Triet ly Nghiep - 17
Times font
Triết lý về Nghiệp
Hoà thượng Hộ Tông
Thiên XVII -ooOoo-
CETASIKA (TÂM SỞ)
Đ ây giải về Tâm Sở như đã có nói trước.
Cetasika (tâm sở) là pháp sinh đồng thời với tâm có bốn đặc tính là:
1- Sinh cùng với tâm.
2- Diệt cũng cùng với tâm.
3- Có đối tượng cùng với tâm.
4- Có nơi nương tựa vào cùng với tâm.
Tâm sở ấy có 52, có Paali trong Vi diệu pháp rằng:
Ekuppaada.nirodhaaca ekalaưbanavatthukaa cetto yuttaa dvipa~n~naasa dhammaa cetasikaa mataa.
Có phân như vầy:
- 13 A~n~naasamaanaa Cetasika
- 14 Akusala Cetasika : bất thiện tâm sở.
- 25 Sobba.na Cetasika : mỹ tâm sở.
Tổng cộng: 52
A~n~naasamaanaa Cetasika :
13 A~n~naasamaanaa Cetasika chia ra làm 2 loại là:
1- Sabbacittasaadhaara.na : phổ thông tâm sở
2- Paki.n.naka Cetasika : hỗn hợp tâm sở.
Sabbacittasaadhaara.na Cetasika có 7 là:
1 - Phassa : Xúc
2- N edanaa : Thụ
3- s a~n~naa : Tưởng
4- c etanaa : Tác ý
5- e kaggataa : Định tâm
6- j iviitidudiya : Sức sống
7- m anasikaara : Phân biệt ghi lòng
p aki.n.naka cetasika có 6 là:
1- v itaka : Suy
2- v icàra : Sát
3- a dhimokha : Xác định
4- v iriya : Nghị lực
5- p iiti : Phỉ lạc
6- c handa : Mong ước
Akusalacetasika :
14 Akusalacetasika là:
1- m oha : Si
2- a hirika : Không thiện
3- a nottappa : Không ghê
4- u ddhacca : Phóng dật (buông thả)
5- l obha : Xan tham
6- d i.t.thi : Ý kiến độc đoán
7- m aana : Kiêu
8- d osa : Sân
9- i ssaa : Ganh
10- m acchariya : Bủn xỉn
11- k ukkacca : Hối hận
12- T hi.na : Lười biếng
13- m iddha : Hôn mê
14- v icikicchaa : Hoài nghi
s obha.nacetasika :
s obha.nacetasika có 25 là:
1- Sadddhaa : Tín ngưỡng
2- Sati : Trí nhớ
3- Hiri : Thẹn
4- Ottappa : Ghê
5- Alobha : Không tham
6- Adosa : Không sân
7- Tatramajjhatattaa : Tánh tình trầm tĩnh, bình thản
8- Kaayapassaddhi : Thân yên tĩnh
9- Cittapassaddhi : Tâm yên tĩnh
10- Kaayalahutaa : Thân nhẹ nhàng
11- Cittalahutaa : Tâm nhẹ nhàng
12- Kàyamudutaa : Thân mềm dẻo
13- Cittamudutaa : Tâm mềm dẻo
14- Kaayakamma~n~nataa : Thân vừa sử dụng
15- Cittakamma~n~nataa : Tâm vừa sử dụng
16- Kaayapagu~n~n~nataa : Thân khéo léo
17- Cittapagu~n~nataa : Tâm khéo léo
18- Kaayujukataa : Thân ngay thẳng
19- Cittujukataa : Tâm ngay thẳng
Gộp lại gọi là Sobha.nasaadhaara.na .
20- Sammaavacaa : Chánh ngữ gọi là
21- Sammakammanta : Chánh nghiệp Viratti
22- Sammaa-aajiiva : Chánh mệnh chừa cãi
23- Karu.na : Tâm bi gọi là Appama~n~naa :
24- Muditaa : Tâm hỉ vô lượng tâm
25- Pa~n~nidriya : Lý tính ( [1] ) hay tuệ căn (hiểu biết đúng).
Hoặc gọi theo một ý nghĩa nữa là S obha.nacetasika , chia ra làm 3 loại là:
1- S obha.nasaadhaarana : Mỹ tâm sở phổ thông -- 19
2- V irati : Cấm giới tâm sở -- 3
3- A ppama~n~naa : Vô lượng tâm sở -- 2
4- Pa~n~nidriyaa : Lý tính -- 1
Tổng cộng: 25
Gộp lại tất cả là:
A~n~nasamaanaacetasika: 13
A kusalacetasika: 14
Sobha.nacetasika: 25
Thành 52 tâm sở.
( [1] ) Lý tính: năng lực suy nghĩ và phán đoán do thế lực ba tướng (Vô thường, Khổ não, Vô ngã).
-ooOoo-
Chương trước | Đầu trang | Mục lục | Chương kế
Chân thành cám ơn Tỳ kheo Thiện Minh đã gửi tặng phiên bản điện tử (Bình Anson, 03-2001)
[ Trở về trang Thư Mục ]
update: 14-03-2001