Bắc thuộc, các ngôi ch ùa của chúng ta chính là nơi
đ ào tạo nhân tài cho
đất nước, đến triều đại nh à Lý mới mở
khoa thi Tam trường. Vậy thì trong các thời kỳ ấy, các nhà trí thức của
đất nước chúng ta học ở đâu? Phần nhiều đều
dựa v ào chùa. Thành thử ngôi chùa nó đ ã
đóng góp công lao với
đất nước rất lâu xa trong lịch sử, một
sự đóng góp thật sự, không có một hậu
ý gì khác, nghĩa là muốn hòa mình, cùng vinh cùng nhục với
đất nước, với to àn dân
để xây dựng một đất nước an l ành hạnh
phúc.
-ooOoo-
Đầu trang | Mục lục |
01 |
02 |
03 |
04 |
05 |
06 |
07 |
08 |
09 |
10 |
11 | 12 |
13 |
14 |
15 |
16 |
17 |
18 |
19 |
20 |
21 |
22 |
23 |
24.a |
24.b
Chân thành cám ơn Tỳ kheo Minh Tịnh đã giúp bố trí đánh máy vi tính (Bình Anson, 07-2003).
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 05-07-2003