📜 Giảng Sư
Kho kinh › Tâm & Đạo (Ajahn Sumedho)

Tam & Dao - Ajahn Sumedho (3)

Tâm & Đạo (Ajahn Sumedho) · 143,939 ký tự · ~131 phút đọc
🏠 📜

Tam & Dao - Ajahn Sumedho

Vietnamese, with Unicode Times font

Tâm và Đạo

Quán tưởng về cuộc sống trong Đạo Phật

The Mind and The Way

Buddhist Relections on Life

Ajahn Sumedho

Susanta Nguyễn dịch

Montreal, Quebec, Canada

2004

K hi quán tự thân đ ã xả

ly n ăm triền cái ấy, hân hoan sanh; do hân

hoan n ên hỷ sanh; do tâm hoan hỷ, thân

được khinh an; do thân khinh an, lạc thọ sanh; do lạc thọ, tâm được định

tĩnh. -- Kinh Sa Môn Quả , Đoạn 75,

Trường Bộ Kinh

PHẦN II - TÂM TỈNH THỨC

Chương 8

HÀNH THIỀN

Trong khi hành thiền, thái độ của thiền sinh rất l à quan trọng, quan trọng hơn cả kỹ thuật hay pháp môn thiền. Có thái độ đúng đắn trong lúc h ành thiền là điều quan trọng nhất. Cho dù vị thiền sư hướng dẫn bạn là người giỏi nhất, có pháp môn nổi tiếng nhất, và có những kỹ thuật thiền thiện xảo nhất, nhưng nếu bạn không có thái độ đúng đắn trong lúc h ành thiền, bạn sẽ không thể nào tiến bộ được.

Nhiều người hành thiền với thái độ mong

cầu l à họ sẽ đạt được một cái g ì

đó hay đạt đến một cảnh giới n ào

đó. Điều nầy không đáng ngạc nhiên vì

thái độ của những người phàm phu như chúng ta là luôn nhắm đến sự thành

đạt. Xã hội và trường học đ ã huân tập

chúng ta nhìn cuộc đời như l à môi

trường trong đó chúng ta phải phấn đấu để th ành

đạt hay trở n ên một cái gì

đó. Trên bình diện thế gian,

đây l à một

điều tự nhi ên và dễ hiểu. Chúng ta

phải đi học để biết đọc v à biết viết.

Chúng ta phải làm đủ mọi việc để trở n ên

một cái gì đó hay đạt một cái g ì

đó, nhưng giác ngộ (Niết B àn) không

phải là cái mà chúng ta có thể nắm bắt hay thành

đạt . Đây là một điều khó hiểu. Và

chúng ta không thể dùng trí thức đễ hiểu được

điều nầy v ì tự bản chất, trí thức luôn gắn liền với tư duy hướng về

sự thành đạt hay tư tưởng l àm sao

để th ành tựu một cái gì

đó.

HÀNH THIỀN VỚI TÂM KHÔNG MONG CẦU

Những từ như " Dhamma " (Pháp), hay " Nibbana " (Niết Bàn) không thể nào dịch sang một ngôn ngữ khác được v ì chúng ta không thể giải thích Dhamma hay Nibbana bằng lý luận và khái niệm: Chúng là những kinh nghiệm chứng ngộ chứ không phải là những sự vật cụ thể. Trong tiếng Anh, từ tốt nhất mà chúng ta có thể dùng là "ultimate reality" hay "sự thật tuyệt đối." Dhamma (Pháp) và Nibbana (Niết Bàn) là những gì chúng ta nhận thức và chứng ngộ được chứ không phải l à những gì chúng ta có hay đạt được.

Khi hành thiền, tâm chúng ta hướng về Niết Bàn chứ không nhắm

đến việc đạt những tầng ý thức sâu v à

cao hơn. Chúng ta có thể sử dụng nhiều kỹ thuật hành thiền

để đạt đến những tầng ý thức sâu v à

cao hơn, nhưng đối với Niết b àn, không

có giai đọan, thứ lớp, hay cái g ì

để th ành

đạt cả. Đối với Niết Bàn, sẽ không có quá trình phát triển hay tiến

bộ vì Niết Bàn là một trạng thái giác ngộ chứ không phải là cái gì

để nhắm đến.

Sở dĩ nhiều người gặp khó kh ăn trong lúc h ành

thiền vì họ vẫn mang theo cái tâm của người

đời thường. Về bản chất, tâm người đời

thường l à tâm luôn luôn đi t ìm

kiếm và mong cầu một cái gì đó. Thậm

chí có những người đ ã hành thiền nhiều

n ăm nhưng trong lúc ngồi thiền, họ vẫn bị thi êu

đốt bởi khát vọng muốn hiểu "Họ l à ai?

Họ là cái gì? Họ sống để l àm gì?" Đức

Phật không dạy chúng ta về mục đích của cuộc

đời nầy. Trái lại, Ngài chỉ hướng dẩn chúng ta tiến

đến sự giác ngộ ho àn toàn. Vì thế,

trong lời dạy cơ bản về Tứ Diệu Đế, Ng ài

chỉ cho chúng ta thấy tất cả là vô ngã, chứ không tuyên bố chúng ta là ai

và bản chất thật sự của chúng ta là gì. Mà ngay cả nếu

Đức Phật có nói r õ ràng và chính xác

chúng ta là ai đi nữa, chúng ta cũng sẽ không

thể n ào hiểu được điều nầy, trừ khi

chúng ta h ành thiền và tự chúng ta chứng ngộ.

TẤT CẢ LÀ VÔ NGÃ

Đức Phật chỉ cho chúng ta thấy rằng tất cả mọi vật trên đời nầy là vô

ngã. Trong tiếng Pali, từ "tất cả mọi vật" nầy chính là n ăm

khandhas, m à chúng ta có thể dịch là n ăm

nhóm, năm hợp thể, hay năm uẩn. N ăm

uẩn nầy l à sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Chúng ta không là gì hết

ngoại trừ n ăm uẩn nầy v à "cái không là

gì hết nầy" chính là cái mà chúng ta gọi là anatta hay vô ngã. Tất cả

những gì bạn có thể nhận thức, thấy, và biết

được qua năm giác quan, hay những g ì bạn có thể dùng

đầu óc để suy nghĩ -- nói khác

đi tất cả những hiện tượng vật lý v à

tâm lý sinh ra rồi mất đi -- đều được

bao gồm trong năm uẩn. N ăm uẩn nầy bao gồm

cái vũ trụ m à chúng ta có thể thấy và biết

được qua sáu giác quan của chúng ta

N ăm uẩn bao gồm thân thể của chúng ta.

Cơ thể vật lý của chúng ta là do trái đất nầy

tạo ra v à tồn tại được l à nhờ

vào tất cả những gì mà trái đất nầy sản sinh.

Chúng ta sống nhờ vào những thức ăn đến từ

thi ên nhiên, và khi cơ thể nầy mạng chung, bốn yếu tố

đất, nước, gió, lửa lại trở về thế giới tự

nhiên. Thấy được thân thể chúng ta như

một bộ phận nhỏ trong một quá tr ình tự nhiên vĩ

đại nầy l à một cách

để nhận thức được sự vô ng ã,

để thấy l à cơ thể vật chất nầy không

có tự ngã độc lập của nó.

Theo cái nhìn chế định hay tục đế, dĩ nhi ên, thân thể nầy là "cái ngã" của chúng ta. Khi tôi nói về tôi, tôi nói về thân thể nầy; tôi không nói về một cái gì khác ngoài tôi. Nhưng khi xem xét và quán tưởng thân thể của chúng ta, chúng ta sẽ tự mình thấy và hiểu được chân lý vô ng ã. Chúng ta sẽ không còn lầm lạc cho thân thể, cảm giác, nhận thức, khát vọng, và ý thức nầy chính là chúng ta. Chúng ta biết một cách rõ ràng, hoàn toàn, và không nghi ngờ gì nữa là không có một thực thể tồn tại độc lập được gọi l à tôi hay ta mà chỉ có sự vận hành của n ăm uẩn. Nói khác đi, tất cả đều không có tự ng ã. Đây chính là sự giác ngộ hoàn toàn, và chúng ta hành thiền là để có sự giác ngộ nầy.

PHÁP HỮU VI VÀ PHÁP VÔ VI

Giáo lý của Đức Phật rất đơn giản v ì

Đạo Phật xem tất cả c àn khôn vũ trụ

hay vạn pháp được chia l àm hai: pháp

điều kiện v à pháp không

điều kiện. Pháp

điều kiện hay pháp hữu vi l à pháp sinh

rồi diệt. Pháp điều kiện gồm tất cả những g ì

chúng ta thấy và biết được qua sáu giác quan,

qua sự tiếp xúc của cơ thể, cảm thọ, tư tưởng, v à trí nhớ. Chúng là

những điều kiện hay duy ên; chúng bắt

đầu rồi chấm dứt, sinh rồi diệt. Trong

tiếng Pali, từ sankhara hay hành (các pháp do các

điều kiện hay duy ên hợp lại và tạo

thành) được d ùng

để chỉ các pháp điều kiện hay pháp hữu vi.

Sankhara bao gồm tất cả những gì sinh rồi diệt, cho dù

đó l à vật chất hay tâm. Chúng ta không

nên thắc mắc nghi vấn là các pháp được sinh

ra ở đó hay ở đây, các pháp sinh rồi diệt trong chớp mắt hay trong nhiều

đời nhiều kiếp. Trong khi hành thiền, vấn

đề nầy không quan trọng v à sẽ không có

sự khác biệt nào cả vì tất cả pháp hữu vi đều

bị giới hạn bởi thời gian.

Pháp không điều kiện hay pháp vô vi l à

cái mà phần lớn chúng sinh đều không nhận

thức được. Lý do chính là vì họ vẫn mãi mê trong các pháp

điều kiện hay pháp hữu vi. Muốn nhận

thức hay chứng ngộ được pháp không điều kiện

chúng ta phải dứt khoát v à triệt để

buông bỏ các pháp điều kiện.

Các pháp không điều kiện giống như không

gian trong một căn ph òng. Khi bạn bước vào một c ăn

ph òng, bạn chú ý đến phần không gian

hay khoảng trống của căn ph òng hay bạn bị thu hút bởi những

đồ đạt trong ph òng? Dĩ nhiên, bạn sẽ

chú ý đến bức tường, cửa sổ, con người, b àn

ghế, màu sắc, và các đồ vật trang trí.

Nhưng không gian của c ăn ph òng thì ít

ai nhận thấy mặc dù nó luôn có mặt ở đó.

Và khi bận lo ngắm nhìn người và đồ vật trong

ph òng, chúng ta sẽ không thể nào ghi nhận

được khoảng không gian trong ph òng.

Chỉ khi nào chúng ta buông bỏ tất cả những tư tưởng, lời nói, lo toan, và

tưởng tượng, thì lúc đó chúng ta mới có thể ý

thức v à nhận ra được không gian trong

căn ph òng. Khi để tâm chú ý đến nó,

chúng ta sẽ thấy rằng không gian là rất bình yên và bao la. Ngay cả bức

tường của c ăn ph òng cũng không thể

chia cắt được không gian ấy.

Tâm chúng sanh cũng như thế ấy. Tâm là vô biên và vô hạn; nó có thể

chứa đựng tất cả mọi vật. Nhưng chúng

ta lại tự trói buộc mình vào những điều kiện

hữu hạn của tâm như tư tưởng, quan điểm, v à ý kiến. Tâm luôn có chỗ

dành cho mọi lý thuyết, ý kiến, và quan điểm;

Tất cả những cái nầy là những điều kiện sinh

rồi diệt, v à không có cái nào là trường tồn và vĩnh cửu. Do

đó, tâm luôn có chỗ cho tất cả mọi người v à

mọi vật, cho tất cả tôn giáo, quan điểm chính

trị, tư tưởng, v à tất cả loại người. Nhưng con người luôn muốn kiểm

soát, giới hạn, và tuyên bố: "Chỉ có những người nầy mới

được chấp nhận, c òn những người kia

không có quyền ở đây." Trong quá trình

sở hữu, chiếm đoạt, v à bám víu, chúng

ta tự trói mình vào những điều kiện v à

chính những điều kiện nầy sẽ dẫn chúng ta đến

chỗ diệt tận v à phiền não.

Bất cứ cái gì mà chúng ta hy vọng và mong

đợi, nếu chúng ta bám víu v ào chúng, sẽ

đưa chúng ta đến chỗ thất vọng v à sầu

não. Lý do chính là những gì mà chúng ta bám víu và dính mắc

đều sinh rồi diệt. Không có cái gì

được sinh ra m à sẽ tiếp tục sinh ra

mãi mãi; nó có thể sinh ra và tồn tại trong một thời gian nào

đó nhưng rồi sẽ hoại diệt. Vì thế nên

khi bạn bám víu vào bất cứ điều kiện n ào

đang sinh khởi, chắc chắn nó sẽ đi c ùng

với bạn đến chỗ hoại diệt. Khi bạn bám

víu vào cái gì đang sinh khởi như thân thể

của bạn hay bất cứ điều kiện tự nhi ên nào, nó sẽ

đưa bạn đến chỗ diệt tận. Và vì thế,

sự hoại diệt hay sự chết là điểm cuối c ùng

của cái được sinh ra, v à nỗi tuyệt

vọng sầu não là mặt trái của niềm hy vọng và mong

đợi.

Khi một cái gì đó bắt đầu trở n ên

khó chịu hay bất toại nguyện, chúng ta có khuynh hướng chạy

đi t ìm một

điều kiện khác, đang sinh khởi v à

thoải mái hơn. Điều nầy khiến cho cuộc sống của con người trở thành một

cuộc tìm kiếm và săn đuổi không ngừng chạy theo những khoái lạc, những mối

tình lãng mạn, và những cuộc phiêu lưu đầy mạo hiểm. Con người luôn luôn

chạy theo những gì hấp dẫn và lý thú, làm cho họ mê

đắm v à trốn chạy khỏi những gì

đối nghịch lại họ. Chúng ta trốn tránh

sự nhàm chán, tuyệt vọng, già, bệnh, và chết vì

đây l à những

điều kiện m à chúng ta không muốn xảy

đến cho chúng ta. Chúng ta muốn chạy

trốn, quên bẵng đi, v à không

để ý đến chúng.

Nhưng trong khi hành thiền, thái độ chính

l à sự chấp nhận, nhẫn nhục và nhẫn nhục

đến tận c ùng với những

điều kiện, cho d ù những

điều kiện nầy đang trở n ên khó chịu và

nhàm chán. Nếu chúng ta luôn muốn đi t ìm

một cái gì đó lý thú v à hấp dẫn hơn,

chúng ta sẽ tiếp tục đi v òng vòng. Đây

chính là vòng luân hồi sinh tử ( Samsara ) mà

Đức Phật đ ã chỉ ra cho chúng ta.

QUÁN SÁT CÁI BÌNH THƯỜNG

Khi ghi nhận những điều kiện của thân v à tâm như là những điều kiện tự nhi ên đang xảy ra, chúng ta chỉ đơn thuần ghi nhận. Chúng ta không phân tích hay cố gắng làm một cái gì khác ngoài việc ghi nhận. Đó chỉ là sự ghi nhận giản đơn và trần trụi, sự thấy biết trực tiếp rằng những gì sinh sẽ diệt. Để biết được như thế đòi hỏi chúng ta phải kiên nhẫn; nếu không thì ngay lúc mà sự lo sợ, sân hận, hay cảm giác khó chịu xuất hiện, chúng ta sẽ tìm cách chạy tránh nó ngay lập tức. Vì thế khả n ăng h ành thiền cũng chính là khả n ăng chịu đựng v à sống với những gì khó chịu và bất toại nguyện. Chúng ta không chủ tâm đi t ìm sự khó chịu và bất toại nguyện; chúng ta cũng không muốn làm những nhà tu khổ hạnh ép xác đi t ìm những cảm giác đau đớn để chịu đựng v à chứng tỏ mình là một cái gì đó. Trong thiền định, chúng ta chỉ đơn thuần ghi nhận mọi việc xảy ra như nó đang xảy ra trong giây phút hiện tại.

Đức Phật dạy chúng ta hành thiền trên những việc bình thường, chứ không phải trên những gì khác thường và xa lạ. Thí dụ như một trong những kỹ thuật hành thiền Đức Phật dạy l à quán niệm hơi thở (tiếng Pali là anapanasati ) hay quán niệm hơi thở vào và hơi thở ra bình thường của con người. Có những kỹ thuật khác như thiền trong tư thế ngồi, đứng, đi, hay nằm. Đây là những kỹ thuật hành thiền dựa trên những sự việc hết sức bình thường, thậm chí rất dễ nhàm chán. Khi hành thiền trên những điều kiện b ình thường nầy, chúng ta phải kiên nhẫn vô hạn; Lúc đó, công việc duy nhất của chúng ta là chánh niệm trên hơi thở vào và hơi thở ra. Chúng ta không làm gì hết ngoài việc chánh niệm trên những gì đang xảy ra trong hiện tại -- với thân đang ngồi, đứng, đi, hay nằm.

Trạng thái tâm thức như thế rất khác với những gì chúng ta quen làm

thường ngày phải không các bạn? Trong đời

thường, khi ngồi xuống, chúng ta thường không ghi nhận l à chúng ta

đang ngồi. Chúng ta có thể ngồi xuống

rồi nằm l ăn ra đó v ì mệt lã, hay có

thể ngồi và đọc sách báo, ngồi v à hút

thuốc, ngồi và ăn uống, hay ngồi v à

nói chuyện. Trong khi ngồi, chúng ta luôn làm một cái gì

đó. Trong những tư thế khác, chúng ta

cũng làm tương tự như thế. Khi nằm xuống, chúng ta ngủ quên

đi lúc n ào cũng không biết. Chúng ta

đi m à không biết mình

đang đi, đứng cũng không biết m ình

đang đứng, v à ngồi cũng không biết

mình đang ngồi, v ì thế chúng ta không

bao giờ thật sự thấy và biết những gì gần gũi nhất với chúng ta

đang xảy ra trong hiện tại. Đầu óc

chúng ta cứ lo nghĩ là bây giờ phải làm gì để đạt được những gì chúng ta

mong muốn trong tương lai, và quá trình lo nghĩ nầy cứ kéo dài vô tận.

Ngay cả khi đ ã

đạt được những g ì chúng ta mong muốn,

chúng ta chỉ bằng lòng tạm thời rồi lại bắt

đầu nghĩ đến một cái g ì khác để chiếm

đoạt v à thành đạt trong tương lai.

Thế là chúng ta lại tiếp tục quá trình toan tính và lo nghĩ không bao giờ

chấm dứt nầy.

QUÁN SÁT SỰ VẬN HÀNH CỦA THAM ÁI

Tôi nhớ khi còn là một cậu bé nhỏ, tôi thấy một món

đồ chơi v à

đ ã nói với mẹ tôi, "Nếu mẹ mua cho con

đồ chơi đó, con hứa l à sẽ không bao

giờ đ òi mua

đồ chơi nữa." Lúc

đó, tôi thật sự tin l à nếu có

được món đồ chơi đó, tôi sẽ ho àn toàn

thỏa mãn và sung sướng và sẽ không đ òi

hỏi bất cứ cái gì khác! Vì thế mẹ tôi mua cho tôi món

đồ chơi đó. Tôi nhớ là

đ ã chơi món

đồ chơi đó được ít lâu nhưng sau đó, tôi đ ã

qu ăng bỏ nó qua một b ên, và lại

đi t ìm một

đồ chơi khác m à tôi thích. Tôi nhớ rõ

là lúc mẹ tôi mua món đồ chơi cho tôi, tôi

tin chắc chắn l à tôi sẽ hoàn toàn thỏa mãn và sẽ không bao giờ muốn

cái gì khác nữa -- nhưng tôi cũng nhớ rỏ là tôi

đ ã không thỏa mãn như tôi nghĩ. Mặc dù

tuổi còn nhỏ, kinh nghiệm nầy đ ã ghi

một dấu ấn trong đời tôi v à

đến ng ày nay, tôi vẫn còn nhớ bài học

nầy: mặc dù tôi đ ã

được những g ì tôi muốn, nhưng chính sự

kiện là tôi đ ã có

được những g ì tôi muốn

đ ã mang theo nó niềm thất vọng. Tôi

thất vọng vì sau đó, tôi lại phải lo đi t ìm

một cái gì khác để thỏa m ãn mình.

Trong khi hành thiền, chúng ta quán sát sự vận

động của tham ái nhưng không phán đoán hoặc

chống lại tham ái. Có người cho là tất cả tín

đồ Phật giáo đều chống lại v à tìm cách triệt tiêu tham ái, nhưng

Đức Phật không dạy chúng ta triệt ti êu

tất cả hay biến tất cả thành hư vô. Đức Phật

dạy chúng ta tỉnh thức. Chúng ta không bát bỏ hay tiêu diệt tham

ái. Chúng ta quán tưởng tham ái và hiểu rằng nó chỉ là một

điều kiện được sinh ra rồi diệt đi trong thế

giới tự nhi ên nầy.

Tham ái có cái tốt, cái xấu. Tham giết người, tham hãm hại người khác,

và tham trộm cướp là xấu; tất cả chúng ta trong

đời ai cũng đ ã từng có những tham ái

xấu. Và chúng ta cũng có những tham ái tốt như mong muốn

được giúp người, muốn sống tử tế v à

muốn trở thành thiện tri thức. Bất cứ lúc nào chúng ta nhận thức

được tham ái -- cho dù

đó l à tham ái tốt hoặc xấu -- chúng ta

đang sử dụng trí tuệ của m ình. Chỉ có

trí tuệ mới thấy được tham ái; tham ái không

thể thấy được trí tuệ. Vì thế muốn có trí tuệ, bạn hãy biết và thấy

tham ái. Quan sát sự vận hành của tham ái giúp chúng ta thấy

được nó như l à một

điều kiện không ngừng thay đổi. V à

chúng ta thấy rằng tham ái là vô ngã.

TRÍ TUỆ CỦA CHƯ PHẬT

Trí tuệ là cái mà chúng ta sử dụng trong khi hành thiền. Nó không phải là cái chúng ta mong đạt được. Tính chất của trí tuệ là nhún nhường và khiêm hạ; nó không phải là cái gì cao siêu và xa rời thực tế. Công n ăng của trí tuệ rất đơn giản. Nó chỉ cần thấy và biết là những gì sinh sẽ diệt và không có tự ngã. Nó biết là có những tham ái đang đi qua tâm chúng ta như vậy, thế thôi -- biết tham ái là tham ái, tham ái không phải là chúng ta. Người có trí tuệ là người biết sống như một người nam, người nữ, một tỳ kheo, tỳ kheo ni, một Phật tử, một tín đồ Thi ên chúa giáo, hay là ai khác đi nữa, với tất cả những thực tế chế định k èm theo như giới tính, vai trò xã hội, đẳng cấp x ã hội v.v…nhưng người đó hiểu rằng tất cả những thực tế nầy chỉ l à những cái mà con người chế đặt ra. Trí tuệ giúp chúng ta thấy rằng những thực tế chế định nầy không phải l à sự thật tuyệt đối v à từ đó chúng ta sẽ không c òn bị chúng mê hoặc nữa.

Trí tuệ biết rằng pháp hữu vi là pháp hữu vi và pháp vô vi là pháp vô

vi. Chỉ đơn giản thế thôi. Bạn chỉ cần biết hai

điều: pháp hữu vi và pháp vô vi. Khi

hành thiền, bạn không nên nhắm để th ành

đạt cái g ì cả. Bạn chỉ nên mở rộng và

hướng tâm về việc hành thiền. Khi bạn chợt nhận ra là mình

đang ngồi thiền với tâm mong cầu một cái

gì đó, đó cũng l à một sự chứng ngộ.

Khi hành thiền với tâm ở rộng, bạn sẽ thấy những gì

đang thật sự xảy ra. Nhưng nếu bạn

ngồi thiền suốt n ăm với ý đồ sẽ trở th ành

một cái gì đó hay đạt được một cái g ì

đó, bạn chắc chắn sẽ thất vọng. Nếu

không có thái độ đúng đắn trong lúc h ành

thiền, bạn sẽ phí công vô ích vì cuối cùng bạn vẫn không có trí tuệ

để học hỏi từ những lỗi lầm của m ình.

Trong khi hành thiền, chúng ta rút ra những bài học về thành công và thất bại. Con người thường thất bại nhiều hơn là thành công. Chánh niệm trên hơi thở vào và hơi thở ra là một trong những phương pháp hành thiền dễ làm cho chúng ta chán nản nhất. Vì nếu chúng ta mong cầu một cái gì đó, phương pháp h ành thiền nầy sẽ không mang lại cho chúng ta gì hết. Bạn phải kiên nhẫn. Bạn phải học từ những thành công và thất bại, cho đến khi n ào bạn không còn thật sự quan tâm là mình có được an vui v à thoải mái trong lúc hành thiền hay không. Lúc đó, cả hai điều kiện nầy -- an vui thoải mái và không an vui thoải mái -- sẽ đưa bạn đến sự giác ngộ hay giải thoát Niết B àn.

*

* Câu hỏi : Xin Sư giải thích về sự xuất hiện của ánh sáng trong lúc hành thiền. Đó là một chướng ngaị hay một dấu hiệu tốt?

Trả lời : Bản thân sự xuất hiện của ánh sáng trong lúc hành

thiền không phải là một chướng ngại. Chỉ khi chúng ta chấp vào nó như là

của ta, lúc đó nó mới trở th ành chướng

ngại. Thật ra, thấy được ánh sáng l à

một dấu hiệu tích cực nhưng nó sẽ trở thành chướng ngại khi chúng ta diễn

giải về nó. Trong khi hành thiền, nếu có những hiện tượng lạ và khác

thường xảy ra, chúng ta chỉ nên xem đó l à

dấu hiệu của sự vô thường. Chúng ta nên niệm như sau, "Những gì bắt

đầu sẽ chấm dứt. Những gì sinh khởi sẽ

hoại diệt" thay vì nghĩ, "Ồ, tôi đ ã

thấy được ánh sáng, tôi đ ã thanh tịnh,

tôi đ ã chứng ngộ

được một cái g ì

đó."

Trong n ăm đầu ti ên hành thiền ở

Nong Khai, Thái Lan, tôi đ ã xuất gia

và mặc y nhưng không có sư hướng dẫn. Tôi ở trong một thiền viện Thái

nhưng không nói được tiếng Thái v à ở

đó không ai nói được tiếng Anh. Tôi

chỉ có một quyển sách dạy thiền bằng tiếng Anh và hàng ngày tôi thực hành

theo lời chỉ dẫn trong sách một cách cẩn thận và kỷ lưỡng. Đó là quyển

sách cơ bản về giáo lý Phật giáo nguyên thủy và rất hữu ích đối với tôi.

Khi hành thiền ở đó, tôi thường

đi v ào những trạng thái hỷ lạc cao

độ v à xuất trần. Tôi thấy ánh sáng và

khi hành thiền, tôi cảm thấy cực kỳ khinh an và hỷ lạc. Lúc

đó, dựa tr ên những kinh nghiệm khinh

an và hỷ lạc này, tôi nghĩ là mình đ ã

chứng ngộ một cái gì đó. Tôi nhớ có

lần tôi cho là mình đ ã giác ngộ hoàn

toàn và nghĩ, "Ồ, thì ra tu tập để th ành

tựu giác ngộ viên mãn cũng không mất nhiều thì giờ lắm. Mình

đ ã nghĩ là phải tu tập vất vả trong

nhiều n ăm mới giác ngộ, nhưng chỉ sau mấy

tháng tu tập ở đây thôi m à đ ã

thành tựu như thế nầy rồi." Lúc đó, tôi tin

chắc l à tôi đ ã hoàn toàn giác

ngộ.

Sau thời gian tu tập ở thiền viện xa xôi và biệt lập

đó, tôi phải trở lại Bangkok. Trên

đường đi xe lửa về đến Bangkok, tôi thấy to àn

bộ con người giác ngộ lúc trước của tôi bị sụp

đổ ho àn toàn, và lúc

đó tôi chỉ l à một người Mỹ

đầy bấn loạn đang đi lang thang giữa đường

phố Bangkok. Tôi thất vọng nặng nề. Tôi cứ tưởng là mình sẽ tỏa

sánh sáng giác ngộ cùng khắp thành phố khi về

đến Bangkok. Nhưng ngược lại, lúc đó

con người tôi đang tỏa ra những năng lượng không mấy gì cao

đẹp cho lắm!

N ăm sau đó, tôi t ìm

đến tu viện của ng ài Ajahn Chah và

trình bày cho ngài nghe về những kinh nghiệm nầy, ngài chỉ khuyên, "Con

thấy không, đó chính l à sự dính mắc.

Đừng dính mắc, hãy buông bỏ đi." Và tôi bắt

đầu ý thức l à mình đ ã dính mắc

với những kinh nghiệm khinh an và hỷ lạc nầy; Tôi kiểm nghiệm lại là trong

khi ngồi thiền, tôi luôn có khuynh hướng đi t ìm

lại những trạng thái hỷ lạc và khinh an nầy. Tôi cho những kinh nghiệm hỷ

lạc và khinh an nầy chính là cái mà tôi cần. Tôi nhớ lại n ăm

đầu ti ên là n ăm m à tôi có tất

cả những tri kiến và kinh nghiệm chứng ngộ lạ lùng và lý thú nầy -- nhưng

qua n ăm thứ hai, tôi đ ã không thành

đạt g ì hết. Ngược lại, trong n ăm

thứ hai, tôi chỉ có sự đau nhức về thân thể, suy sụp tinh thần v à

niềm tuyệt vọng. Tôi bèn xoay qua thực hành phép tu khổ hạnh. Tôi cật lực

hành thiền và cố gắng làm những gì mà tôi đ ã

làm trong n ăm đầu ti ên với hy vọng sẽ

tìm lại được những trạng thái khinh an v à

hỷ lạc ngày trước, nhưng công phu nầy vẫn không mang lại kết quả nào. Mà

thật ra, chính lúc đó, cái m à tôi phải

làm là quên phứt đi những kinh nghiệm khinh

an v à hỷ lạc của n ăm đầu ti ên

nầy.

Thật ra, những gì xảy đến với tôi trong

năm đầu ti ên không có gì là sai lầm cả. Chỉ có sự diễn giải của tôi

về kinh nghiệm nầy là xuất phát từ cái nhìn tự ngã và khi nhớ về những

kinh nghiệm nầy, tôi cảm thấy quá dễ chịu và thoải mái nên tôi khởi tâm

mong cầu tìm lại những thoải mái và dễ chịu nầy. Giờ

đây tôi hiểu rằng sở dĩ tôi có những kinh

nghiệm xuất trần trong năm đầu ti ên là vì những kinh nghiệm nầy

không đến từ ký ức; Chúng

đến một cách tự nhi ên. Trước

đây, tôi chưa bao giờ cảm nhận được chúng hay

có những kinh nghiệm khinh an v à hỷ lạc như thế, nên chúng rất mới

lạ đối với tôi. Chúng

đến với tôi một cách tự nhi ên như

chính bản chất của chúng, thế thôi. Tôi không thể chế

đặt hay tạo tác ra chúng. Nhưng sau

đó, khi hồi tưởng lại những kinh nghiệm nầy,

tôi muốn tái tạo chúng, v à điều nầy

không thể n ào thực hiện được.

Từ kinh nghiệm đó, tôi hiểu l à

trong lúc hành thiền, thấy được ánh sáng hay

có được những tri kiến sáng suốt không phải l à

điều quan trọng. Điều quan trọng trong

lúc hành thiền là làm sao phát triển tâm chánh niệm, chấp nhận những giới

hạn của mình, và sống nhu thuận theo dòng chảy của cuộc đời -- thay vì

đi t ìm cầu những kinh nghiệm say sưa

và xuất trần. Tôi đ ã thay

đổi thái độ khi gặp ng ài Ajahn Chah.

Thay vì đi t ìm những kinh nghiệm hỷ

lạc xuất trần và những kinh nghiệm tâm linh cao cấp xa xôi nào

đó, tôi tập chấp nhận cuộc sống b ình

thường hàng ngày -- cuộc sống đầy nóng bức v à

muỗi mòng.

Với tâm chánh niệm và sự chấp nhận, bạn sẽ thấy rằng cái ánh sáng thật

sự chính là khả n ăng tiếp cận v à vận

hành với trí tuệ. Bạn sẽ nhận ra rằng thấy

được r õ ràng mọi sự vật trong cuộc sống

đời thường như chính nó mới chính l à

tâm giác ngộ. Tâm giác ngộ không phải là một loại ánh sáng

đến từ b ên ngoài rồi chiếu sáng lên

trong bạn. Lúc đó, với tâm giác ngộ, bạn

chính l à ánh sáng và ánh sáng chính là bạn.

-ooOoo-

Chương 9

QUÁN NIỆM HƠI THỞ

Quán niệm hơi thở (tiếng Pali là anapanasati ) là phương pháp

hành thiền cơ bản trong đó chúng ta tập trung

chánh niệm tr ên cảm giác của hơi thở vào và hơi thở ra. Để thực

hành phương pháp nầy, chúng ta phải hết sức kiên nhẫn. Chúng ta phải luôn

sẵn sàng tập lại từ đầu v ì tâm chúng

ta luôn luôn xao lãng, không trụ được lâu tr ên

hơi thở. Tâm chúng ta không quen tập trung vào một

đề mục; nó quen suy nghĩ mông lung hết

việc nầy tới việc nọ và di chuyển rất nhanh từ nhóm tư tưởng nầy

đến nhóm tư tưởng khác. Vì

đ ã quen suy nghĩ nhanh nhẩu và nhạy

bén, chúng ta rất dễ phóng tâm khi cố gắng tập trung trên một

đề mục duy nhất, như hơi thở chẳng hạn.

Thậm chí chúng ta có thể c ăng thẳng khi tâm

không l àm theo thói quen thường ngày của nó. Vì thế, khi tập chánh

niệm trên hơi thở ( anapanasati ), chúng ta có thể sẽ cảm thấy một

phản ứng ngược lại hay một sự bất mãn chống

đối n ào đó xuất hiện trong thân v à

tâm.

Nếu một con thú đ ã quen sống tự do trong thiên nhiên hoang dã và bất thình lình bị trói cột lại, nó sẽ tức giận và chống lại những gì ràng buộc nó. Như con thú hoang, cái tâm chưa thuần phục của chúng ta cũng quen sống theo bản n ăng v à thói quen riêng của nó. Nó không lợi ích cho ai cả. Tuy nhiên, khi một con ngựa hoang được thuần hóa, nó sẽ trở n ên hữu ích cho con người. Tâm chúng ta cũng thế. Nếu cứ để tâm chạy theo thói quen v à không cố gắng thuần phục nó, chúng ta sẽ không khác nào một con thú hoang -- không hữu ích cho ai cả, ngay cả chính chúng ta.

Để thuần phục tâm, chúng ta phải kiềm hãm nó lại. Chúng ta buộc nó phải tập trung trên một đối tượng duy nhất. Hơi thở là đối tượng rất tiện lợi cho việc h ành thiền vì chức n ăng sinh học của hơi thở l à liên tục, cho dù chúng ta tập trung hay không tập trung trên nó. Nó không phải là cái mà chúng ta có thể tạo ra hay tưởng tượng. Nó luôn luôn diễn ra một cách tự nhiên để chúng ta có thể hướng đến như một đề mục h ành thiền bất cứ lúc nào. Nếu chúng ta tập trung trên nhịp thở bình thường, điều nầy sẽ có tác dụng lắng dịu, chúng ta sẽ cảm thấy rất y ên tĩnh và bình an. Nhưng chúng ta thường không chú ý đến hơi thở. Hơi thở là cái rất bình thường và vì thế, cũng giống như mọi sự vật bình thường khác, chúng ta thường không chú ý đến chúng. Hơi thở không phải là cái gì hấp dẫn và kích động, v ì thế anapanasati hay quán niệm hơi thở vào và hơi thở ra là một phương pháp thiền vi tế.

CHÁNH NIỆM TRÊN HƠI THỞ BÌNH THƯỜNG

Chúng ta có thể trở nên lao xao, trạo cử và phản kháng lại hơi thở vì chúng ta luôn bị thôi thúc bởi tham ái dục lạc. Chúng ta muốn tìm một cái gì đó lý thú, dễ thu hút chúng ta, hay một cái g ì mà chúng ta không phải mất công sức để tập trung v ào. Nếu gặp một cái gì đó lý thú như một bản nhạc nhịp nh àng và vui nhộn, chắc chắn chúng ta sẽ chú tâm ngay và bị cuốn hút vào trong đó. Nhưng nhịp thở bình thường không có gì hay ho để kích động chúng ta cả. Nó làm chúng ta lắng dịu và phần lớn người đời không quen với sự lắng dịu; họ luôn muốn được kích thích v à lôi cuốn. Nói khác đi, phần lớn chúng ta muốn được một cái g ì đó từ b ên ngoài kích thích, làm phấn chấn, và hấp dẫn tâm ý của chúng ta.

Bạn chỉ cần nhìn vào một thành phố thì sẽ thấy

được điều n ày; phần lớn các sinh hoạt

thành phố là làm sao để gây sự chú ý v à

lôi cuốn chúng ta vào cái nầy hoặc cái nọ. Nào là hàng hóa

đẹp, nào là các món

ăn lạ miệng, n ào là các trò giải trí

vui nhộn; ngày nay những thứ nầy rất dễ tìm. Người ta thích hút ma túy vì

họ chỉ cần nuốt vào miệng một viên thuốc và liền sau

đó sẽ đi v ào một trạng thái

đ ê mê ngây ngất. Nó không giống như

quán niệm hơi thở anapanasati , trong

đó bạn quán sát hơi thở v ào và sau đó,

quán sát hơi thở ra. Nó không giống như

để ra nửa giờ đồng hồ để quán sát đoạn đầu,

đoạn giữa, v à đoạn cuối của mỗi hơi

thở ra v à hơi thở vào.

Thói quen tham ái thường trỗi dậy vì quán sát hơi thở hình như là một

hoạt động không quan trọng hay cần thiết.

Phần lớn người đời đều suy nghĩ, "Tại sao

phải mất th ì giờ để l àm việc

nầy? Các vị tu sĩ, t ăng v à ni, làm gì

mà chỉ ngồi trơ ra đó? Các vị

đ ã làm gì ích lợi cho Thế giới thứ ba

nghèo khổ? Các vị làm gì để mang lại hạnh

phúc cho nhân loại? Các vị chỉ ích kỷ thôi; Các vị mong

được chúng tôi cúng dường thực phẩm trong khi

quý vị chỉ biết ngồi đó v à quán sát hơi thở. Có phải các vị

đang chạy trốn khỏi cuộc đời thật nầy không?"

Nhưng thưa bạn, cái gì là cuộc đời thật?

và ai đang chạy trốn khỏi cái g ì, và

có cái gì để trực diện tr ên

đời nầy? Chúng ta thấy rằng cái mà

người đời gọi l à "cuộc

đời thật" nầy chính l à cái thế gian mà

họ tin là có thật và quen sống trong đó.

Nhưng cái thế gian đó chỉ l à một

điều kiện sinh khởi trong tâm thức.

Trong khi hành thiền, chúng ta nhận và biết

được thế giới thật như nó đang diễn biến, thay v ì tin vào nó, biện

minh hay cố gắng tìm cách tiêu diệt đi bản

chất đau khổ của nó.

Thế giới thật là thế giới vận hành theo nguyên tắc sinh khởi và hoại diệt giống như hơi thở vào và hơi thở ra vậy. Hơi thở vào tạo điều kiện cho hơi thở ra, v à hơi thở ra tạo kiều kiện cho hơi thở vào. Bạn không thể chỉ có hơi thở ra hay chỉ có hơi thở vào. Đó là bản chất của tất cả mọi hiện tượng bị điều kiện -- chúng sinh rồi diệt. Chính vì thế mà trong lúc thực hành giáo pháp của Đức Phật, chúng ta sẽ thấy v à hiểu được sự vận h ành của thế giới tự nhiên, thay vì dùng tư duy để lý luận về nó.

Chúng ta quán sát thế giới tự nhiên trong khi quán sát hơi thở. Nếu chúng ta tập trung trên đề mục nầy, chúng ta sẽ thấy được đặc tính sinh diệt của cái thế giới "trùng trùng duyên khởi" mà chúng ta đang sống. Những pháp điều kiện l à không ngừng thay đổi v à vô cùng phong phú; chúng có những tính chất khác nhau, số lượng khác nhau, và chiếm những chỗ khác nhau trong không gian. Tâm chúng ta không thể nắm bắt được cái thế giới vô v àn phức tạp nầy, vì thế chúng ta phải dựa vào những thí dụ rất đơn giản để học v à hiểu về chúng. Chúng ta học từ một đề mục rất b ình thường và dường như là vô nghĩa như hơi thở vào và hơi thở ra bình thường của chúng ta.

HÃY TẬP KIÊN NHẪN

Lúc đầu tâm của chúng ta sẽ không trụ tr ên

hơi thở và đi lang thang, v ì thế chúng

ta phải kiên nhẫn. Khi biết là tâm đ ã

trượt khỏi hơi thở, chúng ta nhẹ nhàng đưa

tâm về lại hơi thở. Nếu chúng ta bực tức khi tâm

đi lang thang, chúng ta sẽ chán nản v à

khởi tâm sân hận với tất cả và sẽ dùng ý chí

để ép buộc tâm trở về đề mục. Nhưng chúng ta chỉ có thể làm như thế

trong một thời gian ngắn thôi vì sau đó tâm

lại phóng đi lang thang.

Thái độ đúng đắn trong khi quán

niệm hơi thở là phải hết sức, hết sức kiên nhẫn. Chúng ta phải có cảm

tưởng là chúng ta dùng tất cả thì giờ có được

tr ên cuộc đời nầy để chỉ quán

sát hơi thở vào mà thôi. Chúng ta không cần phải

đạt đến cái g ì cả. Chúng ta luyện tâm

như một bà mẹ hiền dạy dỗ đứa con thân yêu. Người mẹ hiền nầy biết rằng

nếu bà nỗi giận và đánh đập đứa con th ì

con bà sẽ hoảng sợ và trở nên rối loạn. Do

đó, khi con b à đi chơi hoang, b à

mạnh dạn kéo nó về nhưng không nỗi giận. Với tâm kiên nhẫn như thế, chúng

ta sẽ không đập phá, tức giận khi không định

tâm được trong lúc quán niệm hơi thở ( anapanasati ). Thay vào

đó, chúng ta sẽ có th êm trí tuệ và

kiên nhẫn qua cách ứng xử kiên nhẫn và có trí tuệ

đối hơi thở mong manh v à dường như là

vô nghĩa của chúng ta.

Chúng ta có thể mong cầu là sẽ ngồi thiền giống như hình ảnh của Đức Phật, ngồi cao tr ên tòa sen, ánh sáng tỏa khắp châu thân, và có thể ngồi hàng giờ trong tư thế kiết già tuyệt đẹp. Cách thể hiện tư thế thiền như thế quả thật là hấp dẫn. Nhưng trong đạo Phật, ý nghĩa khi êm hạ của việc hành thiền là tự nó, nó không là cái gì đặc biệt cả, v à theo tiêu chuẩn của thế gian nầy, nó cũng không có gì đáng được chú ý. Nó không phải là cái mà người đời sẽ đưa l ên báo với cái tựa lớn: " Đại đức Sumedho chánh niệm tr ên hơi thở vào lúc 8 giờ sáng ngày hôm nay!" Nhưng theo tôi, tin về một người chánh niệm trên hơi thở quả thật là tốt lành, tốt lành hơn hầu hết các tin được đưa l ên hàng đầu tr ên các báo.

HÃY KIÊN NHẪN VỚI SỰ NHÀM CHÁN

Trong thiền quán niệm hơi thở ( anapanasati ), không có phần nào của hơi thở là dễ chịu hơn phần nào, vì thế chúng ta có thể quán sát hơi thở một cách trung lập. Chúng ta thường thích những kinh nghiệm hấp dẫn và độc đáo: chúng ta thích sự vui nhộn đầy kích thích v à trốn tránh sự nhàm chán. Nhưng rồi sự kích thích sẽ làm chúng ta nhàm chán vì không gì có thể mãi mãi hấp dẫn và kích thích con người. Một hơi thở vào có thể làm chúng ta vui thú và phấn chấn -- nhưng nó có giới hạn. Nó chỉ có thể kích thích chúng ta trong một thời gian nào đó thôi, v à sau đó nó trở n ên nhàm chán. Khi cuộc đời trở n ên nhàm chán, chúng ta sẽ làm gì? Người bình thường sẽ đi t ìm một cái gì khác vui nhộn và kích thích hơn, như một mối tình lãng mạn chẳng hạn.

Qua tất cả thời kỳ lịch sử, biết bao nhiêu chuyện tình yêu

đ ã được

sáng tác chỉ v ì tình yêu là cái gì rất hấp dẫn và kích thích con

người. Nhưng tình yêu cũng vô thường; nó có

đời sống của ri êng nó -- giống như hơi thở vào của chúng ta vậy.

Sau khi đạt đến đỉnh cao, nó sẽ mất đi ngọn

lửa nồng cháy. Những gì đã một thời là tình yêu cháy bỏng sẽ trở

nên nguội lạnh và nhàm chán và chúng ta tự hỏi, "Cái gì đã lấy đi sự mầu

nhiệm của tình yêu? Sự mầu nhiệm của tình yêu

đ ã đi đâu mất rồi?" Chúng ta

cho là mình có thể tìm lại được sự mầu nhiệm

nầy n ên chạy đi t ìm một người

khác để y êu thương vì không ai có thể

hai lần yêu một người. Vì thế trên thế gian nầy, có những người suốt

đời cứ chạy đi t ìm hết tình yêu nầy

đến t ình yêu khác. Đây là việc làm

không có trí tuệ chút nào, phải không các bạn?

Có những người khác thì đi t ìm sự kích thích và hấp dẫn trong những cuộc phiêu lưu đầy mạo hiểm. Họ đi bộ đến vùng Bắc cực giá băng hay trèo lên đỉnh Everest cao nhất của dãy Hy Mã Lạp Sơn -- đây là những việc mà người bình thường không dám làm. Họ có thể thích thú về những cuộc phiêu lưu nầy trong một thời gian nhưng sau đó lại trở n ên nhàm chán.

Xin bạn hãy ghi nhận đây l à quy

luật tự nhiên: Sự kích thích không thể có nếu không

đi k èm với sự nhàm chán -- cái nầy là

điều kiện tạo ra cái kia. Và

điều nầy có nghĩa l à bạn phải tập kiên

nhẫn khi những gì kích thích và hấp dẫn trở nên nhàm chán.

HÃY KIÊN NHẪN VỚI SỰ THẤT VỌNG

Đôi khi có người đến thiền viện với tâm đạo thật nhiệt thành và phấn chấn, và nói là họ muốn dâng hiến cả cuộc đời cho giáo pháp. Nhưng các bạn đó n ên coi chừng -- vị nào mà quá nhiệt thành và phấn chấn không chóng thì chầy sẽ trở nên thất vọng và chán nản. Việc hành thiền sẽ rất dễ dàng khi bạn có đầy nhiệt tâm v à cảm phục đối với vị sư hướng dẫn; nhưng khi bạn tiếp tục tu tập sâu hơn, việc hành thiền sẽ trở nên đơn điệu v à nhàm chán. Lúc đầu, bạn cố gắng sắp xếp cuộc sống để d ành nhiều thời gian hơn cho việc thiền tập, nhưng sau đó bạn sẽ thấy chính bạn l à người sửa lại nếp sống để d ành ít thời gian hơn cho việc hành thiền. Dĩ nhiên, chúng ta ai cũng luôn có những việc quan trọng phải làm trong đời, nhưng lúc đó, điều thật sự xảy ra l à việc hành thiền mà đ ã một thời hấp dẫn và lý thú đang trở n ên nhàm chán. Và chúng ta tìm cách trốn tránh khỏi tình trạng nhàm chán nầy.

Các t ăng ni đ ã từng sống trong T ăng

đo àn đều trải qua thời kỳ chán nản v à

thất vọng nầy. Nhưng một trong những thuận lợi của các t ăng

ni l à bạn không thể dễ dàng rời khỏi t ăng

đo àn. Và vì ít nhiều dấn thân với việc tu tập hơn nên khi thật sự

chán ngấy với mọi việc, bạn có khả n ăng chịu

đựng nhiều hơn. Trong T ăng đo àn

hay thiền viện, có những nhân tố thuận lợi có thể giúp duy trì và giữ bạn

lại hành thiền cho đến khi bạn hiểu được giai

đoạn "thở ra" của cuộc đời -- giai

đoạn nh àm chán, thất vọng, và thậm chí tuyệt vọng. Từ góc

độ đó, bạn sẽ bắt đầu có tuệ giác v à

hiểu được con đường đi ra khỏi khổ đau.

Chỉ khi nào sẵn sàng chịu đựng sự thất vọng v à tuyệt vọng, bạn mới có thể thật sự thấy và biết. Nếu lầm lạc nghĩ là, "Tôi không tin vào phương pháp hành thiền nầy nữa," bỏ đi v à chạy theo một phương pháp thiền hay ho thú vị khác hay một tôn giáo khác, bạn sẽ đi loanh quanh. Bạn sẽ đi từ vị sư nầy đến vị sư khác, từ phương pháp thiền nầy đến phương pháp thiền khác. Đời sống của bạn có thể đầy thích thú và phấn khởi, bạn có thể rất hăng hái và phấn chấn -- nhưng rồi những gì sẽ xảy ra? Nó cũng sẽ trở nên nhàm chán và buồn thảm.

Nếu bạn thật sự nghiêm túc muốn phát triển trí tuệ, thì trong lúc hành thiền, bạn sẽ thấy là sự nhàm chán chỉ kéo dài trong một thời gian nào đó thôi. Nó không phải là một cái gì trường tồn, mặc dù khi không còn hứng thú và tin tưởng nữa, bạn sẽ cảm thấy sự nhàm chán như đang kéo dài vô tận. Nhưng đó chỉ l à cái vẻ bề ngoài của nó thôi, nó hình như là như thế. Khi bạn xuống tinh thần và thất vọng, mọi vật đều có vẻ tuyệt vọng v à bạn không thể nào tưởng tượng được l à mình sẽ tìm lại hạnh phúc. Nếu không có trí tuệ để hiểu được bản chất của sự chán nản tuyệt vọng, bạn sẽ phán đoán theo những diễn biến b ên ngoài của hoàn cảnh lúc đó. Những gì chúng ta yêu thích sao mà đi qua quá nhanh, c òn những gì chúng ta không thích thì hình như kéo dài vô tận. Nhưng chúng ta vẫn có thể học được điều g ì đó từ những nhận thức nầy. Chúng ta quán sát những biểu hiện bên ngoài của các pháp, nhưng chúng ta vẫn sáng suốt không bị mê lầm bởi những biểu hiện bên ngoài của thế giới cảm giác mà chúng ta đang sống v à thể nghiệm.

Tuệ giác chỉ có thể có được khi chúng ta h ành

thiền và quán sát những gì đang thật sự

xảy ra trong cuộc sống của chính chúng ta. Chúng ta phải học tập về những

gì đang xảy ra trong cuộc sống -- cho

dù đây l à một quá trình gian khổ và

đau đớn -- cho chính chúng ta, giống

như chúng ta tập đi bằng những cái té ng ã

đau điếng. Trẻ con không thể tự nhiên

mà đi được. Chúng phải tập

đi bằng cách b ò, vịn vào tường hoặc

bàn ghế, tự mình đứng dậy, té xuống, v à

tự mình đứng dậy lại. Trong hành thiền

cũng y hệt như thế. Bạn phát triển trí tuệ bằng cách quán sát vô minh --

xuyên qua một quá trình phạm những sai lầm, hãy quán tưởng và học hỏi từ

những sai lầm, và lại kiên trì tiếp tục.

Khi nghĩ về điều nầy, bạn sẽ nói, "Ôi! Tôi

sẽ không bao giờ h ành thiền tiến bộ

được." Nếu nghĩ nhiều như thế, bạn sẽ cảm thấy tuyệt vọng và cho là

mình sẽ không bao giờ làm được. Có lẽ

vì thế mà trẻ con tập đi được. Trẻ con

may mắn hơn vì chúng không suy nghĩ nhiều như chúng ta; vì nếu trẻ con mà

suy nghĩ nhiều như chúng ta, chắc chúng sẽ không bao giờ tập

đi được. Trong hành thiền cũng thế:

đôi lúc mọi việc hình như là tuyệt vọng. Nhưng

đó chỉ l à cái hình như hay cái vẻ bề

ngoài của vấn đề khi bạn nghĩ về nó.

Vì thế bạn hãy kiên nhẫn tiếp tục hành thiền -- nhất là trong những lúc

thất vọng và khi thất vọng, bạn lại cần phải cố gắng tinh tấn hành thiền

nhiều hơn nữa.

LUYỆN TÂM TRONG CUỘC SỐNG HẰNG NGÀY

Trong thiền viện, có những thời khóa dành riêng cho việc hành thiền -- vào buổi sáng hoặc buổi chiều. Giữa hai thời khóa nầy, chúng tôi có những Phật sự khác phải làm, vì thế đời sống chúng tôi được tổ chức theo một trật tự ổn định n ào đó. Nhưng cũng có những lúc chúng tôi không có gì hết để l àm. Những lúc đó, tôi đ ã thường tìm cách trốn tránh hành thiền bằng cách đi t ìm một cái gì đó để l àm như đọc sách chẳng hạn. Đọc sách là một hoạt động tốt; chúng ta rất dễ chú tâm vào một quyển sách. Nhưng sau đó, tôi đổi thái độ. Tôi tập quán niệm hơi thở khi không có việc gì để l àm -- ngay cả khi tôi muốn uống trà hay trò chuyện hay làm một cái gì đó, tôi cũng tập quán niệm hơi thở. Đây là một cách để thu thúc, huân tập và đưa việc hành thiền vào trong cuộc sống hàng ngày thay vì chỉ hành thiền theo một thời khóa định sẵn trong một khung cảnh được dàn dựng đặc biệt cho việc hành thiền.

Quán niệm hơi thở cũng rất hữu ích cho chúng ta khi cuộc sống bị bận rộn và quá nhiều áp lực của công việc. Đôi khi trong đời, nhiều việc ập đến với chúng ta cùng một lúc. Chúng ta bắt buộc phải giải quyết những vấn đề nầy v à vì thế trở nên vô cùng bực bội. Do đó, khi cuộc sống trở n ên khó kh ăn v à phức tạp, bạn hãy nhín chút thì giờ để quán niệm hơi thở ( anapanasati ). Bạn hãy cố gắng nhìn rõ mọi việc thay vì chỉ biết bực bội và bấn loạn phản ứng lại những hoàn cảnh khó kh ăn. Dựa trên kinh nghiệm riêng, khi gặp khó kh ăn, tôi chuyển sang quán niệm hơi thở khoảng mười phút, v à sau đó tôi có thể thấy mọi việc mới mẻ v à khác hẳn ra. Vì thế tôi không bị cuốn hút vào những biểu hiện bên ngoài của sự vật và lạc mất trong sự bấn loạn. Tôi luôn nhìn rõ các pháp chung quanh mình, và biết cách chịu đựng v à ứng xử trước những hoàn cảnh khác nhau.

Đây chính là cách luyện tâm. Hơi thở là

đối tượng luôn luôn có mặt để chúng ta quán sát. Thay vì

đi nghe nhạc hay tìm

đọc một quyển sách, bạn h ãy trở về với

chính thân thể của bạn. Bạn tập trung quán niệm trên một cái gì

đó gần gũi v à kề sát bên bạn thay vì ở

xa xôi tận đâu đâu. Rồi khi tâm bạn

đ ã định,

tâm chánh niệm tr ên hơi thở sẽ đi sâu

hơn v ào cảnh giới tịch tĩnh và yên lặng của tâm. Bạn sẽ chứng

nghiệm được sự rỗng không (tiến g Pali

là sunnata. ) Bạn có thể thật sự lắng nghe

được sự tịch lặng của tâm. Và khi

chứng nghiệm được điều nầy, bạn có thể hướng

tâm về cái trống không -- về pháp vô vi hay pháp không

điều kiện -- thay vì hướng

đến hơi thở hay những điều kiện khác đang

sinh khởi trong tâm.

HÃY THẤY CÁC PHÁP NHƯ NÓ ĐANG XẢY DIỄN

Trong đạo Phật, chúng ta h ành thiền để thấy các pháp thật sự như nó đang xảy diễn. Đó là việc học và hiểu được bản chất của thế giới tự nhiên bằng cách chứng ngộ trực tiếp. Đó không phải là học và hiểu thế giới tự nhiên bằng những lý thuyết trong sách vở hay qua tư tưởng của một vị nào đó. Đó là quá trình xem xét và học hỏi trực tiếp -- bằng cách quan sát và lắng nghe. Trong các trường đại học, bạn l àm rối rắm mọi việc bằng cách học đủ loại vấn đề, nhưng trong thiền định, bạn đơn giản mọi việc. Bạn chỉ quán sát mọi việc như nó đang xảy diễn.

Khi quán niệm hơi thở ( anapanasati ), bạn thấy hơi thở sinh rồi diệt, và hơi thở vào là điều kiện cho hơi thở ra. Nhưng không phải chỉ có thế thôi. Có sự "thấy biết" hơi thở; có tâm sở mà chúng ta gọi là tâm chánh niệm. Và chúng ta dùng "cái tâm thấy biết" hay tâm chánh niệm nầy để thấy biết những g ì đang xảy ra -- tức là để thấy các pháp điều kiện v à các pháp không điều kiện. Đây là con đường giúp chúng ta vượt qua và đi lên trên tất cả, con đường của sự tỉnh thức, chứ không phải con đường trốn tránh cuộc đời. Con đường nầy dựa tr ên những tư thế rất bình thường của thân thể như ngồi, đi, v à nằm, và quan trọng hơn cả, trên hơi thở hết sức bình thường của chúng ta.

Trong đạo Phật, chúng ta h ành thiền

để gặp hay thấy được cái b ình thường

nhất -- đó là pháp không điều kiện hay pháp vô vi. Các pháp

điều kiện hay pháp hữu vi l à cái gì

không bình thường; chúng là những hiện tượng có tính kích

động v à hấp dẫn,

đôi khi rất hoang tưởng v à không thật.

Nhưng sự thanh tịnh của tâm, các pháp không

điều kiện v à sự yên lặng của nó là cái rất bình thường, hết sức

bình thường đến nỗi chúng ta không ai có thể

nghi nhận được nó. Nó luôn có mặt ở đó

nhưng chúng ta vẫn không hay biết v ì chúng ta luôn bị lôi cuốn và

hấp dẫn bởi những gì mầu nhiệm và khác thường, bởi những gì vô thường và

chóng qua nhưng lại có khả n ăng kích động v à

ức chế chúng ta. Chúng ta bị kẹt trong cái biểu hiện bề ngoài của vạn pháp

và quên đi các pháp không điều kiện.

Trong khi hành thiền, chúng ta trở về với sự tĩnh lặng nhưng là một sự

tĩnh lặng có khả n ăng "thấy v à biết."

Và rồi với sự tĩnh lặng "thấy và biết" nầy, chúng ta sẽ hiểu

được cuộc sống như chính nó, v à sẽ

không còn bị mê lầm về cuộc sống nầy nữa. Chúng ta có thể sống và hành

động ứng xử mà không còn bị chế ngự và

đ è bẹp bởi những pháp

điều kiện của thế gian nầy.

*

* Câu hỏi : Trong cuộc sống, tôi luôn bận rộn. Khi

đi l àm về nhà, tôi thấy không còn

đủ sức để l àm thêm việc gì nữa. Tâm

tôi đi loanh quanh v à

đầu óc tôi quay mòng mòng. Tôi nghĩ

mình không thể hành thiền được, v ì khi

ngồi xuống hành thiền thì tâm tôi hoặc đi

lang thang, nghĩ hết việc nầy đến việc nọ hoặc buồn ngủ. Thế thì

tôi phải làm gì để có thể h ành thiền

khi tâm bị tán loạn vào cuối một ngày làm việc như thế?

Trả lời : Xin bạn hãy xem hành thiền là ghi nhận sự vật như nó

đang xảy diễn tại đây v à ngay bây giờ.

Công phu hành thiền luôn luôn bắt đầu với sự

ghi nhận l à bạn đang ở đâu trong giây

phút hiện tại, do đó nếu tâm bạn đang lao xao lộn xộn v ào cuối một

ngày làm việc, bạn chỉ cần ghi nhận là tâm bạn

đang lao xao lộn xộn. Hãy ghi nhận cảm

giác khó chịu và bực bội khi bạn không muốn thấy cái tâm bấn loạn của

mình. Đó là cách hành thiền đúng đắn. Với thái

độ nầy, bạn sẽ thấy h ành thiền là rất

hữu ích.

Khi trở về nhà sau một ngày làm việc vất vả và c ăng

thẳng, nếu muốn đ è bẹp và ng ăn chận

tất cả những phản ứng của tâm, chắc chắn bạn sẽ thất bại, v à rồi

bạn sẽ cảm thấy là bạn không thể nào hành thiền

được. Tuy nhiên, thay vì phản ứng như

thế, bạn hãy hành thiền trên tình trạng bấn loạn của tâm. Bạn hãy biến cảm

giác bấn loạn hay tư tưởng bất lực trong việc hành thiền thành

đối tượng quán sát. Bạn chỉ cần thấy

là những tình cảm và tư tưởng nầy đang trở th ành

đối tượng trong tâm của bạn, v à bạn

đang trở th ành nhân chứng của những

đối tượng nầy. Nếu bạn bối rối và bấn

loạn, hãy tập chấp nhận nó hoàn toàn. Hãy biến nó thành

đối tượng để quán sát thay v ì chống cự

lại hay tìm cách xoa dịu hoặc làm nó vi tế hơn.

Đa phần cuộc sống của chúng ta là đầy dẫy những tranh chấp và giành

giật hỗn loạn; Đời sống của con người là như thế. Nhiều việc sẽ xảy

đến với chúng ta c ùng một lúc và phần

nhiều là những việc khó chịu không vừa lòng. Chúng ta làm

được g ì bây giờ? Có phải

điều nầy có nghĩa l à chúng ta không

thể hành thiền được? Hay nó có nghĩa

là chúng ta có thể biến những gai góc nầy của cuộc

đời th ành những phương tiện giúp chúng

ta hành thiền thay vì tiếp tục xem chúng là những chướng ngại.

Nếu bạn dành quá nhiều thì giờ suy nghĩ về việc làm thế nào

để h ành thiền tốt và về những

điều kiện cần thiết bảo đ ãm cho việc

hành thiền tốt đẹp, th ì khi những

điều kiện nầy không c òn nữa, bạn sẽ có

cảm giác là mình không thể nào hành thiền

được. Vì thế bạn phải thay đổi cách nh ìn,

không nên cho rằng việc hành thiền chỉ tốt

đẹp khi chúng ta hội đủ những điều kiện tốt đẹp, m à trái lại, bạn

nên xem việc hành thiền như là một cách để li ên

hệ với cuộc đời như nó đang xảy diễn, như nó

đang l à chính nó -- cho dù lúc đó,

cuộc đời l à tốt đẹp nhất, xấu xa nhất,

hay chỉ l à cái rất giản dị và bình thường

đối với chúng ta.

-ooOoo-

Chương 10

THANH LỌC TÂM

Khi quán niệm hơi thở ( anapanasati ), bạn trụ tâm trên hơi thở.

Nếu muốn, mỗi lần bạn có thể tập như thế khoảng mười phút. Khi hành thiền

lâu hơn mười phút, bạn có thể quán hơi thở trong mười hay mười l ăm

phút đầu, cho đến khi tâm định v à lắng xuống. Nếu tâm vẫn chưa an,

bạn hãy tìm cách xem lại trong phương pháp thực hành có gì trục trặc. Bạn

phải nhận ra được trạng thái tâm của m ình

lúc ấy; bạn sẽ thấy rằng tâm có thể dễ định

hơn v ào một thời điểm n ào

đó trong ng ày. Nếu tâm khó

định, có thể l à vì bạn

đang mệt mỏi, hay thân thể không được khỏe.

Sau bửa ăn, tâm khó định v ì n ăng

lượng của cơ thể được d ành ưu tiên cho việc tiêu hóa thức

ăn.

Sau khi tập trung đi sâu v ào việc

quán hơi thở khoảng mười phút, bạn hãy buông hơi thở ra, không tập trung

vào nó nữa. Thay vào đó, h ãy quán sát

những gì xảy ra, những gì đến rồi đi

trong tâm; Hãy ghi nhận những tư tưởng và tình cảm sinh khởi. Ngay chính

giây phút mà bạn biết là bạn đang suy nghĩ

hay thấy là bạn đang bị ch ìm

đắm trong suy nghĩ, đó chính là giây

phút mà bạn đang chánh niệm. Nhưng

ngay sau đó, bạn bắt đầu phán đoán v à

đánh giá sự thấy v à biết của mình. Nếu

lúc ấy, bạn bắt đầu cảm thấy tội lỗi hay có

phản ứng chống lại với việc bị ch ìm

đắm trong suy nghĩ, th ì đó l à

lúc mà bạn đang lại tiếp tục tiến tr ình

suy nghĩ của mình. Hay nếu bạn cố gắng tìm hiểu tại sao mình lại miên man

suy nghĩ, đó chính l à lúc mà bạn

đang phân tích tâm của bạn. Vì thế hãy

tiếp tục buông bỏ những suy nghĩ của mình và chỉ thuần quán sát mà thôi.

Lúc đầu chúng ta không thể chánh

niệm liên tục được v ì chúng ta có thói

quen suy nghĩ hay đi lang thang từ tư tưởng

nầy đến tư tưởng khác. Vì thế, chúng ta phải tập chánh niệm trong

từng chập hay từng sát na. Khi thấy là mình

đang bị ch ìm đắm trong suy nghĩ, ngay

lúc đó bạn h ãy trở về chánh niệm, để

thấy được quá tr ình sinh và diệt của những tư tưởng và tình cảm của

mình.

Thiền Minh Sát (tiếng Pali là Vipassana ) có nghĩa là thấy một cách rõ ràng và biết rằng tất cả những gì đến sẽ ra đi v à những gì sinh ra đều diệt tận. Đây là phương pháp hành thiền mà Đức Phật đã tìm ra và chỉ dạy lại cho chúng ta, và nếu thực hành theo cách đó, chúng ta có thể hiểu một cách rõ ràng những điều kiện xảy ra trong tâm, thấy và biết rằng chúng không ngừng thay đổi, chúng không phải là những tính chất của một cá thể, hay một cái ngã biệt lập. Những chúng sinh chưa giác ngộ không thể thấy như vậy. Họ xem tất cả những tư tưởng, ký ức, tình cảm, nhận thức, khái niệm, và ý thức về cơ thể là thể hiện của một cái ngã biệt lập. Nhưng những Phật tử như chúng tôi xem tất cả những gì xảy ra trong tâm đơn thuần chỉ l à những điều kiện v à những điều kiện nầy đến rồi đi, sinh rồi diệt. Nói khác đi, khi h ành thiền minh sát, chúng ta chỉ làm một việc rất đơn giản, đó là thấy và biết tất cả những điều kiện sinh và diệt trong thân và tâm.

QUÁ TRÌNH THANH LỌC TÂM

Phần lớn những chúng sanh mê lầm và vô tâm thường

đ è nén và

đẩy l ùi hoặc xoá bỏ nhiều điều

trong ý thức của họ. Chúng ta ức chế tất cả và chỉ chấp nhận một số

điều kiện n ào

đó trong tâm m ình. Đây là một thói

quen được xã hội huân tập: Chúng ta chỉ cho phép hiện diện và hoạt

động trong ý thức của m ình những gì mà

xã hội chấp nhận. Vì xã hội bảo chúng ta phải suy nghĩ với lý trí và chỉ

nên có những tình cảm mà mọi người chấp nhận, nên chúng ta

đẩy l ùi và dấu nhẹm trong tâm những

tình cảm tiêu cực như thù hận, xấu xa, đi ên

rồ, ngu xuẩn hay bần tiện. Nhưng những tình cảm bị

đ è nén nầy sẽ không biến mất; chúng

chỉ nằm yên ở đó. Chúng ta không thể

triệt tiêu tư tưởng và tình cảm bằng cách đ è

nén chúng; Hành động đ è nén thật ra

chỉ là thái độ không chú ý đến m à

thôi. Nhưng cuối cùng, những gì bị đ è

nén cũng sẽ trồi lên -- và đôi khi lại trồi l ên

trong những hoàn cảnh làm cho chúng ta vô cùng bối rối và xấu hổ.

Trong khi hành thiền, chúng ta để cho những g ì bị đ è nén từ lâu trồi lên và hiện ra trong tâm, cho dù chúng có vô lý và đáng sợ đến đâu. Khi chúng xuất hiện lên trong tâm, chúng ta hãy buông bỏ, tự khắc chúng sẽ biến mất. Đây chính là quá trình trong sạch hay thanh lọc tâm. Nó giống như tiến trình của việc chữa bịnh bằng cách rửa ruột vậy. Những gì tuôn ra từ ruột sẽ rất xấu xa và hôi thối, nhưng khi đ ã ra khỏi ruột rồi, bệnh nhân sẽ cảm thấy khỏe hơn nhiều.

Nếu sống ở đời m à không có trí tuệ, chúng ta sẽ luôn tìm cách mưu toan, vận động, lôi kéo, điều khiển v à kiểm soát mọi người, thậm chí ngay cả chính bản thân của mình, để b òn mót và chắt lọc giữ lấy những gì mình thích, và chối bỏ những gì mình không thích. Và rồi, khi cuộc đời không cho phép chúng ta điều khiển v à kiểm soát mọi việc theo ý muốn của mình, chúng ta sẽ rơi vào một cuộc khủng hoảng, và tất cả những gì mà chúng ta che đậy v à dấu diếm từ trước đến nay sẽ tự phơi b ày hay bị lột trần -- đó là biến cố tâm lý mà chúng ta gọi là sự khủng hoảng tinh thần hay khủng hoảng thần kinh. Tuy nhiên, nếu hành thiền, bạn sẽ vẫn trải qua những cuộc khủng hoảng tinh thần nhưng đó l à những cuộc khủng hoảng mà bạn vẫn có khả n ăng điều khiển v à làm chủ được m ình. Bạn sẽ nhận ra rằng tất cả những tư tưởng và tình cảm bất thiện chỉ là những điều kiện của tâm, chúng đến rồi đi v à không có tự ngã. Bạn có thể tự cởi trói cho mình bằng cách buông bỏ thay vì tìm cách kiểm soát hoặc đ è nén chúng. Và qua việc làm đó, bạn khai mở v à giải phóng tâm thức của mình.

Để thanh lọc tâm, chúng ta phải để cho những tư tưởng và tình cảm bị đè nén và ức chế từ lâu được trồi lên và hiện ra trong tâm một cách có ý thức. Tuy nhiên, người đời lại thường cho ý thức l à cái gì thuộc về riêng mình, vì thế nên khi có sự bấn loạn hoặc phiền não xảy ra trong tâm, chúng ta thường nghĩ , "Tôi là một người đầy rối loạn v à khổ sở." Nhưng khi hành thiền, chúng ta biết được rằng ý thức không phải l à tự ngã, nó không phải là một người hay một cá nhân nào đó. Ý thức chỉ là một điều kiện của thế giới tự nhi ên. Khi quán sát bản chất thay đổi không ngừng của ý thức, bạn sẽ biết rằng nó không phải l à cái ngã, và sự thấy biết nầy chính là công cụ hay cách thức giúp bạn tháo gở và giải phóng tất cả những gì bị ức chế và đ è nén trong tâm. Nó sẽ giúp những tư tưởng và tình cảm tiêu cực và bất thiện mà bạn chống ghét và đ è nén xuất hiện rồi vĩnh viễn biến mất.

Bất cứ cái gì cũng có thể hiện lên trong ý thức. Nó có thể đẹp hay gh ê tởm, thiện hay ác, hợp lý hay đi ên rồ. Nhưng trong khi hành thiền, những tính chất nầy không quan trọng. Bạn chỉ cần biết là ý thức đang thay đổi v à biết là nó không có cái ngã biệt lập -- nó là vô ngã. Khi bạn hiểu và thấy được điều nầy đầy đủ v à rõ ràng, bạn có thể dùng ý thức để giải phóng, buông xả, mở trói, thay v ì cố ý tìm cách chọn lọc rồi dấu nhẹm vào tâm thức những tình cảm và tư tưởng mà bạn thích hoặc không thích.

Trong thiền minh sát, chúng ta không lựa chọn gì hết. Chúng ta

để cho tất cả -- ngay cả những gì tầm

thường và vô giá trị -- hiện ra trong tâm, rồi buông bỏ nó. Chúng ta thấy

và biết những điều kiện nầy đơn thuần như chỉ

l à những điều kiện. Và vì thế,

tự bản chất, thiền minh sát là một việc làm

đầy bi mẫn. Chúng ta không tìm cách chiếm hữu và chấp thủ vào mỗi

sự vật như thể nó là một thực thể có thật, là một con người có thật hay là

một cái gì "thuộc về chúng ta". Thay vào đó,

chúng ta chỉ thấy v à biết mỗi sự vật như là một

điều kiện sinh rồi diệt. Ngay cả nếu

có những tư tưởng hay cái nhìn đi ên

loạn, chúng ta vẫn có thể để cho chúng hiện l ên

trong tâm rồi quán sát thay vì đ è nén

hay chạy theo sự sai khiến của chúng. Ức chế hay mê lầm chạy theo những tư

tưởng và tình cảm là hai thái cực; Trung Đạo

theo như lời Đức Phật dạy l à sự thấy biết thuần túy những

điều kiện như l à những

điều kiện.

Cho phép mọi sự vật hiện ra có nghĩa là để

cho những tư tưởng m à bạn không thích hay những nỗi lo âu sợ hãi

hiện lên trong tâm. Để làm được việc này, bạn phải thành tâm nghĩ về những

tư tưởng nầy. Vì thế, hãy suy nghĩ một cách có ý thức về những

điều m à bạn

đ ã giấu giếm một cách bí mật và hy

vọng là người đời không một ai sẽ biết về

chúng, về những g ì mà bạn sợ sệt và không dám nghĩ

đến. Những tình cảm bị ức chế và

đ è nén nầy chính là những

động lực đ ã bí mật điều khiển cuộc đời

bạn, vì thế bạn phải chủ tâm làm cho chúng hiện lên trong tâm

để có thể nhận diện được ch úng. Nhưng

khi chúng hiện lên rồi, bạn phải lắng nghe rồi buông xả thay vì bám vào

chúng và cho chúng là một cái gì đó đặc biệt

khác thường. Hãy xem chúng chỉ là những

điều kiện đến rồi đi trong tâm.

HÃY LÀ NHÂN CHỨNG CỦA NHỮNG ĐIỀU KIỆN SINH KHỞI TRONG TÂ M

Thế giới của ngũ dục là thế giới duyên sinh hay thế giới

điều kiện. Thế giới nầy còn có tên là

thế giới hữu vi. Bản chất của nó là bất toại nguyện, bởi vì nó có sự bắt

đầu -- và tất cả những gì có sự bắt

đầu đều phải có sự chấm dứt. Nếu một

cái gì đó được sinh ra, chắc chắn nó

sẽ hoại diệt. Vì thế, nếu bạn đi t ìm

cái ngã thật sự, hay một linh hồn trường cửu trong thế giới hữu vi nầy,

chắc chắn bạn sẽ tuyệt vọng và đi đến chỗ bế

tắc. Đây không phải là một lý thuyết về một linh hồn trường cữu mà

bạn phải tin vì một người nào đó bảo bạn phải

tin; trái lại, nó l à cái mà bạn có thể trực tiếp thấy, biết và tự

mình kiểm nghiệm. Chúng ta hành thiền bằng cách quán sát các loại thức

được thiết lập qua sự tiếp xúc của sáu căn v à

sáu trần để tự chúng ta có thể kiểm nghiệm

xem lý thuyết tr ên quả thật là đúng

hay không.

Bạn có thể quán sát bất cứ điều g ì

có thể nhận thức được, qua sự tiếp xúc của

mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, v à ý. Tất cả những gì bạn nhận thức

được đều chỉ l à những

điều kiện hay duy ên -- những tư tưởng

cao siêu, những ham muốn thấp hèn, hay bất cứ tình cảm chủ quan nào của

bạn. Trong khi hành thiền, chúng ta chỉ làm nhân chứng quán sát những

điều kiện sinh khởi trong thân v à tâm;

chúng ta trở thành sự thấy và sự biết về những

điều kiện trong thân v à tâm. Chúng ta

nhận biết rằng những điều kiện nầy đang thay

đổi, chúng l à bất toại nguyện, và chúng không có cái tự ngã biệt

lập. "Người đang thấy v à biết

đó l à ai?" Khi hành thiền, bạn sẽ ghi

nhận là khi có sự tức giận xuất hiện trong tâm, bạn có thể biết là

đang có sự tức giận trong tâm. Nếu sự

tức giận là bản chất thật sự của bạn thì bạn không thể nào quán sát

được nó -- lúc

đó bạn chính l à cơn giận hay cơn giận

và bạn trở thành là một. Nhưng cơn giận đến

rồi đi v à nó là một điều kiện luôn

thay đổi; r õ ràng nó không phải là bạn.

Có thể hiện nay bạn chỉ hiểu một cách lý thuyết và có một ít tuệ giác

để hiểu được điều nầy, nhưng nếu quả thật

muốn thoát ly sinh tử, bạn phải chịu đựng v à quán sát những

điều kiện dường như không thể n ào chịu

đựng được của tâm thức. Bạn sẽ dùng

trí tuệ để quan sát sự sinh v à diệt

của các điều kiện trong thân v à tâm,

xem xét chúng thật kỹ để qua sự thấy v à

biết về chúng, bạn có thể để cho chúng tự ra

đi.

HÃY CAN ĐẢM XEM XÉT SỰ THẬT

Trong khi hành thiền, chúng ta phải có can

đảm để cho những lo âu sợ h ãi và lòng sân hận trồi lên và hiện ra

trong tâm. Những điều m à chúng ta

không thích -- chẳng hạn như sự nhàm chán, ngu xuẩn, buông lung và hoài

nghi -- là những điều m à chúng ta

thường đẩy sang một b ên hoặc

đ è nén và nhận chìm sâu xuống tận

đáy của tâm thức. Chúng ta không muốn

bị phiền nhiễu bởi những gì tầm thường, đi ên

loạn, và ngu muội; chúng ta muốn hướng sự chú ý về những gì quan trọng và

tốt đẹp. Chúng ta không muốn biết rằng

chúng ta đang có những tư tưởng rồ dại v à

ngu xuẩn.

Lòng sân hận là cái mà chúng ta thường ức chế; chúng ta không muốn nghĩ

đến nó. Điều nầy quả thật là đúng vì

xã hội dạy chúng ta chỉ được thương yêu chứ không

được th ù ghét con người. Chúng ta nên

chỉ yêu cha mẹ chúng ta và không bao giờ được

th ù ghét con cái của mình. Nhưng chúng ta không thể nào mãi mãi yêu

một cái gì đó; t ình thương là một

điều kiện luôn thay đổi, tâm sân hận cũng

thế.

Trong khi hành thiền, chúng ta có thể để

sự sân hận hiện ra trong tâm v ì về bản chất,

đây l à một hành

động thiện. Mục

đích của nó l à thanh lọc tâm, chứ

không phải hãm hại người khác. Vì thế, hãy tin tưởng ở

động cơ tốt đẹp của việc l àm nầy. Đừng

sợ hãi khi tâm sân hận được cho phép xuất hiện nhằm mục đích thanh lọc tâm

vì lúc đó bạn không hướng sự sân hận về một người nào đó. Trong khi hành

thiền, ước nguyện của bạn là thanh lọc tâm, và bạn phải tin tưởng vào ước

nguyện nầy. Cho dù bạn có mong được giác ngộ

hay không, đó l à một chuyện khác. Nhưng hãy tin tưởng vào nguyện

vọng hướng đến giải thoát v à Niết Bàn

của bạn.

Khi bạn thấy và biết được sự lo âu sợ h ãi từ lâu bị chôn vùi trong tâm, nó sẽ không làm bạn sợ hãi nữa. Chỉ khi nào bạn vô tâm tìm cách chống lại nó, nó mới có sức mạnh chế ngự bạn. Khi bạn nhận chân rằng sự lo sợ chỉ là một điều kiện đi qua tâm, nó giống như một con rồng . Mới thoạt nhìn, hình như nó có sức mạnh hãm hại bạn, nhưng khi bạn thật sự đối diện với nó, bất th ình lình nó sẽ thu mình lại và không còn đe dọa nữa. Sức mạnh của nó hoàn toàn tùy thuộc vào sự mê lầm của bạn, tùy thuộc vào việc bạn có cho là nó thật sự có sức mạnh hung hãn hay không. Nếu bạn thét lên, "Ối trời ơi!" và cao bay xa chạy bất cứ lúc nào có một hình ảnh ghê sợ hiện lên trong tâm, hình ảnh đó sẽ chế ngự bạn suốt đời. Nhưng nếu bạn ý thức để cho những điều lo sợ hiện l ên trong tâm, thì nó sẽ không còn quyền n ăng chế ngự bạn. Nó chỉ chế ngự bạn khi bạn cho phép nó làm việc đó bằng cách phản ứng lại nó.

Chính vì thế, chúng ta xem tâm như một tấm gương: nó phản ảnh tất cả mọi vật và sự việc. Nhưng những hình ảnh được phản chiếu trong gương không phải l à tấm gương. Những gì xấu xa nhất có thể hiện lên trong tấm gương nhưng nó vẫn không làm hư hại tấm gương. Có thể những hình ảnh trong gương không mấy gì đẹp đẽ để nh ìn ngắm, nhưng nó chỉ là phản ảnh. Không chóng thì chầy, nó sẽ ra đi, v à rồi mọi việc sẽ bình thường trở lại. Chính vì thế mà chúng ta phải có khả n ăng chịu đựng để nh ìn thấy những hình ảnh xấu xa gớm ghiếc đi qua tâm. Chúng ta phải hiểu chúng chỉ là những phản ảnh trong tâm, chứ không phải là những vấn đề cá nhân của chúng ta, v à càng không phải là nhân cách của chúng ta. Chúng chỉ là những điều kiện được tạo tác v à sinh khởi, giống như cái thế gian mà chúng ta đang sống, thế thôi.

QUÁN TƯỞNG NHỮNG HÌNH ẢNH TỪ BÊN NGOÀI

Nhờ sáu giác quan mà bạn thể nghiệm được những g ì đang xảy ra chung quanh v à những kinh nghiệm nầy sẽ được phản ảnh qua tâm. Nếu bạn đến một th ành phố lớn, tất cả những bảng quảng cáo ở đó sẽ lôi cuốn v à kích thích giác quan của bạn. Xã hội của chúng ta vận hành theo nguyên tắc của tham ái và dục vọng. Chúng ta không thể không tham muốn và thèm khát vì những hình ảnh kích thích tham ái luôn luôn có mặt trước tấm gương "tâm" của chúng ta. Phần lớn sản phẩm con người tạo ra là để ca ngợi v à chiêm ngưỡng cái ngã của họ; đa phần sản phẩm con người l àm ra không làm thân và tâm chúng ta lắng dịu. Chúng thường làm chúng ta bị kích động, sôi nổi, nh àm chán hoặc buồn bã và tuyệt vọng. Ít người tạo ra những sản phẩm đẹp đem lại sự an lạc v à hòa hợp cho nhân loại.

Nhưng thôn quê và các vùng rừng núi với hoa cỏ và ruộng đồng th êng thang, trời xanh bao la, suối nguồn róc rách, và thác ghềnh hùng vĩ thường không kích thích ái dục trong con người; Chúng mang lại sự tĩnh lặng và lắng dịu cho tâm và giác quan chúng ta. Được về miền quê sau nhiều tháng ở thành thị quả thật như trút đi gánh nặng, vì lúc đó giác quan chúng ta có thể nương tựa và an trú giữa lòng thiên nhiên hiền hòa thay vì bám vào những vật luôn kích thích sự tham đắm của cái ng ã. Vì thế trong cuộc sống, bạn nên để ý đến những g ì tiếp xúc với giác quan của bạn. Đừng vội lên án buộc tội bản thân cho tất cả những gì ô nhiễm sinh khởi trong tâm, và đừng làm phức tạp thêm những khó khăn cá nhân vì bản chất của thế gian là như thế đó.

Bất cứ cái gì cũng có thể sinh khởi trong tâm, nhưng cho dù chúng

đến từ b ên ngoài hay bên trong chúng

ta, điều n ày không quan trọng -- tất

cả đều vô thường, bất toại nguyện, v à

không có tự ngã. Khi bạn sợ hãi, đó l à

kinh nghiệm có thật của bạn. Nếu bạn gặp một siêu nhân từ ngoại tầng không

gian hay thấy được linh hồn của người mẹ quá

cố, tất cả những cảm nhận nầy đều rất thật, thật như những cái b ình

thường mà tất cả chúng ta đều có thể thể

nghiệm, như ngửi hương thơm của một đóa hoa hay ngắm nh ìn tôn tượng

Đức Phật. Cho dù

đó l à kinh nghiệm gì

đi nữa, cho d ù những gì sinh khởi

trong tâm là hoang tưởng, thô thiển hay trần tục, nó vẫn chỉ là một

điều kiện sinh khởi trong tâm m à thôi.

GIÃ TỪ NHỮNG ĐIỀU KIỆN GÂY ĐAU KHỔ KHÓ CHỊU

Thỉnh thoảng, khi bạn quán sát và mở rộng tâm thức, tất cả những gì bị

đ è nén trong tâm có thể ào ạt trào

lên. Trong n ăm đầu ti ên tu tập ở miền

đông bắc Thái lan, tôi đ ã trải qua

những trận thanh lọc tâm khá nặng nề khi tôi cho tất cả những gì chứa chất

trong tôi từ lâu trào ra trong tâm thức. Tôi chỉ ngồi

đó, v à những

điều kiện gớm ghiếc nầy cứ tiếp tục hiện ra.

Tôi nhớ lại tất cả những gì tôi đ ã

làm, ngược dòng thời gian về tận những ngày thơ ấu. Cuối cùng, tôi có một

cái nhìn rất lạ, gần giống như cái nhìn của những người mắc bệnh "phân

liệt tâm thần (schizophrenia)." Khi ngồi và quán sát, tôi thấy mẹ tôi và

tất cả những người mà tôi quen biết đang từ

trong trí n ão của tôi đi ra.

Tôi chợt nghĩ, " Đây chính l à bệnh

đi ên, tôi sắp bị

đi ên rồi!" Nhưng không biết tại sao,

tôi vẫn không lo ngại về điều nầy, tôi không

ho ãng sợ chút nào cả; Ngược lại, tôi bắt bầy cảm thấy lý thú và

hoan hỷ về việc nầy. Cha tôi, mẹ tôi, chị tôi -- tất cả mọi người mà tôi

đ ã biết -- đang từ trong trí não của

tôi bước ra! "Giã từ những người thân thương nhé!" Sáng ngày hôm sau, tôi

cảm thấy như vừa trút đi một áp lực hết sức

nặng nề. Cảm giác thoải mái nầy giống như cảm giác khi một ung nhọt

đầy mủ gớm ghiết vừa vỡ ra, và sự

đau nhức đột nhi ên biến mất. Tôi ngắm

nhìn chung quanh, và mọi vật trở nên đẹp đẽ

lạ thường! Cái cốc nhỏ mà tôi đang cư

trú thật ra chỉ l à một túp lều tranh thô kệch và xiêu vẹo, nhưng

lúc đó nó giống như một lâu đ ài nguy

nga tráng lệ. Ngay cả cái nhà tắm của tôi cũng trở nên xinh

đẹp lạ thường, ánh sáng mặt trời xuy ên

qua tấm vách đan bằng tre chiếu v ào

cái chậu nhỏ bằng nhựa làm cho nó có vẻ thoát tục và nhẹ nhàng làm sao.

Tôi đi bách bộ ra ngo ài và cả cánh

rừng nhỏ như ngời sáng hẳn lên. Từ hồi bé đến

giờ, tôi chưa bao giờ thấy thế giới chung quanh đẹp đẽ đến thế.

Tôi chợt nhận ra là mình đ ã

được x ã hội huân tập

để sống với sự tự ý thức v à kiềm chế

chính mình. Tiến trình huân tập nầy, tiến trình tự ý thức dày dò, tr ăn

trở v à quằn quại bởi những nỗi lo sợ và tham ái nầy

đ ã trở thành màng lọc cho tất cả những

gì đi qua đời tôi. Nó l àm tôi nhớ lại

những cửa kiếng xe hơi không ai lau chùi, và những cửa kiếng bị những lớp

bụi và khói dày che phủ khiến chúng ta không thể nào thấy và chiêm ngưỡng

được cảnh đẹp ở b ên ngoài. Khi hành

thiền, tôi buông bỏ và từ giã tất cả, lúc đó

giống như tôi đang rửa sạch các cửa kiếng dơ bẩn nầy. Và xuyên qua

các cửa kiếng vừa được lau sạch, thế

giới trở nên xinh đẹp lạ thường. Do

đó, h ành thiền là làm cho tất cả hiện

lên trong tâm, nhận biết chúng, rồi buông xả tất cả. Đó chính là quá trình

thanh lọc tâm.

ĐỐI DIỆN VỚI NHỮNG BÓNG MA

Thật may mắn là phần đông các thiền

sinh không thấy những hình ảnh khủng khiếp hay bị phân liệt tâm thần trong

lúc hành thiền. Thường thường "những vong linh từ cõi chết" sẽ hiện ra

trong tâm để khóc lóc v à than phiền là

"Ngươi đ ã xúc phạm

đến ta." "Tại sao ngươi đ ã không làm

việc này cho ta." Những than oán nầy hình như sẽ tiếp tục hiện lên trong

tâm chúng ta một thời gian nào đó rồi ngưng

hẳn.

Ở Thái Lan, khi điều n ày xảy ra,

người ta cho là hồn ma hiện về, vì thế gia đ ình

sẽ cúng dường trai t ăng. Chư t ăng

sẽ đến nh à thí chủ và tụng kinh, "Nguyện cầu cho tất cả chúng sinh

được thoát khỏi khổ đau v à phiền não."

Và lúc nào cũng thế, bóng ma sẽ biến mất sau

đó. Tôi không hiểu tại sao, bạn có thể suy

đoán th êm về việc nầy -- nhưng thái

độ khoan dung v à từ ái luôn là hành

động mang lại nhiều phước báu. Vì thế,

khi thấy mình đang bị một vong linh n ào

đó ám ảnh, bạn n ên làm một việc phước

thiện -- như cúng dường chư t ăng hay chư ni,

hay giúp đỡ một người ngh èo khổ nào đó

-- và nguyện rằng "Con xin hồi hướng phước báu nầy

đến những vong linh khổ nạn nầy."

Từ lúc mới sinh ra, người Thái Lan đ ã

quen tin là có ma quỷ trên đời. Họ có

những câu chuyện đầy tưởng tượng v à

hoang đường về ma quỷ v à luôn nói về

thế giới ma quỷ. Ngay cả những người có học vấn cao trong xã hội Thái cũng

tin là có ma quỷ; đó là một phần văn hóa của họ. Nhưng trong tuổi thơ của

tôi, không ai dạy tôi tin vào những điều nầy.

Khi tôi còn nhỏ, cha mẹ tôi nói là không có ma quỷ trên

đời nầy. Vì thế nên khi có dịp

đến Thái Lan nơi m à người ta cho rằng

có nhiều ma quỷ kinh hãi lắm, tôi chưa hề thấy một con ma nào. Khi chúng

tôi xây thiền viện Bung Wai, tôi được gửi v ào

ở trong rừng nơi mà người ta đồn l à

những loài ma quái ác nhất thường lãng vãng. Tôi cũng không biết về

điều n ày mãi cho

đến ng ày thứ ba sau khi ở

đó, người ta mới bảo l à có một con ma

ghê gớm lắm đang trú ngụ trong khu rừng m à

tôi đang ở. Nhưng dưới cái nhìn của

tôi, khu rừng mà tôi đang ở v à tu tập

là tuyệt đẹp. Nhưng người tin là có ma

sẽ thấy ma khi họ đi v ào khu rừng

đó.

Thế thì hiện tượng ma quỷ là gì? Tâm chúng ta phản ứng như thế nào với

vấn đề nầy? Tôi không yêu cầu bạn phải

tin hay không tin vào những điều nầy, nhưng

tôi mong bạn hiểu cách vận h ành của tâm. Khi

đ ã được

huân tập nh ìn cuộc đời như thế n ào

thì những gì bạn tin là có thật sẽ sinh khởi trong tâm bạn. Nếu sống trong

một gia đ ình dạy bạn tin là có ma từ

lúc nhỏ, bạn sẽ rất dễ tin vào những gì người khác nói với bạn, bạn sẽ

không đặt nghi vấn về vấn đề nầy. Ngay

cả khi vào đại học v à hiểu cuộc

đời sâu sắc hơn, ở b ình diện tình cảm

bạn vẫn sợ ma vì đây l à cái nhìn

được huân tập từ nhỏ. Tất cả chúng ta

đều có những lo sợ v à quan kiến

được huân tập từ lúc c òn thơ ấu. Và

chúng ta phải để cho những lo sợ hay những

quan kiến nầy trồi l ên và hiện ra trong tâm nếu chúng ta muốn thoát

khỏi những kiềm kẹp của chúng.

BIẾT ĐƯỢC PHÁP HỮU VI V À PHÁP VÔ VI

Chúng ta phải biết rằng những lo sợ và nhận thức của chúng ta chỉ là

những điều kiện hay những g ì do nhân

duyên tạo thành. Chúng không phải là sự thật tuyệt

đối. Trong quá trình phát triển tâm

linh, chúng ta sẽ tiến đến một trạng thái

quân b ình khi nhận ra rằng những gì sinh khởi trong tâm chỉ là

những điều kiện do nhân duy ên tạo

thành; điều nầy có nghĩa l à chúng bắt

đầu rồi chấm dứt. Cho dù chúng là

những điều kiện vật chất hay tinh thần, chủ

thể hay khách thể, chúng đều có c ùng những tính chất,

đó l à vô thường, bất toại nguyện, và

vô ngã.

Pháp vô vi hay pháp không điều kiện l à

cái mà bạn không thể hiểu bằng khái niệm vì tất cả những khái niệm

đều thuộc về các pháp hữu vi hay các pháp

điều kiện. Pháp vô vi là cái mà bạn phải trực nhận. Niết Bàn là

pháp không điều kiện, v ì thế nên khi

nói chúng ta hướng về Niết Bàn, điều nầy có

nghĩa l à chúng ta hướng về các pháp vô vi hay các pháp không

điều kiện.

Thế thì pháp vô vi là gì? Bạn không thể thấy, ngửi, nếm, xúc chạm, nghe, hay suy nghĩ về pháp vô vi nhưng nó là nơi mà tất cả pháp hữu vi hội tụ về. Nó không thuộc về cảm giác. Nó là sự an tịnh. Nó không sinh khởi hay hoại diệt, không có sự bắt đầu hay chấm dứt. Chính nó là cội nguồn mà từ đó tất cả các pháp hữu vi được sinh khởi. Khi để tất cả sự việc hiện l ên trong tâm và ra đi, bạn đang để cho chúng trở về với pháp vô vi hay pháp không điều kiện.

Thế thì mục tiêu tối hậu của con người là thấy và biết rằng các pháp

điều kiện chỉ l à những

điều kiện, v à pháp không

điều kiện chỉ l à pháp không

điều kiện. Mục tiêu tối hậu của con

người là trở thành chính sự biết và thấy đó.

Nói khác đi, mục ti êu tối hậu của

chúng ta là chánh niệm. Đó không phải chỉ là một niềm tin tôn giáo, đó là

cái mà chính bạn phải thực hành -- và không ai có thể làm thế

điều nầy cho bạn. Và

đạo Phật l à chiếc xe, là quy ước, là

cách thức, là truyền thống giúp bạn phá vỡ và

đi xuy ên qua những ảo tưởng, thoát khỏi những trói buộc của những

điều kiện của thế giới luân hồi sinh tử.

Khi thấy được pháp không điều kiện, hay pháp

vô vi, hay Niết b àn, lúc đó, bạn đang

ở trạng thái vô sanh v à bất tử.

*

* Câu hỏi : Chúng ta nên dành bao nhiêu công sức và ý chí trong lúc hành thiền? Tôi nghe Sư giảng về tâm thanh tịnh và rạng rỡ, nên tôi cố gắng tinh tấn để tâm thanh tịnh v à rực sáng bằng cách chấm dứt hoặc ngừng lại dòng suy nghĩ của mình. Nhưng làm như thế, tôi chỉ thấy c ăng thẳng v à cứng nhắc, nhưng tôi lại nhớ đến những g ì Sư nói về tâm buông bỏ, nên tôi cố gắng thư giản. Nhưng sau đó, tôi lại d ã dượi buồn ngủ, và trí óc từ từ uể oải và hôn trầm. Xin Sư giảng thêm về vai trò của sự tinh tấn và ý chí trong khi thực hành giáo pháp.

Trả lời : Chúng ta nên để ý đến vai

tr ò của Chánh tinh tấn hay tinh tấn

đúng đắn, chứ không phải ý chí hay quyết tâm tinh tấn. Trong thế

giới phương Tây, chúng ta luôn có đầy quyết

tâm v à ý chí. Nhưng quyết tâm và ý chí nầy nhất

định không phải l à Chánh tinh tấn.

Thỉnh thoảng chúng ta vận dụng tâm để ép

buộc v à thúc đẩy chúng ta l àm

việc. Nhưng rồi, có những lúc, chúng ta không cố gắng gì cả và nằm l ăn

ra đó. Đây là hai thái cực. Một mặt, bạn dùng quá nhiều sức

để l àm việc mà bạn không thể chịu dựng

lâu dài. Mặt khác, vì bạn thả nổi, không làm gì cả, bạn dùng quá ít n ăng

lực để rồi lăn đ ùng ra đó m à

ngủ.

Chánh tinh tấn đến từ chánh niệm v à

chánh niệm luôn chứa đựng khả năng chịu đựng.

Nếu sử dụng n ăng lượng vừa phải trong một ho àn

cảnh nào đó, bạn sẽ có khả năng chịu đựng lâu

d ài. Đôi khi, bạn phải sử dụng một năng lượng rất lớn trong một lúc

nào đó, nhưng đó chỉ là những trường hợp đặc biệt và hiếm hoi. Trong xã

hội hiện đại, nhiều lúc bạn có thể sử dụng

rất ít năng lượng v à chỉ cần trôi theo dòng chảy của cuộc

đời v ì xã hội có thể lo cho bạn -- bạn

chỉ cần sống qua ngày là đủ. Chánh

tinh tấn là biết sử dụng đúng năng lượng

trong một thời điểm n ào đó v à

trong một hoàn cảnh nào đó. Chính niệm

sẽ chỉ cho chúng ta thấy khi nào chúng ta mệt mỏi quá

độ v à cần phải

đi ngủ, khi n ào phải dùng sức thật

nhiều để l àm một việc cần nhiều sức

lực, và khi nào chỉ cần sống với cái bình thường của cuộc

đời -- cứ sống theo dòng diễn biến của

mọi sự vật mà không theo thái cực nầy hoặc thái cực kia.

-ooOoo-

Chương 11

GHI NHẬN KHÔNG GIAN

Trong khi hành thiền, chúng ta tỉnh thức và chú tâm; chúng ta lắng nghe

và sống với giây phút hiện tại như nó đang

xảy ra, v à chỉ lắng nghe thôi. Những gì chúng ta làm trong khi hành

thiền là chánh niệm và tỉnh giác về những gì

đang xảy diễn, ghi nhận không gian v à các sắc pháp nằm trong không

gian đó, nói khác đi, chúng ta ghi nhận cả

hai -- thế giới không điều kiện hay

pháp vô vi v à thế giới điều kiện hay

pháp hữu vi.

Như có đề cập trong phần đầu của tập sách nầy, chúng ta có thể ghi nhận không gian trong một căn ph òng. Có lẽ phần lớn người đời không để ý đến không gian; họ thường chỉ ghi nhận những sự vật có mặt v à được b ày biện trong c ăn ph òng chẳng hạn như những con người, các vách tường, sàn nhà, bàn ghế. Nhưng để ghi nhận được không gian trong căn ph òng, chúng ta phải làm gì? Chúng ta phải thôi không chú ý đến các đồ vật có mặt trong ph òng, và để tâm chú ý đến không gian trong ph òng. Điều nầy không có nghĩa là chúng ta quăng bỏ hết đồ đạt trong phòng ra ngoài, hay không cho bày biện các đồ đạt trong phòng. Nó chỉ có nghĩa là chúng ta thôi không tập trung chú ý đến các đồ vật nữa, không dán mắt v ào hết cái nầy đến cái khác m à thôi.

Không gian trong phòng rất là bình an và tĩnh lặng. Những đồ đạt trong ph òng có thể kích thích chúng ta, làm chúng ta ham thích, chán ghét, hoặc bị lôi cuốn quyến rũ, nhưng không gian thì không như thế. Mặc dù không gian không thu hút sự chú ý của chúng ta như các đồ đạt trong phòng, nhưng chúng ta vẫn có thể ý thức và tỉnh giác trọn vẹn về sự hiện diện của nó, và chúng ta chỉ có thể ý thức về nó khi không còn bị thu hút bởi các đồ vật bày biện trong phòng. Khi quán tưởng về không gian trong c ăn ph òng, chúng ta sẽ cảm thấy bình yên và lắng dịu vì tất cả không gian đều giống nhau; không có sự khác biệt giữa không gian chung quanh bạn v à không gian chung quanh tôi. Nó không phải là của riêng tôi; Tôi không thể tuyên bố, "Không gian nầy là thuộc về tôi" hay "Không gian kia là thuộc về bạn."

Không gian luôn luôn có mặt ở đây.

Nó tạo điều kiện cho chúng ta được gần nhau,

tụ họp lại nhau trong căn ph òng, trong phần không gian bị giới hạn

bởi bốn bức tường nầy. Không gian cũng có mặt ở ngoài c ăn

ph òng; nó bao trùm toàn thể c ăn nh à,

và cả vũ trụ nầy. Do đó, không gian không hề

bị các sự vật r àng buộc và giới hạn; nó không bị giới hạn bởi bất

cứ cái gì. Trong một góc độ n ào

đó, chúng ta có thể xem căn ph òng nầy

là cái chứa đựng không gian, nhưng thật ra,

không g ì có thể chứa đựng được không

gian cả, không gian l à bao la và vô tận.

TÂM VÔ BIÊN

Khi chúng ta ghi nhận được không gian bao

phủ chung quanh con người v à các đồ

vật trong ph òng, cái nhìn của chúng ta về cuộc

đời nầy sẽ đổi khác v à mở rộng cái

nhìn về không gian vô biên nầy là một cách tu tập

để mở rộng tâm thức của chúng ta. Khi

tâm trở thành vô biên, nó sẽ có khả n ăng chứa

đựng được tất cả sự vật. Khi tâm thu hẹp, sức chứa của nó cũng bị

thu hẹp lại. Lúc đó, nó phải t ìm cách

dàn xếp, toan tính và kiểm soát mọi sự vật và

đẩy ra ngo ài những gì không cần thiết.

Với một cái nhìn chật hẹp, cuộc đời của

chúng ta sẽ bị đ è nén, dồn ép và giới hạn; nó sẽ trở thành một cuộc

đấu tranh v à vật lộn không ngừng. Nó

sẽ luôn luôn bị c ăng thẳng v ì chúng ta

phải luôn luôn tiêu phí rất nhiều n ăng lực để

tổ chức v à dàn xếp mọi việc theo một trật tự nào

đó. Nếu bạn có một cái nhìn hạn hẹp về

cuộc đời, bạn sẽ t ìm cách làm cho cuộc

đời đầy hỗn loạn nầy th ành trật tự và

ng ăn nắp, v à vì thế,

đầu óc của bạn sẽ luôn bận bịu, lo toan, t ìm

cách nắm giữ những gì bạn yêu thích và chối bỏ những gì bạn chống ghét.

Đây chính là sự đau khổ ( dukkha ) xuất phát từ tâm si mê. Nó bắt

nguồn từ sự kiện là chúng ta không thể hiểu

được bản chất tự nhi ên của các pháp thế gian.

Trong khi đó, tâm vô bi ên chứa

đựng tất cả. Nó giống như không gian

trong c ăn ph òng, cho dù chúng ta

đem chất v ào hoặc vứt bỏ

đi các đồ vật trong ph òng, nó vẫn cứ

như thế và không bao giờ bị hư hại. Thông thường chúng ta nói "có không

gian trong c ăn ph òng nầy", nhưng thật

ra, chúng ta phải nói là c ăn ph òng nầy

đang nằm trong không gian hay cả t òa

nhà nầy nằm trong không gian mới đúng.

Khi tòa nhà sụp đổ v à biến mất

đi, không gian vẫn ở đó. Không gian

bao bọc chung quanh tòa nhà, và ngay bây giờ, chúng ta

đang d ùng c ăn

ph òng nầy để chứa đựng không gian

trong đó. Với cái nhìn nầy, chúng ta sẽ có một cái nhìn mới về cuộc

đời. Chúng ta sẽ thấy là có những bức

tường tạo nên hình thể của c ăn ph òng,

và có không gian. Theo một cách nhìn nào đó

th ì những bức tường giới hạn phần không gian trong c ăn

ph òng. Nhưng nhìn theo một cách khác thì chúng ta sẽ thấy không

gian quả là vô tận.

Không gian là cái gì mà bạn thường không

để ý đến v ì nó không thu hút sự chú ý của bạn. Nó không phải là một

bông hoa tuyệt đẹp hay một tai họa khủng

khiếp; nó cũng không phải l à cái gì thật đẹp hay thật xấu xa để có

thể thu hút sự chú ý của bạn. Bạn có thể bị chìm

đắm trong một giây phút n ào

đó bởi một cái g ì

đó đầy sôi nổi kích động hay khủng khiếp đáng

sợ; nhưng bạn đâu có bao giờ bị không gian l àm say

đắm hoặc m ê lầm phải không các bạn? Để

ghi nhận được khoảng không gian, tâm bạn phải lắng xuống; bạn phải quán

tưởng về nó. Lý do là vì không gian không có những tính chất cực

đoan thái quá; nó chỉ m ênh mông, bao

la và trùm phủ lên tất cả mà thôi.

Những bông hoa có thể rất đẹp, với những m àu

đỏ rực rỡ, v àng cam và tím thẫm, với

những hình thể đẹp mắt l àm cho chúng

ta mê đắm. Những cặn bả và rác rến hôi

thối thì thật xấu xí và làm chúng ta ghê tởm. Ngược lại, không gian không

đẹp, v à nó cũng không làm chúng ta ghê

tởm xa lánh. Nó là cái gì đó rất khó ghi

nhận, nhưng nếu không có không gian, sẽ không có bất cứ cái g ì

khác. Chúng ta sẽ không thể thấy được cái g ì

hết.

Nếu chúng ta chất đầy ấp đồ vật, hay d ùng xi m ăng để trám đầy căn ph òng nầy, thì c ăn ph òng sẽ mất đi không gian. Và rồi, dĩ nhiên, chúng ta sẽ không còn bình hoa đẹp hay bất cứ vật g ì khác để ngắm, cả gian ph òng sẽ trở thành một khối đồ vật hoặc một khối xi măng lớn v à cứng nhắc. Nó sẽ trở nên vô dụng phải không các bạn? Chính vì thế chúng ta cần cả hai, chúng ta vừa cần đồ vật, vừa cần không gian trong phòng; chúng ta cần nhận rõ giá trị của cả hai: các sắc pháp và không gian chứa đựng các sắc pháp. Cả hai cũng giống như một cặp vợ chồng xứng đôi vừa lứa, một cuộc hôn nhân ho àn hảo, một sự hòa hợp hoàn thiện. Chúng ta phát triển trí tuệ bằng cách quán tưởng cả hai: các sắc pháp và không gian chứa đựng các sắc pháp ấy.

ÂM THANH CỦA SỰ YÊN LẶNG

Chúng ta có thể áp dụng cái nhìn mở rộng về các sắc pháp và không gian chứa đựng các sắc pháp nầy v ào việc quán tâm và lấy khoảng không gian trong tâm làm đối tượng quán sát. Khi nhìn vào trong tâm, chúng ta sẽ thấy có những tư tưởng và tình cảm -- đây là những điều kiện của tâm thức hay những tâm sở -- chúng sinh rồi diệt. Thông thường, chúng ta bị lóa mắt, ngạc nhiên, giật mình, phản kháng lại, hay bị mắc kẹt trong những tư tưởng và tình cảm nầy. Chúng ta đi lang thang từ tư tưởng nầy đến tư tưởng khác, chúng ta phản ứng lại, t ìm cách kiểm soát, toan tính dàn xếp, hay tìm cách chối bỏ chúng. Và vì thế chúng ta không thể nhìn rõ cuộc đời. Chúng ta hoặc cứ lo nghĩ tìm cách đ è nén, ức chế hoặc dễ duôi chạy theo những trạng thái tâm; chúng ta bị mắc kẹt giữa hai thái cực nầy.

Trong khi hành thiền, chúng ta sẽ có dịp quán tâm. Sự yên lặng của tâm

giống như không gian trong c ăn ph òng

vậy. Nó luôn luôn có mặt ở đó, nhưng rất vi

tế -- nó không nổi bật để chúng ta có

thể thấy dễ d àng. Nó không có những tính chất cực

đoan để kích thích v à thu hút sự chú ý

của chúng ta, vì thế chúng ta phải rất tỉnh giác và chú tâm

để ghi nhận nó. Một cách

để chú ý đến sự y ên lặng của tâm là

ghi nhận âm thanh của sự yên lặng.

Chúng ta có thể khéo léo sử dụng âm thanh của sự yên lặng (chúng ta có thể gọi âm thanh đặc biệt nầy l à âm thanh nguyên sơ hay âm thanh nguyên thủy của con người, âm thanh của tâm, hay là cái gì đó cũng được) bằng cách gọi nó l ên và chú ý đến đó. Đó là âm thanh có âm độ rất cao và rất khó mô tả. Ngay cả nếu bạn bịt kín lỗ tai lại, hay lặn xuống nước, bạn vẫn nghe âm thanh ấy. Nó là âm thanh nền tảng của tâm. Nó không tùy thuộc vào nhĩ c ăn của chúng ta. Chúng ta biết nó độc lập v à không tùy thuộc vào chúng ta vì vẫn nghe thấy được độ cao và sự rung động của nó ngay cả khi nhĩ căn của chúng ta bị đóng kín lại.

Bằng cách chú tâm vào âm thanh của sự yên lặng trong tâm trong một thời gian nào đó, bạn sẽ bắt đầu biết được nó. Bạn sẽ dần dần làm quen với cách thấy và biết mới trong đó bạn có thể quán sát. Đó không phải là một trạng thái tập trung tâm ý có năng lực chiếm lãnh, chế ngự, và hoàn toàn cuốn hút bạn; nó không phải là một loại tập trung tâm ý mang tính chất ức chế và đ è nén. Lúc đó, thay v ì bị cuốn hút vào trong một đối tượng, tâm của bạn sẽ vẫn tập trung nhưng l à một loại tập trung mang tính chất quân bình, xả bỏ, rộng mở và trùm phủ. Bạn có thể dùng sự tập trung tâm ý quân bình và cởi mở nầy để nh ìn các pháp thế gian và buông bỏ tất cả.

Bây giờ, tôi thật tình mong các bạn hãy xem xét và áp dụng phương pháp thấy và biết mới nầy để có thể thật sự biết thế n ào là buông bỏ, thay vì chỉ mong cầu là mình phải buông bỏ nhưng không biết phải buông bỏ như thế nào. Sau khi học Phật pháp, bạn biết rõ là mình phải buông bỏ nhưng vẫn không biết làm sao để buông bỏ một cách dễ d àng. Bạn có thể nghĩ, "Ôi thôi, tôi không thể buông bỏ được!" Với cách suy nghĩ và phán xét nầy, bạn chỉ củng cố thêm cái ngã của bạn: "Chỉ có các bạn khác mới biết buông bỏ, còn tôi thì không thể làm như vậy. Tôi phải buông bỏ vì Sư Sumedho nói là mọi người phải buông bỏ." Cách suy nghĩ trên vẫn thể hiện cái nhìn dựa trên "tự ngã" phải không các bạn? Và nó chỉ là một tư tưởng, một điều kiện của tâm thức, một trạng thái tâm có mặt tạm thời trong không gian bao la vô tận của tâm thức.

KHÔNG GIAN CHUNG QUANH NHỮNG TƯ TƯỞNG

Hãy lấy một câu nói đơn giản, "Tôi l à," rồi bắt đầu ghi nhận, quán sát, v à suy tưởng trên vùng không gian nằm chung quanh hai chữ "tôi là" nầy. Thay vì đi t ìm một cái gì khác, bạn hãy duy trì sự chú ý trên vùng không gian bao chung quanh hay chữ nầy. Bạn hãy nhìn tiến trình tư duy, thật sự xem xét và tìm hiểu quá trình ấy. Bây giờ, bạn sẽ thấy là bạn không thể thấy được con người đang suy nghĩ ở trong bạn, v ì ngay giây phút mà bạn ghi nhận là bạn đang suy nghĩ, tiến tr ình suy nghĩ chấm dứt và biến mất ngay. Bạn có thể tiếp tục lo nghĩ, "Tôi không biết là điều n ày sẽ xảy ra hay không. Nếu điều nầy xảy ra th ì sự việc sẽ như thế nào? Ồ, tôi lại đang suy nghĩ rồi." v à khi bạn biết là bạn đang suy nghĩ, tiến tr ình suy nghĩ lại chấm dứt.

Để xem xét tiến trình tư tưởng, bạn hãy chú tâm suy nghĩ về một điều gì đó: thí dụ bạn có thể suy nghĩ về một ý niệm rất bình thường như "Tôi là một con người," rồi chỉ nhìn và quan sát nó. Nếu bạn quán sát phần đầu của tư tưởng nầy, bạn có thể thấy một khoảng không gian ngay trước lúc bạn nói "Tôi," Sau đó, nếu bạn tiếp tục suy nghĩ trong đầu l à "Tôi -- là -- một -- con -- người," bạn sẽ thấy có những khoảng không gian trống ở giữa những chữ nầy. Ở đây, chúng ta chỉ quán sát tư tưởng chứ không đánh giá xem tư tưởng đó l à thông minh hay ngu si đần độn. Trái lại, chúng ta cố ý suy nghĩ để ghi nhận khoảng không gian nằm giữa mỗi tư tưởng. Với phương pháp nầy, chúng ta sẽ thấy được bản chất vô thường của tiến tr ình tư tưởng.

Đây chỉ là một cách nhìn và xem xét để chúng ta có thể ghi nhận được khoảng trống khi không có sự suy nghĩ xảy diễn ra trong tâm. Hãy cố gắng trụ tâm trên không gian của tâm khi không có tư tưởng nào đang xảy diễn; hãy cố gắng trụ tâm trên phần không gian có trước và sau khi một tư tưởng xuất hiện rồi chấm dứt. Bạn có thể trụ tâm như thế trong bao lâu? Hãy suy nghĩ, "Tôi là một con người," và ngay lúc trước khi bạn bắt đầu suy nghĩ câu nói trên, hãy trụ tâm trên khoảng không gian trước khi bạn nói lên câu nói nầy. Đó chính là chánh niệm, phải không các bạn? Tâm của bạn đang rỗng rang, nhưng lúc đó cũng đ ã có tác ý muốn nghĩ về một điều g ì đó đặc biệt. Sau đó, bạn h ãy suy nghĩ về điều đó, v à khi tiến trình suy nghĩ về tư tưởng nầy chấm dứt, bạn hãy cố gắng trụ tâm lại hay chánh niệm về khoảng không gian xuất hiện ngay sau khi tiến trình tư tưởng trên chấm dứt. Tâm bạn có trống vắng và rỗng rang không?

Phần lớn những đau khổ của chúng ta đều

xuất phát từ thói quen suy nghĩ của chính chúng ta. Chúng ta không

thể nào triệt tiêu tiến trình suy nghĩ bằng cách

đ è nén nó. Vì là con người, chúng ta

sẽ luôn tiếp tục suy nghĩ và suy nghĩ. Vì thế,

điều quan trọng không phải l à tìm cách

triệt tiêu tư tưởng, mà là thấy và biết được

tiến tr ình tư tưởng. Và chúng ta thấy và biết

được tiến tr ình tư tưởng bằng cách tập

trung quán niệm trên khoảng không gian của tâm, thay vì chỉ trụ tâm hay

chú ý vào những luồng tư tưởng trong tâm.

Tâm chúng ta thường bị lôi cuốn bởi những tư tưởng hấp dẫn hay phản ứng chống lại những tư tưởng xấu xa, nhưng khoảng không gian nằm chung quanh những tư tưởng nầy tự nó không lôi cuốn hấp dẫn hay làm chúng ta chán ghét. Không có sự khác biệt giữa khoảng không gian chung quanh một tư tưởng đầy hấp dẫn v à khoảng không gian chung quanh một tư tưởng đầy chán ghét phải không các bạn? Qua việc tập trung quán niệm trên khoảng không gian nằm giữa những luồng tư tưởng, chúng ta sẽ không còn bị say khiến bởi những tình cảm yêu ghét về các tư tưởng. Vì thế, khi bạn thấy có những mặc cảm tội lỗi, những tình cảm than vãn và tự thương xót, hay lòng tham ái xuất hiện trong tâm, bạn hãy làm theo cách nầy -- cứ chú tâm suy nghĩ về nó, để cho nó thật sự hiện l ên trong tâm một cách có ý thức, rồi ghi nhận phần không gian bao bọc chung quanh nó.

Làm như thế cũng giống như nhìn không gian trong c ăn

ph òng: bạn không cố ý đi t ìm

không gian để quán sát, phải không các bạn?

Bạn chỉ đơn giản mở rộng tâm v à

đón nhận không gian v ì nó luôn luôn ở

bên cạnh bạn. Nó không phải là cái mà bạn phải

đi t ìm trong cái tủ

đựng bát đĩa hay trong c ăn

ph òng kế bên, hay ở dưới sàn nhà -- nó ở ngay tại

đây v à ngay bây giờ. Vì thế bạn

đang mở rộng tâm để đón nhận sự hiện diện của

nó; bạn bắt đầu ghi nhận l à nó đang có

mặt tại đây.

Nếu bạn vẫn cứ chú tâm đến những cái m àn,

những cánh cửa sổ, hay những con người trong phòng, bạn sẽ không ghi nhận

được không gian. Nhưng bạn cũng không

cần phải vứt tất cả những đồ đạt nầy để ghi

nhận không gian. Thay v ào đó, bạn chỉ

cần mở rộng tâm và đón nhận không

gian; v à ghi nhận nó. Thay vì chỉ biết tập trung trên một

đối tượng, bạn h ãy hoàn toàn mở rộng

tâm thức. Bạn không lựa chọn một đối tượng bị

điều kiện hay một pháp hữu vi n ào để

quán chiếu. Trái lại, bạn chỉ cần ý thức hay tỉnh giác về không

gian trong đó các pháp hữu vi đang tồn tại v à

vận hành.

CÁI THẤY VÀ BIẾT CỦA TÂM PHẬT

Bạn có thể áp dụng cái nhìn rộng mở và trùm phủ nầy vào thế giới nội tâm của mình. Khi nhắm mắt lại, bạn có thể lắng nghe những tiếng nói vọng lên từ trong tâm. Chúng nói, "Tôi là thế nầy…Tôi không nên như thế kia." Bạn có thể dùng những tiếng nói nầy để nhận ra khoảng không gian giữa những tư tưởng. Thay vì than phiền và làm trầm trọng hơn về những nỗi ám ảnh và sợ hãi đang diễn ra trong tâm, bạn có thể mở rộng tâm để thấy những ám ảnh v à lo sợ nầy chỉ là những điều kiện đến rồi đi trong khoảng không vô bi ên của tâm thức. Bằng cách nầy, thậm chí một tư tưởng xấu ác cũng có thể giúp bạn thấy được sự trống rỗng của các pháp.

Thấy và biết bằng cách nầy là phương pháp rất thiện xảo và khéo léo vì

nó giúp bạn chấm dứt được trận chiến tâm linh

trong đó bạn đang t ìm cách quét sạch

đi những tư tưởng bất thiện của m ình. Hãy

để cho ác ma l àm xong nhiệm vụ của nó,

hay nói khác đi, h ãy

để cho những ô nhiễm ngủ ngầm trong tâm xuất

hiện v à ra đi, v ì bây giờ bạn

đ ã biết ác ma hay các phiền não

đều l à vô thường. Chúng xuất hiện và

sẽ ra đi nên bạn không cần phải tiêu

diệt nó. Ác ma hay thiên thần -- tất cả đều

giống nhau. Trước kia, khi một tư tưởng xấu ác hiện ra, bạn liền

than vãn: "Trời ơi, ác ma lại theo đuổi tôi.

Tôi phải tìm cách tiêu diệt nó!" Giờ đây, cho

d ù bạn đang xua đuổi ác ma hay ch ào

đón thi ên thần, tất cả

đều l à dukkha hay

đau khổ. Nếu bạn có thái

độ "mát mẻ v à bình thản" của tâm Phật

-- tâm thấy biết các sự vật như nó đang xảy

diễn -- thì tất cả sự vật sẽ biến thành Dhamma hay Pháp. Mọi

vật trở thành sự thật như nó đang l à.

Bạn thấy và biết tất cả trạng thái tâm đến

rồi đi, cái xấu đi b ên cạnh cái tốt, cái thiện xảo

đi b ên cạnh cái thô thiển và phàm phu.

Đây là điều mà chúng ta gọi là quán tưởng hay quán sát -- ghi nhận mọi việc như nó đang xảy diễn. Thay vì cho là nó nên như thế nầy hay thế khác, bạn chỉ thuần quán sát và ghi nhận. Mục đích của tôi không phải l à giải thích cho bạn thấy sự vật như thế nào, nhưng là khuyến khích bạn ghi nhận sự vật cho chính bạn. Xin bạn đừng nói với mọi người l à, "Sư Sumedho nói mọi vật đang diễn biến như thế đó." Tôi không muốn thuyết phục bạn phải chấp nhận một quan điểm hay một cái nh ìn nào đó về cuộc đời; Tôi chỉ cố gắng tr ình bày cho bạn một cách nhìn để bạn thử nghiệm, đó l à cách quán tưởng trên chính kinh nghiệm sống của bạn, cách thấy và biết được nội tâm của chính bạn.

*

* Câu hỏi : Có người nói về Jhanas hay các tầng thiền chỉ trong pháp thiền của đạo Phật. Xin sư giải thích về các tầng thiền đó, chúng l à gì và liên hệ với chánh niệm, trí tuệ, và quán tưởng như thế nào?

Trả lời : Jhanas hay các tầng thiền chỉ là

để giúp bạn phát triển tâm. Mỗi

Jhana là mỗi tầng thiền trong đó ý thức

của bạn được tinh luyện v à trở nên vi tế hơn. Và như là một tổng

thể, các Jhanas giúp bạn tập trung tâm ý trên những

đối tượng ng ày càng vi tế hơn. Không

phải bằng ý chí mà bằng công phu chánh niệm và quán tưởng, bạn sẽ ý thức

sâu sắc về bản chất và kết quả của những việc bạn

đang l àm. Khi hành thiền chỉ, từ tầng

thiền nầy đến tầng thiền khác, bạn sẽ phát

triển khả năng tập trung chú ý tr ên những

đối tượng ng ày càng vi tế hơn. Hành

thiền chỉ sẽ giúp bạn phát triển khả n ăng tập

trung tâm ý v à đạt được những trạng

thái hỷ lạc do những tầng ý thức được

tinh luyện vi tế mang lại.

Đức Phật khuyên chúng ta chỉ nên xem Jhanas hay thiền chỉ là

phương tiện thiện xảo, chứ không phải là cứu cánh tự nó. Nếu bạn xem nó

như cứu cánh, bạn sẽ dính mắc vào những tầng ý thức vi tế và từ

đó, bạn sẽ đau khổ, v ì

đa phần đời sống con người l à không vi

tế và rất thô thiển.

Khác với Jhanas , thiền Minh Sát hay Vipassana tập trung

thấy và biết sự vật như chính nó, thấy và biết tính chất vô thường của các

pháp hữu vi, và những khổ đau đến từ sự dính

mắc. Thiền Minh Sát dạy chúng ta đi ra

khỏi khổ đau không phải bằng con đường tinh luyện tâm ý hoặc l àm

cho tâm ý ngày càng vi tế hơn, mà trái lại bằng con

đường buông xả tất cả -- buông xả ngay

cả ước mong được nhập v ào bất cứ tầng

thiền nào.

* Câu hỏi : Như vậy có phải trí tuệ là quán trên cái tâm chấp thủ của con người không?

Trả lời : Vâng, trí tuệ luôn ghi nhận hậu quả của sự chấp thủ và

phát triển Chánh Tư Duy. Thí dụ như quán tưởng về Tứ diệu

đế sẽ giúp chúng ta có sự hiểu biết đúng đắn

hay chánh tư duy, để trí tuệ thâm nhập v à xuyên thấu những quan

điểm dựa tr ên tự ngã và tâm kiêu mạn.

Khi có chánh tư duy, chúng ta sẽ không hành thiền Jhanas với tâm

tham ái và ích kỷ; Thiền Jhanas là phương cách thiện xảo

để thanh lọc tâm chứ không phải l à

phương tiện để đạt những th ành tựu cá

nhân. Hành thiền với tâm mong cầu đạt được

một cái g ì đó l à một

điều sai lầm. Đó là thái độ cơ bản

xuất phát từ vô minh và tự ngã, kết hợp với tham ái và chấp thủ. Và

điều nầy luôn luôn l àm chúng ta

đau khổ.

-ooOoo-

Chương 12

SỐNG VỚI THỰC TẠI

Trong đạo Phật, Chân Lý hay Sự Thật c òn được gọi l à " Dhamma " hay Pháp . Pháp bao gồm tất cả cái có và cái không có. Khi suy nghĩ theo quan điểm nhị nguy ên, chúng ta thường cho là một sự vật hoặc phải là cái gì đó hoặc không l à cái gì hết, nhưng khi quán Pháp, tâm chúng ta phải mở rộng và tiếp thu tất cả, tiếp thu cái tổng thể trong đó quan hệ giữa cái có v à cái không có tồn tại và vận hành. Nếu chúng ta không thấy và biết được tổng thể nầy, cuộc sống của chúng ta sẽ ho àn toàn tùy thuộc hay hoàn toàn bị điều kiện bởi những kinh nghiệm sống ri êng lẻ của chúng ta, và chúng ta sẽ có xu hướng xem những kinh nghiệm sống riêng lẻ và bị điều kiện nầy l à thực tại và chân lý. Và vì thế trong cuộc sống, chúng ta sẽ trôi l ăn từ kinh nghiệm nầy đến kinh nghiệm khác, v à những kinh nghiệm nầy hoàn toàn không liên hệ gì đến những g ì vượt lên trên hoặc nằm ngoài chính bản thân của chúng.

Khi chúng ta không thấy được mối quan hệ

thật sự của các Pháp, đời sống của chúng ta sẽ trở n ên phức tạp và

khó kh ăn v ì tâm chúng ta bị phân liệt,

chia chẻ, và tản mạn. Chúng ta sẽ chỉ biết phản ứng với sự việc nầy và sự

việc nọ -- với điều kiện nầy v à với

tình cảm nọ -- và chúng ta sẽ tự hỏi tại sao mình vẫn

đau khổ mặc d ù trong cuộc sống mình có

tất cả. Chúng ta thường nghĩ rằng nếu có tất cả, chúng ta sẽ

được hạnh phúc v à an toàn, nhưng chúng

ta vẫn bất toại nguyện vì chúng ta luôn có nhu cầu cần

được gắn bó với một cái g ì

đó, luôn khao khát được trở về với một nguồn

cội n ào đó. Tâm con người luôn

mong được tự do v à giải thoát khỏi

những tình cảm cô đơn, bị chia cắt v à

cô lập mà họ luôn cảm thấy một cách khẩn trương và bức xúc.

KHÁT KHAO ĐƯỢC TOẠI NGUYỆN

Giáo lý của Đức Phật dạy chúng ta quán

tưởng tr ên cuộc sống làm người của chúng ta, bắt

đầu với t ình cảm bị cô lập, chia cắt,

cô đơn, v à xa cách mà tất cả chúng ta

đều có. Nếu chúng ta không quán tưởng

trên chính cuộc sống của chúng ta hay cố gắng tìm hiểu nó thì cuộc

đời của chúng ta sẽ chỉ l à một chuỗi

dài của những kinh nghiệm vô nghĩa, và càng cảm nhận

được sự vô nghĩa nầy, chúng ta lại c àng

cảm thấy bị chia cách và cô đơn hơn.

Chúng ta thường đi t ìm một người

nào đó v à mong rằng người

đó sẽ mang lại hạnh phúc v à toại

nguyện cho chúng ta, một người mà chúng ta có thể nương tựa, một người mà

sẽ không bao giờ làm chúng ta thất vọng. Chúng ta thường xây dựng một hình

ảnh lãng mạn về một người nào đó được tạo hóa

d ành sẵn riêng cho chúng ta; và khi gặp

được họ, chúng ta sẽ sống m ãi trong

niềm hoan lạc và hạnh phúc. Nhưng ngay cả nếu chúng ta gặp " đúng"

được người đó, chúng ta cũng sẽ thất vọng khi chúng ta mong đợi l à

người đó sẽ thỏa m ãn những nhu cầu của

chúng ta. Người ấy sẽ không làm chúng ta toại nguyện vì họ cũng là một con

người riêng lẻ và sống cách biệt với chúng ta, họ không phải là ta. Nếu

chúng ta quyến luyến và bám víu vào họ và khi họ chết

đi, chúng ta sẽ cảm thấy vô c ùng lẻ

loi, đơn côi v à mất mát vì chúng ta

đ ã mất đi

chỗ tựa. Bất cứ cái gì biệt lập với chúng ta, bất cứ cái gì

đến với chúng ta, cuối c ùng rồi sẽ bỏ

chúng ta mà ra đi. Vì thế

đ òi hỏi một người khác thỏa mãn những

nhu cầu của chúng ta sẽ chỉ làm t ăng th êm

tình cảm đơn côi, thất vọng, buồn phiền, đau

đớn, v à tuyệt vọng trong chúng ta mà thôi.

Từ đó, trong đời sống tu tập tâm linh,

chúng ta không đi t ìm sự hợp nhất với một người nào

đó trong thế giới của giác quan v à cảm

thọ nầy. Chúng ta không đ òi hỏi những

người khác phải thỏa mãn những nhu cầu của chúng ta; chúng ta cũng không

mong cầu bất cứ điều g ì từ bất cứ

người nào khác. Thậm chí, chúng ta cũng không

đi t ìm Thượng Đế như một thực thể n ào

đó nằm b ên ngoài,

đến giúp, v à cứu vớt khi chúng ta gặp

khó kh ăn. Chúng ta buông bỏ tất cả

những sự can thiệp hay gia hộ từ bề trên, và chúng ta không mong chờ hay

đ òi hỏi

điều đó. Thay vào đó, chúng ta bắt đầu

xem xét lại chính bản thân của sự hiện hữu, sự tồn tại, v à sự sống,

để chúng ta có thể chứng nghiệm v à

hiểu được cuộc sống mà hình như luôn bị chia cắt và cô lập nầy.

ĐẶT NGHI VẤN VÀ XEM XÉT TỤC ĐẾ HAY THỰC TẠI CHẾ ĐỊNH

Sự chia cách giữa con người chỉ là bề ngoài mà thôi, nhưng v ăn hóa chúng ta lại cho đó l à sự thật. Đối với nhiều người, "thế giới thật" của họ là những thực tại thể hiện trong cuộc sống hằng ngày như đi làm, sinh hoạt với gia đình, quan hệ với bạn bè. Nói khác đi, đó l à tất cả những gì tốt và xấu xảy ra trong xã hội. Chúng ta xem những điều nầy l à thật vì chúng ta hằng ngày sống và chung đụng với nó. Chúng ta phải lo s ăn sóc thân thể, l àm ăn sinh sống, sống h òa hợp với những người chung quanh, học cách nuôi dạy con cái, và làm tất cả việc thế gian khác mà xã hội đ ã quy định.

Tôi không nói rằng tất cả những sinh hoạt xã hội có tính chế

định nầy đều l à hư ảo và không thật sự

tồn tại. Cái thế gian được x ã hội chế

định nầy l à cái mà trong

đạo Phật gọi l à Tục

Đế l à có thật và hiện hữu tự nó, nhưng

nó không phải là sự thật tuyệt đối m à

trong đạo Phật gọi là Chân

Đế. Tục

Đế l à thế giới của sự thay đổi, biến

chuyển, thế giới của những bóng dáng, thế giới của sự sống và sự

chết; nó gồm những gì sinh rồi diệt, đến rồi

đi. Đó là cái mà chúng ta gọi là thực tại được chế định hay Tục Đế

vì hình như nó không thật đối với chúng ta. Nhưng, trong khi hành thiền,

chúng ta không thể mù quáng xem tục đế l à

sự thật tuyệt đối chỉ v ì nó vận hành

theo nhịp sống đời thường của chúng ta;

trái lại, chúng ta chọn một thái độ khác

-- chúng ta nghi vấn, quan sát và xem xét nó.

Chúng ta cần đặt nghi vấn v à xem

xét Tục Đế, chứ không n ên coi thường,

tìm cách đẩy nó qua một b ên và không

để ý đến nó. Chúng ta phải thật sự

quan sát và xem xét nó. Đây chính là điều mà chúng ta làm trong lúc hành

thiền. Chúng ta bắt đầu xem xét cái m à

hình như rất tầm thường đối với một người b ình

thường, tầm thường đến nỗi không ai th èm

để ý đến nó. Nhưng, chúng ta nên thận

trọng trong khi hành thiền vì chúng ta dễ có khuynh hướng

đi t ìm những cái gì mới lạ hoặc ngoại

lệ và độc đáo v à xem việc

để ý đến những cái b ình thường

đường như là không cần thiết. Vì thế,

tôi yêu cầu bạn hãy cố gắng đặc biệt chú ý

đến những cái b ình thường của cuộc

đời.

Thí dụ, bạn có thể quán tưởng trên những cảm giác sinh khởi trong thân thể vật chất nầy. Đây là những cảm giác rất vi tế, vừa dễ chịu, vừa đau khổ. Hay bạn có thể tự hỏi cá tính của bạn là gì; Nó có phải thật là chính bạn hay không? Xin khoan vội đánh giá nhân cách bạn l à tốt hay xấu, mà hãy thật sự tìm hiểu: Nhân cách là gì? Hãy tìm hiểu những cảm thọ. Cảm thọ là gì? Tâm bạn có khả n ăng cảm nhận được điều g ì -- yêu và ghét, phấn chấn, tuyệt vọng, sợ hãi, ganh tỵ hay bị ám ảnh bởi những tham ái và si mê? Tôi không muốn nói là bạn không nên ghét và chỉ nên yêu. Tôi chỉ yêu cầu bạn xem xét bản chất của những tình cảm nầy và khả n ăng cảm nhận những t ình cảm nầy của bạn như một con người.

Hãy quán sát tình cảm khi bạn được khen ngợi. Ghi nhận những tác động của nó trong tâm khi có người khen bạn l à một người rất xinh đẹp hay một người tuyệt vời. Bạn có thể quán sát tình cảm vui sướng và hạnh phúc khi được khen, thay v ì bị tình cảm này lôi cuốn và sai khiến. Nếu có người thật sự chống đối v à tìm cách chỉ trích bạn, bạn có thể tức giận, bất mãn, hay buồn khổ; nhưng bạn vẫn có thể ứng xử theo một cách khác, bạn có thể quán tưởng những tình cảm nầy. Bạn có thể vượt lên trên thế giới của cảm thọ bằng cách chấp nhận và quán sát nó, thay vì bị nó chế ngự hay phán đoán nó.

QUÁN SÁT NHƯNG KHÔNG PHÁN ĐOÁN

Chúng ta ai cũng có những mẫu người đ àn

ông hoặc đ àn bà lý tưởng. Chẳng hạn

như người đ àn ông lý tưởng thì phải

can đảm v à không bao giờ

được run sợ. Người

đ àn bà lý tưởng thì phải luôn yêu

thương và hiền thục; phải không bao giờ được

ganh tỵ hay dữ dằn đối với con cái. Khi những lý tưởng ấy hiện lên

trong tâm chúng ta hay tâm của người khác, chúng ta sẽ có những

đánh giá: "Ồ, tôi không

được phép nghĩ như thế " hay "B à ta

quả là một người kinh khủng, đầy ganh ghét v à

sân hận" hay "Ông ta là một kẻ hèn nhát, luôn lo bảo vệ bản thân mình."

Nền v ăn hóa của chúng ta khuyến khích v à nuôi dưỡng trong chúng ta thói quen đánh giá, phán xét, v à phê bình chính chúng ta và người khác. Nhưng con đường của Đức Phật l à con đường không phán xét, không ức chế, không đ è nén, không theo bên nầy hoặc bên kia, mà chỉ thuần ghi nhận. Đây là cách sống của một người có tâm tỉnh thức: Vị ấy chỉ quán sát và ghi nhận những gì đang xảy ra trong d òng sông tình cảm không ngừng trôi chảy nầy; Vị ấy có tình cảm và trí thông minh, có khả n ăng tư duy v à trí nhớ. Và nhờ quán tưởng như thế, chúng ta có thể tha thứ, buông bỏ, và giải thoát chúng ta khỏi gánh nặng của cuộc sống và tất cả những đau khổ luôn đi k èm với những si mê và lầm lạc do tham ái và dính mắc mang lại.

Con người là chúng sanh có khả n ăng tỉnh

giác v à tỉnh thức trong giây phút hiện tại, có khả n ăng

biết được cái đang xảy ra tại đây v à ngay bây giờ. Khi có cái nhìn

tỉnh thức về thực tại nầy, chúng ta sẽ không còn nhắm mục tiêu

đi t ìm một cái gì

đặc biệt trong đời nữa. Vì làm như

thế, chúng ta sẽ không còn tỉnh thức nữa; lúc

đó, tâm chúng ta sẽ chỉ lo đi t ìm một cái gì

đó để hiểu biết. Tâm tỉnh giác là tâm

có công n ăng tiếp thu v à

đón nhận, nhưng nó không thụ động v à

thiếu thông minh. Tâm tỉnh giác có cả hai, vừa thông minh hiểu biết, vừa

có khả n ăng tiếp thu v à

đón nhận.

Là con người, ai cũng có trí thông minh. Nhưng chúng ta có khuynh hướng sử dụng trí thông minh một cách sai lạc vì chúng ta có thói quen chấp chặt vào những tư tưởng, quan điểm v à ý kiến của chúng ta. Chúng ta có những ảo tưởng rất là thông minh và xuất chúng về chính chúng ta và về cái thế giới mà chúng ta đang sống. Nhưng khi chúng ta buông bỏ tất cả và sống với hiện tại, tâm chúng ta sẽ chỉ còn lại sự thấy biết sáng suốt, không bị bóp méo hoặc nhiễm ô bởi những tham ái và sợ hãi. Trí thông minh của chúng ta hoạt động một cách tối ưu, sáng suốt, v à chiếu rọi. Đây chính là điều mà chúng ta muốn nói đến khi chúng ta nói chúng ta quy y Phật, một con người hoàn toàn tỉnh thức hay một Bậc Toàn Giác. Chúng ta sẽ hiểu bản chất thật sự của sự đau khổ. Chúng ta tu tập cách đi ra khỏi khổ đau, cách chấm dứt khổ đau, v à để rồi cuối c ùng, sẽ không còn dấu vết gì của khổ đau cả.

CHẤP NHẬN THỰC TẠI

Vì vô minh và thói quen suy nghĩ của tâm mê muội, chúng ta thường có ảo

tưởng hay hiểu sai lạc về cuộc đời v à

đây chính l à nguồn gốc của sự

đau khổ. Vì thế, thay vì cứ tập trung

trên những ảo tưởng nầy, chúng ta hảy nhìn vào thực tại, nhìn cái gì cũng

được, v à rồi chúng ta sẽ thấy

đây chính l à quy luật của cuộc sống,

đây chính l à "thực tại như nó

đang xảy diễn." Qua pháp quán tưởng,

chúng ta mang thực tại vào ý thức. Quán tưởng nhắc nhở chúng ta rằng

đây chính l à thực tại như nó

đang xảy diễn. Chúng ta sẽ không nói

thực tại nên xảy diễn hay không nên xảy diễn theo một cách

đặc biệt n ào

đó. Ngay cả nếu thực tại

đang diễn ra l à hết sức khủng khiếp,

chúng ta cũng không nên phán xét nó khủng khiếp như thế nào mà chỉ nên

chấp nhận thực tại như nó đang xảy diễn.

Sử dụng khả n ăng quán tưởng theo cách nầy sẽ rất hữu ích khi bản thân chúng ta lâm v ào một hoàn cảnh khó kh ăn, hay khi chúng ta suy nghĩ v à quan tâm về tình hình thế giới. Đây là thực tại như nó đang xảy diễn, phải không các bạn? Tôi không nói là chúng ta không nên quan tâm về những gì đang xảy ra. Tôi chỉ nói là chúng ta hãy nhấp nhận thực tại như nó đang xảy diễn để chúng ta có thể thật sự hiểu biết nó. Chúng ta không thể hiểu bất cứ một vật gì nếu chúng ta chỉ lo tìm cách bát bỏ hay không chấp nhận nó. Nếu muốn hiểu một cái gì đang thối rữa v à hoại diệt, chúng ta phải chấp nhận sự thối rữa và hoại diệt của nó. Điều nầy không có nghĩa là chúng ta yêu thích nó; chúng ta không thể yêu thích cái hư thối, vì sự thối rữa là thật đáng ghê tởm; nhưng chúng ta có thể chấp nhận nó. Và khi đ ã chấp nhận sự thối rữa rồi, chúng ta sẽ bắt đầu hiểu được nó.

Hãy áp dụng cách quán tưởng vừa nêu trên vào những trạng thái tâm sinh

khởi trong tâm bạn. Nếu bạn đánh giá trạng

thái tâm suy đồi v à xấu xa đang có

trong bạn bằng cách nói, "Chao ôi, tôi l à một người hết sức xấu xa,

tôi không nên có tư tưởng như thế, tôi không nên có tình cảm như thế, con

người tôi quả là hư đốn," v à như thế

là bạn đ ã không chấp nhận trạng thái

tâm lúc ấy. Bạn đ ã

đánh giá v à phán

đoán nó, v à hoặc là bạn

đổ lỗi cho một người n ào

đó, hoặc đổ lỗi cho chính bản thân bạn. Đó

không phải l à chấp nhận; đó chỉ l à

phản ứng và phán đoán.

Khi bạn càng phản ứng vì vô minh và lầm lạc, nói khác

đi, khi bạn c àng tìm cách bát bỏ và

đ è nén những gì bạn cho là xấu xa và

đáng ghét, chính những cái xấu xa m à

bạn tìm cách đ è nén nầy lại càng bám

sát theo bạn. Sự chống ghét và ức chế sẽ ám ảnh bạn như những bóng ma, và

như thế, bạn sẽ bị lôi cuốn vào cơn lốc đau

khổ do chính bạn tạo nên. Chấp nhận một sự vật không có nghĩa là

đồng ý với nó hay y êu thích nó, mà là

một thái độ thiện chí sẳn s àng chịu

đựng những g ì khó chịu, và một khả n ăng

chịu đựng được sự xấu xa gh ê tởm cùng với sự

đau đớn đi k èm với nó. Qua sự chịu

đựng, bạn sẽ thấy l à

điều kiện hay trạng thái tâm xấu xa đó có thể

sẽ chấm dứt; v à rồi bạn sẽ có thể buông bỏ nó. Bạn chỉ có thể buông

bỏ những sự vật khi nào bạn chấp nhận nó. Nếu không, cuộc

đời bạn sẽ chỉ l à một chuỗi dài của

những phản ứng -- phản ứng trốn tránh nếu đó

l à những gì xấu xa, và phản ứng chấp chặt, luyến ái nếu

đó l à cái gì tốt

đẹp, thoải mái, v à dễ chịu.

HÃY BUÔNG BỎ QUÁ KHỨ

Trong xã hội, chúng ta được huân tập để

tin rằng ký ức hay trí nhớ l à vật sở hữu thật sự của chúng ta, hay

thuộc về chúng ta. Chúng ta thường quên đi

những sự kiện tầm thường trong cuộc sống h àng ngày, và chỉ nhớ rất

rỏ những sự kiện thật tốt đẹp trong đời như

khi chúng ta được một giải thưởng n ào

đó hay đang đắm say trong một mối t ình lãng mạn nào

đó. Chúng ta cũng thường nhớ lại những

điều xấu xa m à chúng ta

đ ã làm hay người khác

đ ã làm tổn thương

đến chúng ta.

Sự chấp thủ và dính mắc sẽ xảy ra khi chúng ta cất giữ những ký ức rồi cho chúng trồi lên và tái diễn lại trong tâm, hay khi chúng ta tìm cách triệt tiêu và dẹp bỏ chúng; Đây là hai hình thức của sự dính mắc và chấp thủ. Điều nầy mới nghe có vẽ nghịch lý, nhưng sự thật là chúng ta đang bám chặt vào cái mà chúng ta đang tìm cách triệt tiêu và dẹp bỏ. Khi chúng ta càng muốn quên đi một cái gì đó, tâm chúng ta c àng dính mắc vào vật đó. Chính vì thế mà những sự vật nầy được xem như l à những bóng ma ám ảnh chúng ta, vì thật ra chúng ta đang bám chặt v ào chúng.

Lấy một thí dụ, khi một người nào đó l àm

một cái gì hết sức kinh khủng đối với bạn v à

bạn rất giận anh ta về việc nầy, nhưng bạn quyết

định l à thôi, bạn sẽ bỏ qua và không

suy nghĩ về việc nầy. Bạn cứ thử đẩy sự kiện

tr ên ra khỏi tâm bạn bằng cách cố gắng không nghĩ về nó nữa. Có thể

bạn sẽ làm được như thế trong một giây phút n ào

đó, v à rồi thình lình nó lại bùng dậy

trong tâm bạn. Bạn lại muốn dẹp nó sang một bên, nhưng chính cái ý muốn

dẹp bỏ đó sẽ l àm sinh khởi tiến trình

chấp thủ trong tâm bạn. Vì thế những gì bạn nên làm không phải là tìm cách

đẩy sự sân hận ra khỏi tâm; bạn phải chấp

nhận cơn giận.

Bạn sẽ tìm thấy sự an tịnh và lắng dịu qua việc chấp nhận sự

đau đớn m à bạn

đang chịu đựng v à cuối cùng buông bỏ

nó; sự lắng dịu và thoải mái không đến từ

việc t ìm cách bát bỏ sự đau khổ m à

từ việc để cho sự đau khổ tự nó xảy diễn ra

trong tâm bạn. Bất cứ cái gì mà bạn chấp nhận chịu

đựng đến lúc n ào

đó, nó sẽ ngừng nghỉ, v à sự ngừng nghỉ

nầy sẽ mang lại một cảm giác thoải mái dễ chịu vì bạn

đ ã để cho

mọi sự vật trôi chảy v à chuyển động

theo đúng bản chất của nó. Lúc đó bạn

đang sống một cách h ài hòa và nhu thuận với cuộc

đời, với thi ên nhiên, và vạn pháp.

Quá khứ chỉ là ký ức được tái diễn trong

tâm ngay trong phút giây hiện tại, phải không các bạn? Hiện tại,

chỉ có hiện tại thôi; cho dù bạn ở đâu, cũng

chỉ có giây phút hiện tại. Bất cứ cái gì mà bạn nhớ lại -- những gì

bạn đ ã làm, hay những gì người khác

đ ã làm -- chỉ là ký ức. Ký ức

đến rồi đi trong tâm, ngay trong giây phút

hiện tại. Hoàn toàn không có quá khứ và chỉ có những chúng sinh

chưa giác ngộ mới tin có quá khứ mà thôi.

Chúng ta tin có quá khứ vì chúng ta có thể nhớ lại quá khứ. Tuy nhiên, tôi đề nghị bạn hảy nh ìn quá khứ dưới một nhãn quan khác. Thay vì nhìn quá khứ như là "cái của bạn" và như là "một thực tại," bạn hãy nhìn quá khứ như là chính nó, như là cái gì đó đến rồi đi qua tâm trong giây phút hiện tại. Đó mới thật sự là cái gì đang xảy diễn. Thực tại là tất cả những gì bạn nhớ lại trong quá khứ đang đến rồi ra đi trong tâm bạn. Ký ức sẽ không sống lâu hoặc kéo dài nếu bạn không bám vào nó. Ký ức chỉ đến rồi ra đi, thế thôi.

CÓ CÁI NHÌN ĐÚNG VỀ TƯƠNG LAI

Tương lai là gì? Tương lai là cái mà chúng ta không thể nhớ lại

được. Bạn không thể nhớ

được tương lai v ì nó chưa xảy ra. Vì

thế nên sự việc phải xảy ra trong hiện tại trước rồi nó trở thành quá khứ

-- trở thành một ký ức để chúng ta có thể nhớ

lại. Chúng ta không biết tương lai, nhưng tương lai chứa

đựng những khả năng gần như vô hạn, phải

không các bạn? Chúng ta có thể quên hẳn

đi hiện tại để sống với những lo âu về tương

lai như "Tôi sẽ l àm gì khi những người thân yêu từ bỏ tôi và ra

đi? Tôi sẽ làm gì nếu tôi bị bịnh ung

thư? Tôi sẽ làm gì nếu tôi bị thua lỗ tất cả tiền tài và của cải? Cái gì

sẽ xảy ra nếu tôi không thành tựu đạo quả

trước khi l ìa bỏ cõi đời nầy?"

Thật ra, cái chết chỉ xảy ra trong hiện tại; chúng ta không thể chết

trong tương lai vì tương lai chưa xảy đến.

Nhưng tương lai chứa đựng khả năng mất mát,

chết chóc, hay tật bệnh, v à chúng ta biết là hiện nay chúng ta

đang ng ày càng trở nên già yếu. Đây

không phải là những viễn ảnh lạc quan, vui vẻ và dễ chịu phải không các

bạn? Trong tương lai, sẽ luôn có viễn ảnh của sự già, bệnh, và chết. Tương

lai cũng có niềm hy vọng là mọi việc đều sẽ

xảy ra như ý chúng ta muốn -- chúng ta sẽ không bị

đau đớn, chúng ta sẽ được khỏe mạnh cho đến

lúc chết, những người thân y êu sẽ ở bên cạnh chúng ta, và mọi việc

đều sẽ ổn thỏa. Tuy nhiên, cho dù

chúng ta cố bám chặt vào những hy vọng và mong cầu tốt

đẹp tr ên, nỗi lo âu vẫn xuất hiện ngay

sau đó. Chúng ta lo âu là những gì

trái ngược lại với điều chúng ta mong đợi sẽ

vẫn xảy ra.

Tôi ghi nhận điều n ày từ kinh nghiệm của bản thân mình: ngay lúc mà tôi nói, "Hy vọng là mọi việc sẽ ổn thỏa," thì ngay liền sau đó, tôi lại lo l à mọi việc sẽ không ổn thỏa. Nếu tôi nói, "Hy vọng chúng ta sẽ có những ngày nắng ấm," thì liền ngay sau đó, tôi lại nghĩ ngược lại, "Đây có thể l à một trong những mùa hè ẩm ướt khủng khiếp, thậm chí sẽ không có được một ng ày nắng ấm" Khi bám víu vào một hy vọng ở tương lai, chúng ta sẽ lo sợ là điều trái ngược sẽ xảy ra ngay liền sau đó.

Tương lai là sự chờ mong và hy vọng. Chúng ta có thể bi quan hay lạc

quan, nhưng bi quan và lạc quan thường đi đôi

v à hỗ trợ lẫn nhau. Cho dù có lạc quan

đến đâu đi nữa, bạn sẽ vẫn phải đấu tranh với xu hướng bi quan đang kéo

ngược bạn lại ngay sau đó. Ngày nào mà chúng ta chưa giác ngộ,

đây sẽ l à kinh nghiệm của chúng ta về

tương lai. Kinh nghiệm sống với niềm hy vọng và nỗi lo sợ luôn

đi đôi với nhau. Chỉ khi nào chúng ta

hiểu được sự vận h ành của các pháp và

sống tỉnh thức với trí tuệ, sáng suốt, và thông minh, chúng ta mới thoát

khỏi sự chi phối của hai lực tâm lý song hành và

đối nghịch nầy. Với cái nh ìn trí tuệ

nầy về tương lai, chúng ta sẽ không có gì để

lo âu cả.

THỨC TỈNH VÀ SỐNG TRONG HIỆN TẠI

Bạn có thể tự nói với mình, "Không có sự đau khổ; không có g ì để lo âu cả; không có g ì để sợ h ãi cả." Nhưng nếu bạn càng chấp chặt vào những dòng chữ nầy, chắc chắn bạn sẽ gặp những gì trái ngược lại. Đức Phật nói có sự đau khổ, nhưng Ngài cũng nói là có con đường đi ra khỏi khổ đau. Ngài nói: "Ta thuyết giảng cho chúng sanh hai điều: khổ đau v à con đường đi ra khỏi khổ đau." Và Ngài dạy chúng ta về thực tại, tại đây v à ngay bây giờ, chứ không phải về kiếp sau. Ngài không dạy rằng, "Nếu các con là những người con trai và con gái nhỏ ngoan ngoãn trong kiếp này, các con sẽ được hưởng phước trọn vẹn trong kiếp sau." Trái lại, Ngài dạy, "Ngay bây giờ -- tại đây v à ngay bây giờ -- trí tuệ là sống trong hiện tại." Và nơi nào có trí tuệ và sự sáng suốt sẽ không còn khổ đau.

Khi tỉnh giác và sống với thực tại, chúng ta sẽ không khổ đau nhưng vẫn c òn sự cảm nhận. Sẽ vẫn có hợp và tan, sinh khởi và hoại diệt trong cuộc sống ở cõi dục giới nầy. Sẽ vẫn có những bước th ăng trầm, những lúc l ên cao và xuống thấp trong thế giới của giác quan và cảm thọ. Nhưng những điều nầy không c òn là "tôi" và "của tôi" nữa. Chúng ta sẽ không còn chấp chặt hay tìm cách chối bỏ chúng. Tất cả các pháp đang xảy diễn như nó đang xảy diễn. Chỉ có sự thấy và biết. Chỉ có những điều kiện được sinh ra rồi diệt đi chứ không c òn những phản ứng trước một hoàn cảnh cá biệt nào -- những phản ứng gắn liền với sự mê lầm, không thấy được quan hệ giữa ho àn cảnh đó với cái tổng thể của các pháp hữu vi v à pháp vô vi trên thế gian nầy.

Khi chúng ta càng tự nhắc nhở chúng ta hãy luôn tỉnh giác về sự vận hành của các pháp, và càng hành thiền, chúng ta sẽ ngày càng tin tưởng giáo pháp và t ăng cường khả năng g ìn giữ và sống theo giáo pháp. Và rồi chúng ta sẽ có cách ứng xử thích hợp với những vụ việc mà chúng ta gặp trong hiện tại. Đây không phải là sự thông minh cá nhân; đây không phải là sự thông minh mà bạn thường nghĩ đến khi bạn cho là mình thông minh và khôn khéo. Sự thông minh hay trí tuệ nầy không bị ảnh hưởng bởi nền v ăn hóa x ã hội bên ngoài, nhưng nó luôn có công n ăng tiếp thu, đón nhận cuộc đời v à học hỏi từ kinh nghiệm trong suốt cuộc đời của chúng ta.

Với khả n ăng tỉnh thức v à quán

tưởng về cuộc đời, chúng ta sẽ không c òn

bị kẹt trong ảo tưởng thân nầy là tự ngã của tôi. Chúng ta sẽ không còn

đ òi hỏi hay mong cầu

được thỏa m ãn từ những cái không thể

nào thỏa mãn chúng ta được. Chúng ta

sẽ không còn đổ lỗi cho chúng ta hay người

khác. Tất cả những thói quen suy nghĩ nầy sẽ từ từ tan biến

đi, v à chỉ còn lại sự

đối đ ãi, cách ứng xử chân thật và nhạy

cảm với cuộc đời, v à sự hiểu biết của

tâm tỉnh thức trước sự vận hành của các pháp. Chúng ta sẽ hiểu lời dạy của

Đức Phật: Hãy thể nhập thực tại, sống

với thực tại, và qua đó hiểu được thực tại.

*

* Câu hỏi : Làm thế nào để chính niệm trong đời sống vô c ùng bận rộn ngày nay?

Trả lờ i : Chính niệm là khả n ăng tỉnh thức v à tỉnh giác cho dù bạn ở bất cứ nơi nào. Là cư sĩ, các bạn thường không được môi trường chung quanh khuyến khích v à hỗ trợ thực hành chánh niệm, vì người đời thường không quan tâm đến giáo pháp. Tuy nhiên, trong thiền viện, sẽ có những quy tắc và lề lối hỗ trợ bạn làm việc nầy. Đây là một thuận lợi của đời sống tu viện.

Chúng ta phải chính niệm về sự vận hành của các pháp cho dù cuộc sống

của chúng ta là như thế nào đi nữa v à

không nên đổ lỗi l à vì không có những

điều kiện hỗ trợ n ên chúng ta không

thể chính niệm được. Nếu bạn ở một nơi

mà công việc đ òi hỏi bạn phải sống

theo một lề lối nào đó hay phải l àm

một số công tác nào đó, th ì bạn không

thể chờ đợi l à cuộc sống sẽ tĩnh lặng

và giản dị. Áp lực nặng nề của công việc sẽ không giúp bạn lắng tâm hay

sống an tịnh với môi trường chung quanh. Nhưng bạn vẫn có thể chánh niệm

về cuộc sống bận rộn đó, v à qua sự

chánh niệm đó, bạn có thể thiết lập trong

thân v à tâm một sự an vui và tĩnh lặng cho dù

điều kiện sống chung quanh rất ư l à

kích động v à tạo nhiều áp lực nặng nề.

Đôi khi chúng ta lý tưởng hóa đời sống ở các tu viện, nhưng đời sống tu viện không thể n ào hoàn hảo. Đôi khi tăng chúng sống hòa thuận nhau, trong đó mọi người đều hành động và ứng xử một cách trưởng thành và chân thật. Được gần những bạn đồng tu mà bạn có thể tin tưởng và kính trọng quả là một điều an lạc và bạn có thể trở nên quyến luyến và dính mắc với sự an lạc đó. Rồi khi có một vị t ăng khó chịu nào đó đến ở tu viện v à không thuận theo nội quy của t ăng đo àn, bạn sẽ nỗi giận và nghĩ rằng, "Tôi không chịu được điều nầy. Chúng ta phải đuổi vị tăng phá hoại nầy ra khỏi tu viện để bảo vệ tăng đo àn quý báu của chúng ta nơi đó mọi người sống thuận thảo v à cùng nhau tu tập. Chúng ta không muốn bất cứ phần tử phá hoại và chia rẽ nào len lỏi vào t ăng đo àn." Nhưng chính những tư tưởng nầy sẽ làm chúng ta đau khổ. Vì thế, chúng ta phải tập mở rộng tâm thức để sẵn s àng chấp nhận những phá hoại và đổ vỡ trong đời sống tu viện.

Thí dụ, bạn có thể dính mắc với bầu không khí tĩnh lặng của những khóa

thiền dài ngày. Trong thiền đường y ên

lặng, nơi đó mọi người ngồi y ên tĩnh,

bất cứ tiếng động n ào, dù nhỏ

đến đâu đều có thể nghe được. Vì thế,

bạn có thể bực mình khi nghe tiếng lạo xạo của một cái áo khoát ny-lông

hay một ai đó ồn ào trong khi

ăn uống. Bạn nghĩ, "Trời ơi, tôi chỉ

mong vị đó không l àm ồn nữa." Lúc

đó, bạn đang khởi tâm sân hận với cái thực

tại ồn ào đang xảy diễn, bởi v ì

bạn muốn sự yên lặng tuyệt đối được tiếp tục

duy tr ì. Và khi sự yên lặng bị phá vỡ, bạn thấy rằng mình

đ ã bị dính mắc với sự yên lặng. Khi

nói chúng ta chấp nhận tất cả khả n ăng phá vỡ

sự tĩnh lặng của thiền viện không có nghĩa l à bạn sẽ tông cửa chạy

ra khỏi thiền đường v à tìm cách phá

phách để chấm dứt sự tĩnh lặng, nhưng l à

mở rộng tâm để chấp nhận tất cả khả năng phá

vỡ sự tĩnh lặng thay v ì bám chặt vào sự tĩnh lặng mà bạn

đang chi êm ngưỡng.

Tâm chánh niệm cho phép chúng ta mở rộng

để đón nhận tất cả khả năng -- những gì chúng ta yêu thích và cả

những gì chúng ta không yêu thích. Rồi chúng ta có thể bắt

đầu chấp nhận d òng chảy không ngừng

nghỉ của cuộc đời, chấp nhận sự thay đổi v à

chuyển hóa của cuộc sống như chính nó mà không sân hận hay chán nãn khi nó

không xảy ra theo như ý chúng ta muốn. Thật ra, chúng ta sẽ chỉ thoải mái

và hòa thuận với cuộc đời khi chúng ta có thể

chấp nhận được to àn bộ cuộc đời, cả

cái xấu lẫn cái tốt, như chính nó. Nhiều người dễ trở nên bực mình,

nhút nhát và co cụm lại vì họ không muốn chung

đụng với những g ì làm họ kích

động hoặc bực m ình. Họ nghĩ, "Chao ôi,

tôi không đến đó được v ì tôi rất phiền

muộn về những gì xảy ra ở đó." Nhưng

khi chánh niệm, bạn sẽ không quan tâm là bạn có bị phiền muộn và bất mãn

hay không. Bất mãn là một phần của cuộc sống. Bạn không

đi t ìm sự bất mãn nhưng bất mãn sẽ xảy

ra. Và nếu nó xảy ra, bạn sẽ học từ kinh nghiệm bất mãn

đó. Đó là một phần kinh nghiệm của

cuộc sống làm người.

-ooOoo-

Chương 13

CÁC ĐỀ MỤC TU TẬP H ÀNG NGÀY

Vì đa số kinh điển Phật giáo tập trung

viết về đời sống tu tập của người xuất gia, nên

đôi khi các Phật tử tại gia có cảm tưởng l à

họ bị bỏ quên, là họ có nhiều bất lợi và không thể nào phát triển

đời sống tâm linh được. Thậm chí có

người cho rằng tu tập theo đạo Phật l à

công việc dành riêng cho chư t ăng v à

ni. Vì thế, rất nhiều người đ ã hỏi tôi

làm thế nào để cư sĩ tại gia có thể thực h ành

giáo pháp. Tôi trả lời là chúng ta có thể thực hành giáo pháp ở bất cứ nơi

nào, ở tu viện hoặc tại gia, trong bộ y của người xuất gia hoặc trong

đời sống thường ng ày của người cư sĩ.

Luôn có cách để chúng ta tiếp cận với Pháp,

hành thiền, giữ giới, bố thí, và phát triển

đạo quả.

TIẾP CẬN VỚI PHÁP

Nếu chỉ nói suông là tất cả chúng ta cần phải rộng lượng bố thí, từ tâm

và bi mẫn, thì đây l à một

điều rất dễ. Nếu chỉ khuyên nhủ hay

tuyên thuyết những câu nói đầy minh triết v à

trí tuệ về cuộc đời, điều nầy cũng không khó.

Nhưng trí tuệ chỉ có khi nào chính chúng ta tự mình tiếp cận và biết

được thực tại như nó đang xảy ra; Chỉ thuần

tin tưởng v ào những lý tưởng cao đẹp

sẽ không đưa đến trí tuệ. Trái lại, trí tuệ chỉ

đến từ quá trình ứng xử với những gì

chúng ta phải chịu đựng, những cơ may v à

rủi ro trong cuộc đời.

Chúng ta không nên nghĩ rằng để tu tập,

chúng ta phải hội đủ tất cả những điều kiện tốt nhất -- chẳng hạn

như sức khoẻ đầy đủ, cao tăng hướng dẫn, v à

tu viện tiện nghi quy củ. Trong cuộc sống, hội

đủ tất cả điều kiện tối ưu l à rất hiếm

vì điều nầy rất khó thực hiện. Có lúc,

chúng ta cảm thấy là mình có tất cả yếu tố tốt

đẹp nhất, nhưng liền sau đó, chúng ta lại cho

l à mình đang ở trong ho àn cảnh

tệ hại nhất. Nhận định về cái tốt v à

xấu đều do tâm m à ra. Nếu chúng ta

chấp chặt vào những gì chúng ta cho là tốt

đẹp nhất, th ì khi chưa hội đủ những

điều kiện đó, chúng ta sẽ nghĩ là chúng ta chưa

đủ duy ên

để tu tập. Chúng ta có thể viện cớ là tâm chúng ta còn

đầy phiền n ão, chúng ta

đ ã phạm quá nhiều lỗi lầm trong

đời, v à chúng ta

đ ã nói quá nhiều

điều xằng bậy. Hoặc chúng ta có thể

nhìn chung quanh và thấy khuyết điểm của tất

cả vị sư m à chúng ta gặp hay những tu viện mà chúng ta th ăm

qua. Bạn luôn có thể tìm thấy một cái gì

đó không ổn, không đúng theo h ình ảnh

lý tưởng của bạn về những điều kiện cần thiết

cho việc tu tập.

Tôi còn nhớ một số bạn đi tầm sư học đạo ở

Thái Lan. Các bạn nầy muốn học đạo với

một cao tăng giỏi nhất nước Thái Lan. Nhưng

đi đến đâu, họ cũng thấy cái g ì

đó không ổn. Khi gặp một vị sư ăn

trầu, họ nói, "Một vị A La Hán chắc chắn không ăn trầu." Hoặc khi gặp một

vị sư hút thuốc, họ bảo, "Không, chúng tôi không thể học với vị sư còn tật

hút thuốc." Họ tiếp tục tìm kiếm và tìm kiếm. Chúng ta

đ òi hỏi quá cao

để rồi phải mất đi nhiều dịp may thật sự.

Vì thế khả n ăng quán chiếu v à suy

tưởng rất là quan trọng. Đây là con đường giúp chúng ta đi ra khỏi khổ

đau. Con đường đi ra khỏi khổ đau không phải

l à làm sao để có tất cả những g ì

tốt đẹp nhất m à là làm sao có thể sử

dụng tất cả những gì chúng ta đang có với trí

tuệ: đó là con người hiện tại của chúng ta với tất cả tính tốt và

xấu, và hoàn cảnh mà chúng ta đang sống, cho dù chúng ta là nam tu sỉ, nữ

tu, hay cư sĩ tại gia, giàu hay nghèo, có công

ăn việc l àm hay thất nghiệp.

Điều quan trọng nhất là năng lực quán tưởng. Quán tưởng trên chính con người và cuộc sống của bạn. Cuộc sống của bạn hiện nay ra sao? Có phức tạp lắm không? Làm thế nào để sống đơn giản? Bạn có luôn chạy theo tiền bạc, hay sống phức tạp không? Hãy hết sức thành thật quán sát và tự hỏi bạn những câu hỏi nầy. Hãy hành thiền và dùng trí tuệ hỗ trợ khi bạn suy tưởng về những vấn đề nầy.

HÀNH THIỀN

Đôi khi người ta xem hành thiền là một gánh nặng đè thêm trên cuộc sống

vốn đã quá bận rộn và quá nhiều công việc nầy. Tuy nhiên thay vì xem hành

thiền là một gánh nặng, bạn có thể thay đổi

cách nh ìn. Và cách nhìn hay quan điểm

l à những gì chúng ta luôn có thể thay

đổi. Ngày nào mà bạn vẫn cho rằng hành thiền là một công việc mà

bạn phải làm thì nó sẽ là gánh nặng; nó sẽ là cái gì

đó m à bạn phải làm mặc dù bạn rất bận.

Bây giờ, bạn chỉ cần thay đổi thái độ v à

lấy quyết định l à

đối với bạn, h ành thiền cũng quan

trọng như việc ngủ nghỉ vào ban đ êm

hay ăn uống v ào ban ngày. Dù

đôi khi, chúng ta có cảm tưởng h ành

thiền là không quan trọng tý nào. Nhưng thật ra, về lâu dài, hành thiền là

quan trọng nhất, quan trọng hơn cả việc ăn

uống v à ngủ nghỉ. Hành thiền là quan trọng vì nó cho bạn có dịp

nghỉ ngơi và thoát khỏi tất cả bổn phận và trách nhiệm nặng nề trong cuộc

sống. Nó giúp bạn buông bỏ mọi việc và có thì giờ

để ngừng lại v à quán sát chính bạn. Nó

giúp bạn thấy được những g ì

đang ám ảnh bạn -- tất cả n ăng

lực, t ình cảm, trạng thái phóng dật và trạo cử, hoài nghi và lo âu

-- thay vì bị chìm đắm trong đó. Nếu

làm đúng, h ành thiền sẽ giúp bạn không

chìm đắm v à chạy theo những tâm bất

thiện nầy, mà ngược lại, có thể ghi nhận được

chúng. Hành thiền sẽ giúp bạn để những

tâm sở nầy xảy ra v à cuối cùng buông bỏ chúng. Nếu làm

được như thế th ì hành thiền sẽ trở

thành điều m à bạn luôn hướng

đến, giống như bạn mong chờ một bữa ăn vậy.

Bạn sẽ thật sự yêu thích hành thiền vì nó cho bạn cơ hội phá vỡ những vòng

lẩn quẩn phát sinh từ những xung lực tâm ý mù quáng mà bạn thường bị mắc

kẹt trong cuộc sống hàng ngày.

GIỮ GIỚI

Trong bất cứ quá trình tu tập nào, chúng ta phải tuân thủ một số nguyên

tắc đạo đức để cuộc sống được trong sạch

và ổn định. Ngũ giới (tiếng Pali là

panca sila ) là nền tảng đạo đức

của người Phật tử tại gia. Đó là:

- không sát sanh;

- không trộm cắp;

- không tà dâm (ngoại tình và đa dâm)

- không nói dối; và

- không dễ duôi uống ruợu và các chất say.

Chúng ta có thể giữ, và với thời gian, hoàn thiện các giới nầy. Giới

đầu ti ên bao gồm sự bất bạo

động v à không sát sanh. Phần lớn chúng

ta không ai phạm giới giết người cả. Tuy nhiên, có những lúc, tự nhiên

chúng ta tác ý muốn hãm hại một người nào đó

-- ít nhất, tôi đ ã có kinh nghiệm nầy.

Nhưng rất may là ý nghĩ trên không bao giờ ám ảnh tôi, vì thế tôi không

bao giờ phạm giới sát sanh cả. Nhưng bạo động

l à một việc khác, phải không các bạn? Chúng ta lớn lên trong một xã

hội rất là bạo động, nhất l à bạo

động đối với những sinh vật yếu kém hơn chúng

ta. Cho đến bây giờ, tôi vẫn không

hiểu tại sao chúng ta lại để cho con người giết hại các sinh vật khác như

thế.

Khi tu tập, chúng ta phải sống để chung

quanh chúng ta không c òn bất cứ hình thức bạo

động n ào, ngay cả bạo

động với các loài côn trùng hay súc

vật. Càng sống thu thúc, cẩn thận và để ý đến

đời sống của các sinh vật khác, chúng ta c àng cảm thấy mình

đáng được tôn trọng hơn, được an vui v à

hạnh phúc. Khởi tâm giết hại và diệt trừ các côn trùng như gián hoặc chuột

-- những sinh vật gây trở ngại và khó chịu cho

đời sống -- là một trạng thái bất an.

Chúng ta có thói quen sát hại những sinh vật mà chúng ta không muốn gần

gũi.

Nhiều người cho là con người có quyền giết những côn trùng mà họ không ưa thích. Nhưng tâm bất bạo động (tiếng Pali l à ahimsa ) sẽ giúp bạn thấy được sự b ình yên và tĩnh lặng; nó sẽ giúp bạn nhạy cảm và cởi mở trong quan hệ với những sinh vật khác. Do đó, giới không sát sanh (tiếng Pali l à panatipata ) hướng dẫn chúng ta ứng xử và quan hệ với những sinh vật khác trong đời sống h àng ngày.

Giới thứ hai (tiếng Pali là adinnadana ) là không trộm cắp hay không lấy của không cho. Rõ ràng, giới thứ hai nầy áp dụng cho những trường hợp thô thiển như cướp nhà b ăng hay l ùa bắt súc vật của người khác. Nhưng nó cũng có nghĩa vi tế hơn, đó l à tôn trọng tài sản của người khác. Khi giữ giới thứ hai, bạn sẽ không mất thì giờ thèm thuồng nhìn ngắm tài sản của người khác. Trong xã hội chúng ta ai cũng tranh đua để có cái m à người chung quanh có. Vì thế, rất khó cho chúng ta không thèm muốn và ham thích những gì thuộc về người khác; Chúng ta được khuyến khích bằng mọi cách để ganh tỵ với t ài sản của người khác. Vì thế, chúng ta thường khởi tâm tham và luôn muốn có cái gì đó tốt đẹp hơn. Đây không phải là tâm thanh tịnh. Đây không phải là cách sống thích hợp cho sự phát triển tâm linh. Vì thế chúng ta nên tôn trọng tài sản và những gì thuộc về người khác.

Giới thứ ba (tiếng Pali là kamesu micchacara ) là không tà dâm. Ngày nay, con người có quá nhiều mặc cảm tội lỗi, sợ hãi, và lo âu vì xã hội chúng ta không hiểu và không tôn trọng đời sống t ình dục. Chúng ta thường cho là tình dục phải như thế nầy hoặc thế nọ; thậm chí chúng ta không thể thấy được nhu cầu t ình dục ở mức độ tự nhi ên và bản n ăng của nó. Trái lại, chúng ta tạo ra vô số vấn đề v à chia cắt nhân cách chúng ta ra nhiều mảnh bằng cách ca ngợi, chống ghét, sợ hãi, hay bị ám ảnh về tình dục. Chúng ta không còn biết ranh giới và chuẩn mực của đời sống t ình dục. Quán tưởng trên giới thứ ba nầy giúp chúng ta hiểu được đời sống t ình dục của chúng ta -- điều nầy không có nghĩa là chúng ta phải có quan hệ tình dục thật sự để hiểu nó, mà trái lại, chúng ta có thể ý thức và tỉnh giác về những đòi hỏi và năng lượng tình dục mà tất cả chúng ta đều có. Bạn quán tưởng trên những đ òi hỏi và n ăng lượng t ình dục nầy để hiểu v à trực diện nó một cách liêm sĩ và đáng kính trọng. Nói khác đi, chúng ta tập xem t ình dục không phải là cái gì chia cách con người và không phải là cái mà con người có thể lợi dụng để phục vụ quyền lợi ích kỷ của m ình.

Trong đời sống tu viện, chúng tôi chọn

giải pháp dễ d àng cho vấn đề t ình

dục -- chúng tôi sống độc thân, không lập gia

đ ình. Đời sống tại gia thì phức tạp hơn. Chúng ta phải thành thật

và thẳng thắn xem xét vấn đề t ình dục

và không dùng nó để thỏa m ãn dục lạc,

để thoát ly những khó khăn trong cuộc sống, hay để giải quyết những thói

quen đòi hỏi ám ảnh chúng ta. Nếu tình dục bị dùng

để ch à

đạp người khác hay sỉ nhục chính chúng ta, th ì nó sẽ gây không biết

bao nhiêu là sợ hãi, đổ vỡ, v à chia rẽ

giữa con người. Hành động ngoại t ình

luôn gây đổ vỡ phải không các bạn?

Ngay trong trường hợp của một số hôn nhân hiện

đại, trong đó các th ành viên

đồng ý l à mỗi người có thể sống theo

cách riêng của mình, nhưng cuộc sống đa dâm

hay ngoại t ình không thể giúp chúng ta phát triển

đời sống tâm linh. Nó không tạo và

nuôi dưỡng sự kính trọng và tin tưởng giữa các thành viên trong gia

đ ình mà chỉ mang lại bất mãn, nghi kỵ,

ganh tỵ và chia cách. Tình dục là một xung lực tâm lý rất mạnh thuộc về

bản n ăng trong cơ thể của chúng ta.

Chúng ta phải hiểu, hiểu mà không phán đoán,

v à tôn trọng nó để có thể d ùng

nó phục vụ lợi ích, chứ không phải để phá

hoại con người.

Giới thứ tư (tiếng Pali là musavada ) là tránh xa sự nói dối, nói

lời phù phiếm, vô ích, và tất cả những lời nói do sự thất niệm gây ra.

Giới nầy thật ra rất khó giữ vì chúng ta có quá nhiều thói quen nói n ăng

ti êu cực. Thường ngày, để duy tr ì

một cuộc trao đổi v à nói chuyện, chúng

ta hay ngồi lê đôi mách v à nói những

lời vô ích phải không các bạn? Xã hội cho phép chúng ta nói về những gì

người khác đang l àm, nói những chuyện

tào lao, cường điệu, nói không ngừng v à

nói chỉ để có chuyện để nói. Chúng ta

cũng có thể nói những lời rất hung dữ và ác

độc. Mặc dù chúng ta có thể theo đuổi

những lý tưởng cao đẹp như bảo vệ giống cá voi sắp bị diệt vong, xây nh à

bảo vệ thú vật, giúp đỡ những người ngh èo…

nhưng chúng ta vẫn có thể dùng cái lưỡi của mình

để đ ã thương và hãm hại người khác.

Khi tu tập, chúng ta phải cẩn thận trong lời nói

để không l àm người khác

đau khổ. Dĩ nhiên, lời nói của chúng

ta thỉnh thoảng có thể làm phiền muộn người khác. Đây là điều không thể

tránh được. Nhưng chúng ta nên tránh nói với tâm ý ác

độc. Chúng ta nên trách nhiệm về nội

dung lời nói, cách nói, và những đề nghị hay

góp ý của chúng ta với người khác.

Giới thứ n ăm (tiếng Pali l à

surameraya majjapamadatthana ) là không dễ duôi uống rượu và dùng các

chất say. Có người cho là theo Trung Đạo,

chúng ta có thể uống rượu nhưng uống vừa phải v à

điều độ để không bị say. Có người khác

như các t ăng ni theo Phật giáo nguy ên

thủy chẳng hạn thì không được uống bất cứ

chất say n ào, trừ khi đó l à

chất thuốc trị bịnh. Giới nầy quan trọng vì trong khi tu tập, chúng ta

không nên để các chất ma túy v à chất

say ảnh hưởng và tác động đến tâm thức của m ình.

Có người sẽ nói, "Ồ, khi dùng chất ma túy LSD, tôi có những kinh nghiệm

hết sức là thần bí và huyền diệu. Lúc đó, tôi

thấy m ình như hòa làm một với vũ trụ." Ai có thể bát bỏ và chối từ

những cảm nhận của người hút ma túy? Tôi không

đủ khả năng để b ài bát những gì họ

thật sự cảm nhận hay nghĩ là họ đang cảm

nhận. Nhưng để phát triển đời sống tâm

linh, thân thể chúng ta không n ên tùy thuộc vào các chất hóa học

hay ma túy. Ngay cả những lúc hết sức khổ sở, sầu muộn, sa

đọa, v à tuyệt vọng, chúng ta cũng phải

sẵn sàng bắt đầu tu tập với t ình trạng

đó, thay v ì dùng ma túy

để xua

đuổi những đau khổ v à tuyệt vọng của mình.

Khi hành thiền, chúng ta bắt đầu với những trạng thái hiện tại của thân v à tâm và quán sát nó; chúng ta chấp nhận nó như là nó. Cho dù biết rằng hành thiền không thể nhanh chóng đưa chúng ta h òa nhập vào vũ trụ như ma túy và cần sa, nhưng chúng ta vẫn không dùng ma túy. Ma túy và cần sa không phải là Trung Đạo cho d ù chúng rất hiệu quả ngay lúc đó. Trí tuệ, sự hòa hợp và thống nhất với vũ trụ chỉ có với Chánh tư duy nghĩa là với cái nhìn mọi vật như chính nó, chứ không phải bằng ma túy. Chánh tư duy sẽ giúp chúng ta thấy rằng tuyệt vọng chỉ là một điều kiện của tâm thức m à chúng ta có thể buông bỏ, chứ không phải là cái mà chúng ta phải tiêu diệt và triệt hạ.

KHẲNG ĐỊNH V À GÌN GIỮ NỀN TẢNG ĐẠO ĐỨC CỦA CHÚNG TA

Trong lịch sử loài người, đây một thời kỳ đặc biệt bất b ình thường, trong đó h ình như ai cũng có thể làm bất cứ điều g ì, ngoại trừ bạo động giết người -- và ngay cả việc giết người cấm kỵ này cũng ngày càng trở nên bình thường và phổ quát! Điều nầy quả thật đã nuôi sống các tờ báo hàng ngày với những tin giật gân về các vụ giết người đẫm máu! Trong quá trình tiến hóa của nhân loại, chúng ta đang ở v ào thời điểm m à con người không biết làm thế nào để đem thế giới xích lại gần nhau. Mặc dù có Liên Hiệp Quốc, chúng ta cũng không tin ở hiệu n ăng của tổ chức nầy; chúng ta không thể nương tựa v ào sự lãnh đạo của Li ên Hiệp Quốc. Không có một định chế hay cơ sở n ào mà mọi người trên thế giới ngày nay có thể kính trọng và ngưỡng mộ.

Về tôn giáo, chúng ta bị chia thành nhiều nhóm -- và những nhóm nầy lại nổi tiếng về tranh giành và giết hại lẫn nhau! Những người có cùng một đức tin vẫn có thể giết hại lẫn nhau, v ì thế ngay cả một tín ngưỡng chung cũng không mang lại đo àn kết và thống nhất. Những gì chúng ta cần làm để xây dựng nền tảng chung cho h òa bình nhân loại chính là tôn trọng và thực hành n ăm giới vừa n êu trên -- chỉ thế thôi. Cho dù chúng ta theo thuyết nhất thần hoặc đa thần, vô thần hay hữu thần v à Thượng Đế của chúng ta l à nam hay nữ, miễn là chúng ta tôn trọng, giữ gìn và thực hành những gì có thể thật sự thực hành; đó l à n ăm giới vừa n êu trên. Đây là điều quan trọng nhất trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.

Chúng ta thường hiểu về giới như cái gì tiêu cực không nên làm; như

không sát sanh hay bạo động; không trộm cắp;

không t à dâm; không nói dối; không dễ duôi uống rượu và các chất

say. Khi thọ giới bằng tiếng Pali, chúng ta dùng chữ " veramani ," có

nghĩa là " cố ý tránh xa ." Tuy nhiên, giữ giới trong

đạo Phật không có nghĩa l à chọn một tư

thế tuyệt đối đúng đắn rồi phán rằng, "Ngươi

không được l àm như thế." Trái lại,

điều quan trọng l à người giữ giới tự nguyện tránh xa việc giết hại

các chúng sanh khác. Về tâm lý, việc áp đặt

giới sẽ tác động tr ên bạn như thế nào? Khi vừa nghe Thượng

Đế phán rằng, "Ngươi không được sát sanh," tự

nhi ên chúng ta sẽ phản ứng ngược lại và nghĩ

đến việc sát sanh. Lịch sử của chúng

ta là đầy máu v à nước mắt, và nhân

danh Thượng Đế, con người

đ ã chém giết nhau rất nhiều. Nhưng giữ

giới không sát sanh là điều để chúng ta suy

tưởng. Khi thọ giới không sát sanh, bạn nghĩ rằng, "Từ bây giờ tôi

sẽ cẩn thận hơn, tôi sẽ sống thế nào để không

h ãm hại mạng sống của những chúng sanh khác." Đó là lời cam kết mà

bạn tuyên bố và tự hứa. Không phải Thượng Đế

ra lệnh bạn m à đó l à cái gì

đến từ tấm l òng, từ sự tự trọng và

liêm sỉ của bạn như một con người, từ tấm lòng bi mẫn, và từ sự tôn trọng

sinh mệnh của người khác. Do đó, bạn không

sát sanh, không phải v ì sợ sẽ bị trừng phạt nhưng vì những suy nghĩ

và hiểu biết về cuộc đời, v ì nhận thức

rằng những chúng sinh khác cũng muốn được

sống như bạn.

Khi tu viện Chithurst của chúng tôi vừa mua hồ Hammer, có một vị ở gần

đây sống bằng nghề câu cá. Đã có lần

tôi ghé thăm và xem ông ta bắt cá. Ông là một người bắt cá chuyên nghiệp.

Ông đứng tr ên bờ suối, còn tôi

đứng tr ên cây cầu

đá nhỏ. Một con cá lớn bị mắc lưỡi câu

và đang v ùng vẫy

để thoát chết. Con cá sợ hãi kinh

khủng và đang tuyệt vọng t ìm cách

thoát khỏi lưỡi câu. Ông câu cá rất khôn ngoan và thủ

đoạn. Ông

để con cá bị mắc lưỡi câu v ào lại trong nước và cho nó bơi một lúc

rồi lại kéo nó lên bờ. Ông làm như thế nhiều lần cho

đến lúc con cá mệt l ã. Cuối cùng ông

kéo con cá lên và đập mạnh v ào

đầu nó.

Về sau, một câu lạc bộ câu cá nhiều lần

đến thuyết phục tôi cho họ sử dụng hồ. Họ nói, "Chúng tôi sẽ không

bắt cá đâu. Chúng tôi chỉ bắt cá lên

rồi sẽ thả xuống nước ngay vì đây l à

trò chơi giải trí của chúng tôi. Như ông đ ã

biết, thật ra chúng tôi không muốn ăn thịt cá

hay l àm bất cứ điều g ì khác;

chúng tôi chỉ muốn câu cá lên rồi thả cá xuống nước." Nhưng khi thấy

được sự sợ h ãi khủng khiếp của con cá

mắc câu, chúng ta chợt nhận ra rằng đó cũng

sẽ l à cảm giác khi thình lình chúng ta cắn phải lưỡi câu và khi ai

đó bắt chúng ta ra khỏi nước. Chúng ta

cảm nhận rằng chúng ta sẽ phản ứng y hệt như con cá. Cho dù

đối với người thợ câu, con cá chỉ l à

một sinh vật ngu si và đần độn, không có chút

t ình cảm gì và mạng sống của nó là không

đáng kể, nhưng nó l à một sinh vật

đang kinh sợ. Con cá

đó kinh sợ khủng khiếp cho mạng sống của nó;

đó l à phản ứng tự nhiên mà tất cả sinh vật

đều có, ngay cả con người.

Khi suy tưởng theo cách nầy, bạn sẽ thấy là nỗi lo sợ khủng khiếp không phải là chuyện riêng của một chúng sanh nào đó. Nỗi lo sợ của con cá cũng giống hệt như nỗi lo sợ của chúng ta khi mạng sống bị đe dọa. Bạn sẽ bắt đầu tôn trọng sinh mạng của các lo ài thú vật; bạn sẽ hiểu là thú vật cũng có tình cảm và nhạy cảm. Sợ hãi là tình cảm mà tất cả chúng ta ai cũng trải qua trong cuộc đời, v à chúng ta có thể thấy được điều nầy trong đời sống của các thú vật khi chúng trải qua kinh nghiệm sợ h ãi đó. Từ những suy nghĩ đó, chúng ta sẽ không muốn l àm bất cứ chúng sanh nào sợ hãi cả. Chúng ta sẽ không tác ý hãm hại mạng sống các chúng sanh khác.

Nền tảng đạo đức nầy tự nó sẽ nói l ên

tiếng nói cho tất cả truyền thống tôn giáo. Chúng ta cần khẳng

định v à gìn giữ nó vì

đây l à con

đường dẫn đến h òa bình thế giới. Chúng

cần một thỏa thuận về đạo đức v à luân

lý chứ không cần một thỏa thuận về việc giảm trừ vũ khí hạt nhân. Thỏa

thuận về việc giảm trừ vũ khí sẽ không giải quyết

được vấn đề nếu chúng ta vẫn chưa đồng ý với

nhau thế n ào là một hành vi đạo đức

đúng đắn, hợp lý v à tử tế đối với

chúng ta như những con người hay những si êu cường. Thế giới ngày

nay vẫn chưa nhất trí về một hệ thống đạo đức

đúng đắn v à đáng tôn trọng cho con

người. Cho dù bạn theo tôn giáo nào đi

nữa, năm giới của đạo Phật mà tôi vừa mô tả chính là bản hướng dẫn

chúng ta trên đường tiến đến h òa bình

thế giới. Sự thỏa thuận, cho dù chỉ thỏa thuận trên giới

đầu ti ên không sát sanh, cũng là một

tiến bộ vô cùng to lớn cho nhân loại. Chỉ thỏa thuận về việc không cố ý

sát hại mạng sống của con người tự nó là một việc làm cao quý và tốt

đẹp, cao quý v à tốt

đẹp hơn cả thỏa thuận giảm trừ vũ khí hạt

nhân. Do đó, giới đầu ti ên là

quan trọng nhất.

BỐ THÍ VÀ RỘNG LƯỢNG

Là Phật tử, chúng ta cần mở rộng trái tim của mình. Ngoài việc cố ý

tránh xa những hành động v à lời nói

nhằm hãm hại người khác, chúng ta phải rất rộng lượng. Đức bố thí (tiếng

Pali là dana ) rất được ca ngợi trong

đạo Phật. Ở tất cả các nước Phật giáo, bạn sẽ thấy dân chúng vô

cùng rộng lượng và bố thí. Trẻ con được

khuyến khích bố thí từ lúc mới lọt l òng mẹ. Bạn sẽ thấy các bà mẹ

bồng bế trẻ con đến những nơi chư tăng đi bát

để các em dâng những mẩu thức ăn nhỏ xíu v ào bát của chư t ăng.

Vì được tập bố thí từ lúc nhỏ n ên

đạo lý chia sẻ những g ì mình có với

người khác đ ã trở thành một phần bản

chất của các em.

Đức tính bố thí và rộng lượng của nhân dân Thái lan đã gây ấn tượng sâu sắc trong đời tôi. Nếu tôi gặp n ăm em bé nhỏ trong l àng và cho một trong n ăm em đó một lon nước ngọt, th ì không cần ai bảo, trong mười lần, chín lần các em sẽ tự chia lon nước ngọt với nhau để c ùng uống. Về phần tôi, khi còn ở tuổi đó, tôi không thể l àm như vậy. Tôi sẽ nói, "Ông ấy cho tôi thì nó là của tôi." Và nếu chị tôi muốn uống một chút, tôi sẽ nói, "Chị không được uống đâu." Nhưng ở Thái Lan, đặc biệt l à ở miền quê nơi mà những giá trị truyền thống của đạo Phật vẫn c òn được duy tr ì và gìn giữ, trẻ con được hun đúc v à huân tập ngay từ nhỏ tinh thần bố thí vô cùng cao thượng và đẹp đẽ. Chúng rất hoan hỷ chia nhau chai nước ngọt. Ngay cả nếu mỗi em chỉ được uống một ngụm nhỏ, chúng cũng vô c ùng sung sướng. Chúng rất thưởng thức ngụm nước nhỏ ấy. Khi suy nghĩ về việc ấy, bạn sẽ thấy rằng thà uống một ngụm nước nhỏ mà hoan hỷ và sung sướng còn hơn là một mình uống cả chai nước, và không chia cho ai cả.

Hiện nay, sự phồn vinh của các nước phương Tây, sự nghèo

đói của các nước Thế giới thứ ba v à

tình trạng bốc lột trong đó chúng ta (các

nước phương Tây) kiểm soát phần lớn nền kinh tế các nước nầy đ ã làm

nảy sinh nhiều vấn đề. Về mặt

đạo đức, t ình trạng một bên có quá

nhiều thuận lợi còn một bên không có gì cả quả là không ổn; và

điều nầy không thể tiếp tục lâu d ài.

Bất cứ cái gì bất công và bất hợp lý sẽ sụp

đổ v à thay đổi. L à những người

có lý tưởng đạo đức v à chính trực,

chúng ta không muốn tình trạng nầy tiếp tục. Tôi nhận

định rằng tôi th à có một mức sống thấp

mà chia sẻ của cải vật chất với người chung quanh hơn là tích trữ, giành

giật cho mình tất cả và sống cuộc đời vật

chất gi àu sang.

Bố thí là một hành động hiến dâng cao đẹp; đó l à một thái độ cởi mở, rộng lượng, v à dâng hiến. Đó không phải là hành động chiếm hữu và giành giật cho riêng mình. Bố thí luôn thể hiện bằng hình tượng một bàn tay mở rộng. Đó là cho ra những gì mình có dư, và thậm chí cho ra những gì mà mình yêu quý và cần thiết. Đây là một đức tính cao đẹp. Nó sẽ hỗ trợ và nâng cao đời sống tu tập của chúng ta.

CON ĐƯỚNG PHÁT TRIỂN TÂM LINH

Việc làm mang lại nhiều phước báu sau cùng là phát triển tâm (tiếng Pali là bhavana ). Bố thí ( dana ) và Trì giới ( sila ) chuẩn bị nền tảng cho con đường phát triển tâm linh. Bhavana -- đó là con đường tu tập để phát triển tâm chánh niệm, suy nghĩ với trí tuệ, tinh thần cởi mở tiếp nhận cuộc sống, và học tập về cuộc sống -- là một tiến trình phát triển không ngừng xuyên qua cuộc sống làm người nầy của chúng ta. Đó không phải là việc mà bạn chỉ làm trong những khóa thiền dài ngày. Bhavana hay Phát triển tâm là nếp sống của chúng ta -- sống với chánh niệm, trí tuệ, tỉnh giác, và cởi mở. Đó là cách nhìn cuộc đời sáng suốt và rõ ràng như chúng ta đang sống thật và thể nghiệm nó và có thể giúp chúng ta ứng xử với những thay đổi của cuộc đời với đôi mắt trí tuệ. Nếu tự đóng kín m ình trong thế giới nhỏ bé và ích kỷ, chúng ta sẽ không thể nào thích ứng được với những đổi thay của cuộc sống. Chúng ta sẽ cảm thấy bị đe dọa v à hoảng sợ khi có điều g ì bất thường hay những đổi thay l àm chúng ta mất tự tin. Nhưng với tâm mở rộng để tiếp nhận cuộc đời v à quán tưởng sự vận hành của các pháp, chúng ta có thể thích ứng với bất cứ hoàn cảnh nào -- cho dù hoàn cảnh nầy xấu hơn hay tốt hơn. Tâm từ bi, tính liêm khiết và lòng tự trọng sẽ là bản chỉ đường cho chúng ta. Nó sẽ giúp chúng ta điều chỉnh hợp thời v à đúng lúc với bất cứ điều g ì xảy ra trong cuộc đời.

Trong đời sống thường ng ày, chúng ta thường không hội đủ những điều kiện thuận lợi để phát triển đời sống tâm linh, v ì thế, bạn phải tập sử dụng những gì mình đang có v ào việc tu tập. Có thể bạn sẽ thấy hoàn cảnh sống hàng ngày là chướng ngại, quấy rầy và ng ăn cản bạn, rồi bực bội v à bất mãn với nó. Nếu bạn cho là phải có những điều kiện thật đặc biệt mới tu tập được, th ì bạn sẽ thấy những sinh hoạt hàng ngày như làm việc ở cơ quan, lau dọn nhà cửa, ch ăm sóc gia đ ình là một gánh nặng lớn. Hoàn cảnh chung quanh sẽ luôn là những chướng ngại trừ khi nào bạn thay đổi cách nh ìn và sử dụng chúng cho việc tu tập. Chúng ta phải có Chánh Tư Duy, hay Hiểu biết đúng đắn để thấy được những g ì cần được khéo léo sử dụng cho việc tu tập trong cuộc sống h àng ngày.

*

* Câu hỏi : Giới luật của đời sống tu viện hỗ trợ việc tu tập như thế n ào?

Trả lời : Đối với chư tăng ni, giới luật ở tu viện là

chiếc xe đưa họ đến Niết Bàn. Một khi đ ã

lên xe rồi, bạn phải chấp nhận những giới hạn của nó, và nó sẽ

đưa bạn đến nơi m à bạn muốn

đến, do đó, bạn n ên ở lại trên xe

đó. Đôi khi, bạn không muốn ở lại

trong xe -- bản thân tôi đ ã từng muốn

đổi xe khác -- nhưng chỉ cần phó thác

cuộc đời cho chiếc xe đó, cuộc sống

của bạn sẽ trở nên vô cùng đơn giản.

Bạn sẽ không đổi hướng nầy hay hướng nọ.

Chiếc xe chạy suốt và thẳng đến mục ti êu

của nó. Đó là lý do tại sao Đức Phật thiết lập giới luật của đời sống tu

viện: Ngài nhận ra rằng thiết lập giới luật là một hành

động bi mẫn v ì nó giúp chúng ta tiến

đến mục tiêu duy nhất: đó là sự giải thoát.

Trong đời sống tại gia, người ta luôn có

khuynh hướng đổi xe. Họ chọn một chiếc xe rồi nhàm chán với nó. Họ

bỏ xe đó v à

đi chiếc khác. Vì thế, cuối cùng họ

không đi đến đâu cả. Đây chính là vấn

đề.

Chúng ta phải nhận ra rằng chúng ta đang sống trong một xã hội nhiễu loạn và gần như mất phương hướng; nhưng cũng chính xã hội ấy lại chứa đựng nhiều tiềm năng cho sự phát triển tâm linh con người. Xã hội phương Tây có khuynh hướng cung cấp cho con người những thú vui giải trí không thể nào kể xiết được, với những tr ò chơi kỹ thuật cao cấp và những thú vui nho nhỏ, những lôi cuốn và hấp dẫn nhằm thỏa mãn dục lạc con người. Những thú vui nầy hấp dẫn và đưa bạn từ lạc thú nầy đến lạc thú khác.

Nhưng dần dần, ngày càng nhiều người phương Tây nhận ra rằng họ không cần những thú vui giải trí nữa -- họ đ ã có đủ chán rồi. Họ nhận ra rằng có một cái gì đó quan trọng v à cao quý hơn là kinh nghiệm chỉ làm một con người trôi dạt không phương hướng trong một xã hội tràn ngập những tiện nghi vật chất.

-ooOoo-

Đầu trang | Phần I | Phần II | Phần III | Mục lục

Chân thành cám ơn đạo hữu Susanta đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 05-2006)

[ Trở về trang Thư Mục ]

last updated: 30-05-2006

← Văn bản trướcTam & Dao - Ajahn Sumedho (2)Văn bản tiếp →Tam & Dao - Ajahn Sumedho (4)
☰ Mục lục Tâm & Đạo (Ajahn Sumedho)
⬇ Tải .txt⬇ Tải PDF