This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Con Đường Tìm Chân Lý của Đức Phật
Phạm Kim Khánh
Sau khi rời khỏi hoàng cung
trong đêm tối cùng với người đánh xe Channa (Xa
Nặc) và ngựa Kanthaka (Kiền Trắc), Thái Tử
Siddahattha -- giờ đây là Đạo Sĩ Gotama (Cồ Đàm) --
đi suốt đến sáng, và vượt qua sông Anomà
(Neranjara). Trên bãi cát dài theo bờ sông, Ngài tự
cạo râu tóc, trao xiêm y cho Channa đem về, rồi
khoác lên mình tấm y vàng, nguyện sống đời tu
sĩ và sẵn sàng chấp nhận mọi thiếu thốn vật
chất. Ngài không ở nơi nào thường trực. Một cây
cao bóng mát, hoặc một hang đá hoang vu nào cũng có
thể che mưa đỡ nắng cho Ngài. Chân không giày
dép, đầu không mũ nón, Ngài đi trong ánh nắng nóng
bức và trong sương gió lạnh lùng.
Trên Đường Tìm Chân Lý
Trước tiên Ngài lưu ngự bảy
ngày trong khu rừng có tên là Anupiya Ambavana trong
vương quốc Malla. Sau đó Ngài đến thành
Ràjagaha (Vương Xá, ngày nay là Rajgir) của vương
quốc Magadha (Ma Kiệt Đà).
Tại đây, trong lúc Ngài đang
đi trì bình trong thành phố, Vua Bimbisàra (Bình Sa
Vương) từ hoàng cung nhìn ra, thấy vị tu sĩ tướng
mạo oai nghi, tác phong tao nhã, tư cách sang
trọng, bước đi thong dong từ tốn, thì lấy làm
cảm kích. Vua sai người thăm dò tông tích thì
được tâu lại rằng thường ngày, sau khi độ ngọ
xong thì vị tu sĩ đi về hướng Đồi Pandava.
"Vị đạo sĩ ngồi trong một hang đá bên sườn
phía Đông của Đồi Pandava, oai vệ như sư tử,
chúa sơn lâm."
Vua Bimbisàra truyền
lệnh cho bắt kế xe, rồi lên đường, đi cùng
đoàn tùy tùng đến cánh đồi xa xa, dừng lại đi
bộ đến viếng vị tu sĩ khả kính. Khi được
hỏi thăm Ngài là ai, sanh trưởng ở xứ nào, thì
Đạo Sĩ Gotama (Cồ Đàm) trả lời:
"Ngay phía trước đây,
Tâu Đại Vương, nằm dựa trên vùng dãi núi Himalaya
(Hy Mã Lạp Sơn), trong châu quận Kosala của những gia
tộc cổ kính, có một quốc gia cường thạnh và phong
phú. Tôi xuất thân từ dòng dõi Sàkya (Thích Ca),
triều đại Thái Dương, của nơi ấy. Tôi ra đi,
không phải để chạy theo nhục dục ngũ trần, mong
tìm dục lạc. Vì nhận thức được hiểm họa
tệ hại của những thú vui vật chất và cảm thấy
an toàn trong đời sống xuất gia, tôi ra đi, mong tìm
cái gì cao quý hơn. Đó là ước vọng trong
thâm tâm tôi, là hoài bảo mà tôi hằng ôm ấp trong
lòng." (Sutta Nipàta, Pabbujjà Sutta, III, 1)
Vua Bimbisàra nghe vậy lấy làm
đẹp dạ và cung thỉnh vị đạo sĩ, sau khi thành đạt
nguyệt vọng, xin trở lại viếng thăm vương
quốc Magadha.
Cuộc Chiến Đấu Phi Thường
Vào thời bấy giờ ở Ấn
Độ có hai vị thiền sư lỗi lạc là Alàra
Kàlàma và Uddaka Ràmaputta. Đạo sĩ Gotama tìm
đến nhờ sự hướng dẫn của hai vị này với hy
vọng có thể sẽ được trao truyền những
giáo huấn dẫn đến mức độ cao siêu của pháp
môn hành thiền.
Đầu tiên Ngài đến Alàra
Kàlàma và nói với ông: "Này hởi đạo hữu, xin
đạo hữu cho tôi thọ giáo và sống đời Thánh
Thiện Thiêng Liêng trong Giáo Pháp và Giới Luật
này."
Alàra Kàlàma trả lời,
"Hởi người đáng kính, hãy ở lại đây với
tôi, giáo huấn này nhằm giúp người thông minh sáng
suốt có thể lãnh hội và sống trong đó, chính
tự người ấy sẽ trực giác chứng ngộ những gì mà
vị thầy mình đã chứng ngộ."
Không bao lâu sau Đạo Sĩ
Gotama học hết giáo lý của thầy. Ngài
nghĩ: "Không phải chỉ với đức tin suông mà
Alàra tuyên dạy giáo huấn của ông. Dạy như vậy
không phải chỉ vì ông tin như vậy, mà chắc chắn
ông đã thấu triệt, trực giác chứng ngộ giáo
lý này và đã sống trong ấy."
Rồi Ngài đến gặp Kàlàma
và nói, "Này đạo hữu, giáo lý mà chính
đạo hữu đã thấu triệt và trực giác chứng ngộ
cao siêu đến mức nào?"
Alàra Kàlàma liền giải
thích rằng đó là Vô Sở Hữu Xứ (Akincannàytana),
một tầng Thiền khá cao. Lúc bấy giờ ý nghĩ
sau đây phát sanh đến Ngài: "Không phải chỉ
một mình Alàra Kàlàma mới có đức tin, hạnh tinh
tấn, chánh niệm, chánh định và chánh kiến.
Ta cũng có những phẩm hạnh ấy. Hay là ta cố gắng
chứng ngộ giáo lý mà Kàlàma nói rằng chính ông
đã chứng ngộ và sống trong sự thành đạt ấy."
Ngài sớm thành công, rồi
đến gặp Alàra và nói: "Này đạo hữu
Kàlàma, có phải đây là mức độ cao siêu nhất mà
đạo hữu đã chứng ngộ bằng trí tuệ trực giác
và sống trong sự thành đạt ấy không?"
-- Đúng vậy, đây chính là
giáo lý mà tôi nói rằng tôi đã chứng ngộ và
sống trong sự thành đạt ấy. Đây là mức độ cao
siêu nhất của giáo lý này.
-- Nhưng hởi đạo hữu, tôi cũng đã chứng ngộ mức độ này và sống trong sự thành đạt ấy.
-- Chúng tôi rất hữu phúc,
quả thật vậy, chúng tôi có rất nhiều duyên
lành, trong đời sống Thánh Thiện Thiêng Liêng
được gặp bạn đồng tu đáng kính như đạo hữu.
Như vậy, giáo lý mà tôi đã trực giác chứng
ngộ và đã tuyên bố, đạo hữu cũng trực giác chứng
ngộ và sống trong sự thành đạt ấy. Giáo lý mà
đạo hữu trực giác chứng ngộ và sống trong sự thành
đạt ấy, chính tôi cũng đã trực giác chứng ngộ và
sống trong ấy. Như vậy, giáo lý mà tôi biết,
đạo hữu cũng biết, giáo lý mà đạo hữu
biết, tôi cũng đã biết. Tôi như thế nào
thì đạo hữu cũng đã như thế ấy. Vậy đạo hữu
hãy ở lại đây, chúng ta hãy cùng nhau hợp sức dẫn
dắt nhóm đạo sĩ này.
Rồi tư tưởng sau đây phát sanh đến Ngài:
"Giáo lý này không
dẫn đến buông xả, không tận diệt ái dục,
không dẫn đến chấm dứt, không dẫn đến thanh
bình an lạc, trực chứng, giác ngộ, và Niết Bàn,
mà chỉ đến tầng Vô Sở Hữu Xứ của thiền Vô
Sắc."
Ngài không thỏa mãn với giáo
lý này và giả từ Alàra Kàlàma ra đi, tiếp
tục tìm chân lý. Ngài đến Uddaka Ràmaputta
xin thọ giáo.
Kinh nghiệm của Ngài dưới
sự hướng dẫn của vị thiền sư này cũng được
bộ Majjhima Nikàya -- Trung A Hàm, mô tả giống như
cuộc gặp gỡ vị Thiền Sư Alàra Kàlàma, chỉ khác
nhau ở điểm là lần này ngài tiến đến
một tầng cao hơn là Phi Tưởng Phi Phi Tưởng (N'eva
sannà N'àsannayatana). Đây là tầng Thiền cao nhất
trong tam giới, và vào thời bấy giờ đó là tuyệt
đỉnh cao, không ai chứng đắc được gì cao hơn.
Đạo Sĩ Gotama không thể
thỏa mãn với bất luận gì kém hơn là sự giải thoát
toàn vẹn ra khỏi mọi đau khổ, Niết Bàn.
Đến đây Ngài nhận thấy rằng không ai có đủ
khả năng để dẫn dắt mình thành tựu mục tiêu.
Chân lý và vắng lặng chỉ tìm được bên trong
chúng ta. Từ đó Ngài không tìm nương tựa bên
ngoài.
Khổ Hạnh
Với tinh thần bất khuất nay
đây mai đó trong vùng Magadha để tìm trạng thái
vắng lặng và hoàn toàn tịch mịch, một ngày kia Đạo
Sĩ Gotama đến Uruvela, thị trấn của xứ Senàni.
Nơi đây Ngài tìm ra một địa điểm giữa đám
rừng tươi tốt, bên cạnh một dòng sông ngoạn mục,
uyển chuyển uốn mình trong lòng hai bãi cát
trắng phao, trải dài dưới ánh mặt trời.
Ngài nghĩ như sau: "Cảnh
vật quả thật hữu tình, cụm rừng đẹp đẽ, dòng
sông thú vị với bãi cát trắng và cách thôn xóm
không xa, ta có thể dễ dàng đến đó trì
bình." (Majjhima Nikàya - Trung A Hàm, Pariyesana
Sutta, số 26, quyển I, trang 166)
Khi hay tin Thái Tử Siddhattha
rời bỏ đền đài cung điện để ra đi,
sống đời tu sĩ, thì Kondanna (Kiều Trần Như), vị
đạo sĩ bà la môn trẻ tuổi nhất trong tám vị đã
tiên đoán trong dịp lễ quáng đính của thái tử
rằng về sau thái tử sẽ đắc Đạo Quả Phật, cũng
tìm đến Ngài để tu học. Cùng đến
với Kondanna có bốn người, vốn là con của bảy vị
đạo sĩ kia, tên Bhaddiya, Vappa, Mahànàma và Assaji.
Vào thời bấy giờ, và đến
nay vẫn còn, ở Ấn Độ có sự tin tưởng mãnh
liệt rằng nếu không khép mình vào lối tu
khắc khe ép xác khổ hạnh ắt không thể thanh
lọc thân tâm và tiến đến giải thoát
cùng tột. Trưởng thành trong niềm tin này, Đạo
Sĩ Gotama và nhóm đạo sĩ gọi là năm anh em
Kondanna (Kiều Trần Như) bắt đầu cuộc chiến
đấu phi thường kéo dài sáu năm trường, tự khép
mình vào nếp sống cực kỳ kham khổ.
Kinh Mahà Saccaka, của bộ Majjhima Nikàya, số 36, quyển I, trang 242, mô tả sự tinh tấn của Bồ Tát như sau:
Hành Pháp Nín Thở .
- "Lúc ấy tư tưởng sau đây phát sanh đến
tôi: 'Hay là ta cắn chặt răng lại, ép lưỡi sát vào
nắp vọng, rồi dùng tâm thiện đè nén,
chế ngự và diệt trừ những tư tưởng bất
thiện.'
"Rồi tôi cắn chặt răng
lại, ép lưỡi sát vào nắp vọng và nỗ lực
đè nén, chế ngự và diệt trừ những tư
tưởng bất thiện bằng tâm thiện. Lúc tôi
chiến đấu như vậy thì mồ hôi từ trong nách
tuôn chảy ra.
"Như người mạnh nắm lấy
đầu hay hai vai một người yếu rồi đè xuống,
dùng sức cưỡng bách và khắc phục, không cho ngóc
lên, cũng dường thế ấy, tôi chiến đấu và
khắc phục những tư tưởng bất thiện.
"Hạnh tinh tấn của tôi
quả thật kiên trì và bất khuất. Chú niệm của
tôi thật là vững chắc và không thể lay động.
Tuy nhiên, thân tôi mòn mỏi và không an lạc sau khi
cố gắng một cách đau khổ -- thể xác phải chịu
khuất phục trước sự nỗ lực kiên trì. Mặc dầu
những cảm giác đau đớn phát sanh đến thân, nó
không gây tổn hại cho tâm tôi chút nào.
"Lúc ấy tôi nghĩ như sau: 'Hay là ta hãy chú niệm về pháp nín thở!'
"Rồi tôi kiểm soát
chặt chẽ hơi thở vô - thở ra, từ miệng và mũi.
Khi tôi kiểm soát hơi thở vô - thở ra ở
miệng và mũi thì có hơi thoát ra từ lỗ tai,
tạo nên một loại âm thanh to lớn khác thường. Hơi
gió, thoát ra từ hai ống thụt của anh thợ rèn kêu
như thế nào thì lúc tôi ngừng thở, luồng hơi
từ lỗ tai thoát ra tạo một âm thanh cũng to như
thế ấy. Dầu sao tôi vẫn bất khuất và kiên trì
tinh tấn. Chú niệm của tôi vẫn vững chắc và
không hề lay động. Tuy nhiên, thân tôi mòn mỏi
và không an lạc sau khi cố gắng một cách đau khổ -
thể xác phải chịu khuất phục trước sự nỗ
lực kiên trì. Mặc dầu những cảm giác đau đớn phát
sanh đến thân, nó không gây tổn hại cho tâm tôi
chút nào.
"Rồi tôi kiểm soát
hơi thở vô - thở ra từ miệng, mũi và tai. Lúc
ngừng thở bằng miệng, mũi và tai thì, hơi bị
dồn lại, đập mạnh trong đầu tôi. Như có người
thật mạnh khoang vào sọ tôi với một lưỡi khoan
thật bén, khi tôi ngừng thở, hơi đập vào đầu tôi
cũng làm đau đớn như vậy. Mặc dầu những cảm giác
đau đớn phát sanh đến thân, nó không ảnh
hưởng gì đến tâm tôi chút nào.
"Lúc ấy tôi tự nghĩ: 'Hay ta thử phát chú niệm về tình trạng nín thở ấy!'
"Rồi tôi kiểm soát
hơi thở vô - thở ra từ miệng, mũi, và tai. Cảm
giác đau đớn kinh khủng lúc bấy giờ giống như có
một lực sĩ dùng dây thừng siết chặt lại đầu
tôi. Tuy nhiên tôi vẫn một mực kiên trì tinh tấn.
Những cảm giác đau đớn ấy không gây ảnh hưởng
đến tâm tôi.
"Lúc ấy tôi tự nghĩ: 'Hay ta thử pháp chú niệm về tình trạng nín thở một nữa!'
"Rồi tôi ngưng thở bằng
miệng, mũi, và tai. Khi kiểm soát hơi thở như
thế ấy thì một luồng hơi mạnh thọc xuyên qua
bụng tôi. Tên đồ tể, thiện nghệ hay mới
tập sự, dùng dao bén rạch một đường trên bụng,
làm đau đớn thế nào thì luồng gió mạnh
thọc xuyên qua bụng làm cho tôi đau đớn dường
ấy. Tuy nhiên, tôi vẫn kiên trì tinh tấn. Những cảm
giác đau đớn ấy không gây tổn hại đến tâm
tôi.
"Lần nữa, tôi tự nghĩ: 'Hay ta thử pháp niệm về tình trạng nín thở nữa!'
"Rồi tôi kiểm soát
hơi thở vô - thở ra từ miệng, mũi, và tai. Khi
nín thở như vậy tôi cảm giác như có một ngọn
lửa to khủng khiếp bừng lên và bao trùm lấy tôi.
Như có người mạnh nắm chặt một người yếu và
đặt lên một đống lửa than đang cháy đỏ cho
đến lúc hoàn toàn thiêu rụi, lửa thiêu đốt
thân tôi lúc ngừng thở cũng nóng dường thế ấy.
Tuy nhiên, tôi vẫn kiên trì tinh tấn. Những cảm giác
đau đớn không gây tổn hại đến tâm tôi.
"Lúc ấy có những vị Trời
thấy tôi vậy thì nói với nhau. 'Đạo Sĩ Gotama đã
chết!' Vài vị khác ghi nhận, 'Đạo Sĩ Gotama chưa
chết hẳn, nhưng đang chết dần!'. Trong lúc ấy
cũng có vị nói, 'Đạo Sĩ Gotama chưa chết hẳn
cũng không phải đang chết dần. Ngài là vị A La
Hán. Đây là lối sống của chư vị A La Hán."
Hành Pháp Tuyệt Thực - "Rồi tôi tự nghĩ, 'hay ta thử hành pháp tuyệt thực!'
"Lúc ấy có những vị Trời
đến gần tôi và nói: 'Bạch Ngài xin Ngài chớ
nên hành pháp tuyệt thực. Nếu Ngài tuyệt
đối không dùng vật thực nữa thì chúng tôi sẽ rót
trên thân Ngài những chất dinh dưỡng của cảnh Trời
để cho nó thấm vào lỗ chân lông và nuôi
sống Ngài.'
"Lúc ấy tôi suy nghĩ như
sau: 'Nếu ta hành pháp tuyệt thực mà các vị
Trời lại rót chất dinh dưỡng của cảnh Trời để
nuôi sống thân này thỉ quả là điều gian dối.'
Nghĩ vậy nên tôi từ chối.
"Rồi tư tưởng sau đây
phát sanh đến tôi: 'Hay ta thử dùng chút ít vật
thực, mỗi lần chỉ một chút thôi, một ít nước
đậu xanh, hay rau cỏ, hay đậu đỏ, hay đậu trắng!'
"Khi mà tôi chỉ dùng thật
ít vật thực như thế, ở thể đặc hay thể
lỏng, thì thân tôi trở nên vô cùng gầy còm. Vì
thiếu vật thực, những bộ phận lớn và nhỏ trong
thân tôi ốm gầy không khác nào những cọng cỏ
ống hay những cây sậy. Bàn tọa của tôi chỉ còn
bằng cái móng của con lạc đà. Xương sống tôi cũng
như một xâu chuỗi dựng đứng lên và uốn cong
lại. Xương sườn tôi tựa như một cái sườn nhà bị
sụp đổ. Tròng mắt tôi không khác nào hình ảnh của
những ngôi sao mà ta có thể thấy dưới một cái
giếng sâu. Trái mướp đắng cắt ra lúc còn tươi
rồi đem phơi, gió và nắng làm da mướp teo lại,
nhăn nhó và héo tàn như thế nào thì da đầu
tôi lúc ấy, vì thiếu dinh dưỡng, cũng nhăn nhó
và héo tàn như thế ấy.
"Khi muốn sờ da bụng thì
tôi đụng nhằm xương sống và khi muốn sờ xương
sống thì tôi lại đụng nhằm da bụng. Vì thiếu
vật thực, da bụng tôi ép sát vào xương sống và
lúc muốn đứng dậy đi tiểu tiện thì tôi
luống cuống té ngã xuống. Tôi đập nhẹ chân tay
để làm cho thân mình sống lại. Than ôi, lúc
đập như thế thì lông trên mình tôi lả rả rơi
xuống đất vì đã chết gốc. Những người thấy
tôi như vậy thì nói, 'Đạo Sĩ Gotama đen'. Vài
người khác nói, "Đạo Sĩ Gotama không đen mà
xanh dương'. Cũng có người nói, 'Đạo Sĩ Gotama
không đen, cũng không xanh dương mà nâu sậm'. Màu
da sáng sủa và trong trẻo của tôi tàn tệ
đến như thế vì thiếu vật thực."
Ba Hình ảnh Tượng Trưng
Lúc bấy giờ phát sanh đến Bồ Tát ba hình ảnh như sau:
"-- Trước tiên có nhóm
đạo sĩ vẫn chưa dứt bỏ những ham muốn của nhục
dục ngũ trần và còn đeo níu theo hạnh phúc trần
gian. Những vị ấy không bao giờ ở trong vị trí có
thể Giác Ngộ dầu có cố gắng khép mình vào lối
sống khắc khe khổ hạnh hay không. Cũng giống như
những khúc củi tươi còn dính đầy nhựa cây và
ngâm trong nước. Dầu có cố gắng cọ xát vào nhau
cách nào cũng không thể trông chời nó nhoáng ra
lửa. Người cố gắng tạo lửa bằng cách cọ xát
vào nhau những khúc củi ẩm ướt như vậy chắc chắn
phải thất vọng.
"-- Nhóm đạo sĩ thứ nhì
đã dứt bỏ những ham muốn của nhục dục ngũ trần
nhưng lòng còn duyên theo hạnh phúc trần tục. Những
vị này cũng không ở trong vị trí có thể Giác
Ngộ dầu có cố gắng khép mình vào lối sống khắc khe
khổ hạnh hay không. Giống như những khúc củi tươi
còn đầy nhựa, được vớt lên khỏi nước và để
trên bờ. Dầu ta cố gắng cọ xát vào nhau, cũng
không thể nhoáng lửa. Mặc dầu đã được vớt
lên khỏi nước nhưng những khúc gỗ ấy còn
tươi, mình đầy nhựa, người muốn tạo lửa bằng
cách cọ xát vào nhau những khúc củi như thế
chắc chắn phải thất vọng.
"-- Nhóm đạo sĩ thứ ba
đã dứt bỏ những ham muốn về nhục dục ngũ trần
và đã không còn chạy theo hạnh phúc trần gian.
Những vị này ở trong vị thế có thể Giác
Ngộ, dầu có khép mình vào lối sống khắc khe ép xác
cùng không. Cũng giống như những khúc củi mình
không còn nhựa và đã lâu ngày được vớt lên khỏi
nước và phơi khô. Người cố gắng cọ xát hai
khúc củi như thế ấy ắt có thể làm cho nó
nhoáng lửa."
Nhằm ngăn ngừa, không để
tâm đeo níu theo những thú vui của nhục dục ngũ
trần, Bồ Tát đã khép mình vào lối sống cực kỳ
kham khổ. Mặc dầu ép xác khổ hạnh đến mức cùng
cực. Ngài không đến gần mục tiêu giải thoát
hơn. Chính Ngài thuật lại trong bài kinh trên.
"Rồi tư tưởng sau đây
phát sanh đến tôi: 'Dầu các đạo sĩ hay các nhà
tu khổ hạnh trong quá khứ đã chịu những cảm giác
nhức nhối, đau đớn dữ dội hay xót xa như thế
nào, thì cũng đến mức này là cùng, không
thể hơn nữa. Dầu các đạo sĩ hay các nhà tu khổ
hạnh trong tương lai sẽ chịu những cảm giác nhức
nhối, đau đớn dữ dội hay xót xa như thế nào
thì cũng đến mức này là cùng, không thể
hơn. Tuy nhiên, đã trải qua bao nhiêu khắc khổ, khó
khăn và đau đớn mà ta không đạt được điều
chi tốt đẹp, xứng đáng với sự giác ngộ cao thượng
và trí tuệ vượt hẳn những trạng thái của loài
người. Hay là con đường nào khác dẫn đến
Chứng Ngộ Cao Thượng chăng?"
Ma Vương Cám Dổ
Giữa tình trạng nguy ngập ấy, trong khi Ngài vẫn ngồi bên bờ sông Nerannjarà (Ni Liên Thiền) thì Ma Vương đến gần và nói:
"Hỡi này đạo sĩ, người
gầy còm, thân hình tiều tụy, giờ chết đã
đến... Hãy sống, này hỡi đạo sĩ, đời sống
rất tốt đẹp. Có sống mới tạo được phước. Hãy
sống độc thân và chuyên cần cúng tế thần lửa,
người sẽ tạo được nhiều phước báo. Ép mình
sống đời khổ hạnh như thế này để làm gì?
Con đường kiên trì nỗ lực quả thật kham khổ,
khó khăn và khó thành tựu."
Bồ Tát trả lời Ma Vương như sau:
"Này con người xấu xa
quỷ quyệt, thân quyến của tội lỗi và
lười biếng! Ngươi đến đây chỉ vì lợi ích
của riêng ngươi. Đối với ngươi, phước báo nào
có giá trị gì, nhưng bổn phận ngươi là phải nói
như vậy. "Ta tu hành với niềm tin vững chắc
(saddhà), với sự kiểm soát tâm chặt chẽ (tapo),
sự tinh tấn (viriya) và trí tuệ (panna). Ta
quyết tâm như vậy, sao ngươi còn cật vấn ta?
"... Đời sống trên
thế gian này rõ thật là khốn khổ! Thà ta
chết trên chiến trường (trong khi chiến
đấu) còn hơn sống mà thất bại!"
Với lời lẽ quả quyết ấy
Đạo Sĩ Gotama cảm thắng Ma Vương, và Ngài đã
quyết tâm đạt cho kỳ được mục tiêu: Đạo Quả
Phật.
Thọ Thực Lần Cuối Cùng Trước Khi Thành Đạo
Sau sáu năm tự bản thân kinh
nghiệm Ngài đã đến tận ngưỡng cửa của
thần chết nhưng cảm thấy không gần mục tiêu
hơn. Lối tu hành khổ hạnh rõ ràng không đem lại
lợi ích thiết thực nào. Ngài nhận định rằng con
đường đưa đến Đạo Quả mà Ngài hằng nóng
lòng quyết định thành đạt phải hướng về
nội tâm. Ngài không hề nản chí nhưng thấy rằng
lối tu khổ hạnh chỉ làm giảm suy trí thức và
mệt mỏi tinh thần. Cơ thể mòn mỏi, tâm không
thể hoàn toàn sáng suốt. Ngài liền dứt khoát
không nhịn ăn nữa mà dùng chút ít vật thực thô
sơ. Năm vị đạo sĩ cùng tu với Ngài hiểu lầm,
ngỡ là Ngài trở lại đời sống xa hoa phong phú nên
từ bỏ Ngài ra đi về phía Isipatana (Sarnath).
Vào buổi sáng ngay trước ngày
Thành Đạo, trong khi Bồ Tát ngồi hành thiền
dưới bóng một cây ajapalà (cây da) gần cội bồ
đề, thì có một thiếu phụ tên Sujàtà
đến dâng lên Ngài một vật thực nấu bằng gạo
sửa mà nàng đã công khó tự tay tỉ mỉ làm lấy.
Sự tích nàng Sujàtà dâng vật
thực đến Bồ Tát được thuật lại như sau: Vào
thủa ấy trong khu làng Senàni, gần rừng Uruvela có
một thiếu phụ tên Sujàtà. Một hôm nọ nàng
đến cội cây da gần nhà, van vái cầu xin thọ
thần hộ trì cho mình được gặp chồng như ý
nguyện và đầu lòng sẽ sanh được một trai. Và
nàng chú nguyện mỗi năm sẽ đến đây
cúng tế. Lúc bấy giờ Bồ Tát vừa quyết định
không tuyệt thực nữa mà dùng lại chút ít vật
thực.
Vào ngày trăng tròn tháng
Vesàkha (tháng Tư âm lịch), nàng Sujàtà mang vật
thực đến cây da để tế thần. Khi nhìn
thấy Bồ Tát, lúc ấy đang ngồi hành thiền, thì
nàng ngỡ là thọ thần, và dâng vật thực đến
Ngài trong một bình bát rất quý giá.
Bồ Tát thọ bát xong, đi
xuống mé sông Neranjarà (Ni Liên Thiền) ngồi độ
thực. Sau đó Ngài cầm bát đứng bên bờ sông, chú
nguyện: "Nếu hôm nay tôi có thể chứng
đắc Đạo Quả Phật, xin cho cái bát này sẽ trôi
ngược dòng nước." Cái bát trôi ngược dòng!
Chiến Thắng Cuối Cùng
Một mình, trong cảnh cô đơn
giữa chốn rừng sâu, không có bất luận sự hỗ
trợ nào từ bên ngoài, với ý chí sắt đá. Ngài
lập tâm nhất quyết nỗ lực cùng tột bất thối
chuyển:
"Dầu chỉ còn da, gân và
xương, máu và thịt đã tan khô và tan biến, ta
nguyện không xê dịch khỏi chỗ này cho
đến khi chứng ngộ Toàn Giác
(sammà-sambodhi)."
Cố gắng không biết
mệt, nhiệt thành không thối chuyển. Ngài
nhất quyết chứng ngộ chân lý và thành tựu
trạng thái Toàn Giác. Ngồi tréo chân dưới cội cây
mà về sau gọi là cây bồ đề, có nghĩa
là cây giác ngộ, hay cây trí tuệ. Ngài áp dụng
pháp "niệm hơi thở vào - thở ra"
(ànàpàna sati).
Cuộc chiến đấu gay go cuối cùng này được thuật lại như sau:
"Giờ đây tôi đã dùng
vật thực thô sơ và đã hồi phục sức khỏe. Đã dứt
khoát lánh xa mọi dục lạc, tôi nhập vào và an
trú trong Sơ Thiền, tâm an trụ với chi thiền
tầm và sát, sáng suốt và phỉ lạc, phát sanh do
trạng thái tĩnh lặng. Nhưng tôi không để cho
cảm giác phỉ lạc đã sanh khởi ấy lấn áp tâm. Rồi
diệt bỏ tầm và sát, gom tâm vững vàng an trụ
vào một điểm duy nhất không lay chuyển, tôi
nhập vào và an trú trong Nhị Thiền, một trạng
thái phỉ lạc phát sanh do định, lòng tự tin càng
vững chắc. Nhưng tôi không để cảm giác phỉ lạc
đã sánh khởi như vậy lấn áp tâm. Với trạng thái
hạnh phúc dịu dần và tan biến, tâm tôi bình
thản, chú niệm tập trung chắc chắn vào một
điểm và luôn luôn giác tỉnh, vẫn còn nghe thích
thú trong thân, tôi nhập vào và an trú trong Tam
Thiền. Nhưng không để thọ lạc đã sanh
khởi lấn áp tâm. Với sự buông xả những thích thú
và đau khổ của thân và tình trạng hỷ lạc và
ưu phiền của tâm tan biến, tôi nhập vào và
an trú trong Tứ Thiền. Do tâm xả, không còn thích
thú hay sầu khổ, tâm thanh ý tịnh, và chú
niệm không lay chuyển.
"Với tâm định an trú vào
một điểm, thanh tịnh, lắng dịu, trong sáng như
mặt gương được lau chùi bóng láng, không còn ô
nhiễm, nhu thuận, dễ uốn nắn, dễ xử dụng, giác
tỉnh, vững chắc và không thể lay chuyển, tôi
hướng tâm ấy về tuệ giác Hồi Nhớ Những
Kiếp Sống Quá Khứ (Pubbe nivàsànussati nàna, Túc
Mạng Minh). Tôi nhớ lại nhiều kiếp sống quá
khứ của tôi; một kiếp, hai kiếp, ba, bốn, năm
kiếp, rồi mười, hai mươi đến năm mươi,
rồi một trăm, một ngàn, một trăm ngàn, rồi sự phân
tán của nhiều chu kỳ thế gian, rồi sự phát
triển của nhiều chu kỳ thế gian. Tôi nhớ
ở đây tôi tên gì, sanh trưởng trong gia đình nào,
giai cấp nào, đời sống ra sao, vui thích và đau khổ
như thế nào, tuổi thọ được bao nhiêu và
lìa đời như thế nào. Từ cảnh ấy ra đi tôi tái
sanh vào cảnh nào, tên gì v.v... Như thế ấy tôi
hồi nhớ cách thức tái sanh và nhiều chi tiết
về những kiếp sống quá khứ. Đó là tuệ
giác đầu tiên mà tôi chứng ngộ lúc canh một, đêm
Thành Đạo. Màn vô minh đã bị phá tan, tuệ giác
sanh khởi. Đêm tối đã chấm dứt, ánh sáng phát sanh
đến với người sống chuyên cần, nhiệt thành
và giác tỉnh tự kiểm soát. Thọ lạc sanh khởi
và tồn tại nhưng tôi không để tâm bị nó lấn
áp.
"Với tâm định an trụ vào
một điểm... tôi hướng tâm ấy về Sự
Hiểu Biết Hiện Tượng Diệt và Sanh Của
Chúng Sanh (Cutùpapàta nàna, Thiên Nhãn Minh). Với
thiên nhãn tinh khiết, siêu nhân, tôi thấy chúng
sanh chết từ kiếp này tái sanh vào một
kiếp sống khác. Tôi thấu triệt rằng kẻ sang
người hèn, kẻ đẹp người xấu, kẻ hạnh phúc người
khốn khổ, tất cả đều trải qua trạng thái
diệt và sanh, tùy hành vi tạo tác của mỗi
người. Tôi biết rõ rằng những chúng sanh này, do
hành động, lời nói, và tư tưởng xấu xa, nguyền
rủa bậc Thánh Nhân, tin tưởng không chân chánh, có
nếp sống của người nuôi dưỡng tà kiến, sau
khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào những trạng
thái bất hạnh, đọa xứ hay địa ngục. Tôi cũng
biết rằng những chúng sanh kia do hành động, lời
nói, và tư tưởng tốt đẹp, không nguyền rủa
bậc Thánh Nhân, tin tưởng chân chánh, và sống
nếp sống của người có chánh kiến, sau khi
thể xác phân tán và lìa trần, tái sanh vào
những cảnh giới nhàn lạc, những cảnh Trời. Như vậy,
với Thiên Nhãn Minh tôi thấy rõ ràng sự phân tán
và cấu hợp trở lại của chúng sanh. Đó là tuệ
giác thứ nhì mà tôi chứng ngộ trong canh giữa, đêm
Thành Đạo. Màn vô minh đã bị phá tan, tuệ giác
sanh khởi. Đêm tối đã chấm dứt, ánh sáng phát sanh
đến với người sống chuyên cần, nhiệt thành
và giác tỉnh tự kiểm soát. Thọ lạc sanh khởi
và tồn tại, nhưng tôi không để tâm bị nó lấn
áp.
"Với tâm định an trụ vào
một điểm... tôi hướng tâm ấy về Tuệ
Hiểu Biết Sự Chấm Dứt Các Hoặc Lậu
(Asavakkhaya nàna, Lậu Tận Minh). Hoặc lậu, àsava, hay
những bợn nhơ trong tâm, là những ô nhiễm ngủ ngầm
trong dòng trôi chảy của luồng nghiệp từ vô
lượng kiếp chí đến các cảnh giới cao nhất
-- nhìn về phương diện cảnh giới; hay
đến trạng thái chuyển tánh (gotrabhù) --
về phương diện luồng tâm.
"Tôi hiểu biết sự
vật đúng như thật sự nó là vậy: Đây là
khổ. Đây là nguyên nhân sanh đau khổ. Đây là sự
chấm dứt đau khổ. Đây là con đường dẫn đến
sự chấm dứt đau khổ .
"Cùng một thế ấy, tôi
biết đúng như thật: Đây là những hoặc lậu.
Đây là sự chấm dứt các hoặc lậu. Đây là con
đường dẫn đến sự chấm dứt các hoặc lậu. Nhận
thức đúng như vậy, hiểu biết đúng như vậy,
tâm tôi thoát ra khỏi dục lậu (ô nhiêm liên quan
đến dục vọng), thoát ra khỏi hữu lậu (ô
nhiễm liên quan đến sự luyến ái bám víu vào
đời sống), thoát ra khỏi vô minh lậu (ô nhiễm liên
quan đến vô minh). Khi tự thân đã giải thoát
như vậy, tôi hiểu biết: "Tôi đã giải
thoát". Tôi trực giác chứng ngộ: "Không
còn sanh nữa, đời sống Thánh Thiện đã hoàn tất
viên mãn, những gì phải làm đã làm, sau kiếp
sống hiện tại không còn đời sống nào khác
nữa." Đó là Tuệ Giác thứ ba mà tôi
chứng ngộ vào lúc canh ba, đêm Thành Đạo.
"Màn vô minh đã bị phá
tan, tuệ giác sanh khởi. Đêm tối đã chấm dứt,
ánh sáng phát sanh đến với người sống chuyên
cần, nhiệt thành và giác tỉnh tự kiểm soát.
Thọ lạc sanh khởi và tồn tại, nhưng tôi không
để tâm bị nó lấn áp." (Majjhima Nikàya -
Trung A Hàm, kinh số 36, Mahà Saccaka Sutta)
Bài Kệ Hoan Hỷ
Màn vô minh đã được giải
tỏa và trí tuệ phát sanh. Trong cuộc chiến
đấu phi thường để thành Đạo Quả. Ngài đã vẻ
vang chiến thắng. Ánh sáng Chân Lý đã bật
soi cho Ngài những bí ẩn của đời sống. Cuộc
chiến thắng tinh thần vô cùng vinh quang rực rỡ
này đã biến Đạo Sĩ Gotama (Cồ Đàm) ra một vị
Phật Chánh Đẳng Chánh Giác, đấng Chánh Biến
Tri, toàn năng vô thượng. Ngài đọc lên bài
kệ hoan hỷ:
"Xuyên qua nhiều kiếp sống
trong vòng luân hồi,
Như Lai thênh thang đi, đi mãi.
Như Lai đi tìm mãi, mà không gặp,
Như Lai tìm người thợ cất cái nhà này.
Lặp đi lặp lại đời sống quả thật là phiền muộn.
Này hởi người thợ làm nhà,
Như Lai đã tìm được ngươi.
Từ đây
Ngươi không còn cất nhà cho Như Lai nữa.
Tất cả sườn nhà đều gãy,
Cây đòn dông của ngươi dựng lên
Cũng bị phá tan.
Như Lai đã chứng Quả Vô Sanh Bất Diệt,
Và Như Lai đã tận diệt mọi Ái Dục."
(Dhammapada - Kinh Pháp Cú, câu 153-154)
Đức Phật xác nhận cuộc đi
thênh thang bất định trong nhiều kiếp sống
quá khứ đầy khổ đau phiền lụy. Ngài đi
đến tuyên ngôn như vậy, không phải do lý
luận hay trí tưởng tượng riêng của mình, hay nghe ai
nói, mà vì chính Ngài đã tận mắt nhận thấy trong
canh đầu, đêm Thành Đạo, từ một, hai, ba đến
vô số kiếp sống trong quá khứ. Điều này
cũng hiển nhiên chứng minh niềm tin có
nhiều kiếp sống.
Ngài đi bất định trong vòng
sanh tử - tử sanh, và do đó phải chịu nhiều gian
lao khổ nhọc, để tìm người thợ xây dựng
ngôi nhà này -- tức nguyên do đưa đến thân
này. Ngài mãi đi tìm nguyên nhân đã lôi cuốn mình
trôi giạt trong những kiếp sinh tồn, sống rồi
chết, chết rồi tái sanh trở lại, triền
miên vô cùng tận. Tìm nhưng không gặp.
Trong kiếp sống cuối cùng,
giữa khung cảnh cô đơn tịch mịch của rừng thiêng,
lúc đi sâu vào công trình hành thiền mà Ngài
đã dày công trau giồi từ xa xôi trong quá khứ. Ngài
khám phá ra anh thợ cất nhà hằng mong mỏi muốn
biết.
Anh thợ này không phải ở đâu
xa lạ bên ngoài, mà vẫn tiềm tàng nằm sâu kín
bên trong Ngài. Đó là Ái Dục, sự tự tạo, một
thành phần tinh thần luôn luôn ngủ ngầm bên trong
tất cả mọi người. Tìm ra người thợ cất nhà,
biết được nguyên nhân lôi cuốn chúng sanh trong
vòng sanh tử triền miên, tức Ngài đã tận
diệt Ái Dục.
Cái sườn của ngôi nhà tự
tạo ấy là các ô nhiễm như tham, sân, si, ngã mạn,
tà kiến, hoài nghi, dã dượi, phóng dật, không
hổ thẹn tội lỗi, không ghê sợ hậu quả của hành
động bất thiện. Cây đòn dông chịu đựng cái
sườn là vô minh, căn duyên xuất phát của mọi
dục vọng. Ngài đã phá vỡ cây đòn dông và
giựt sập ngôi nhà. Ánh sáng trí tuệ của Ngài
đã vĩnh viễn đẩy lui đêm tối của vô minh. Sườn
và đòn dông là vật liệu xây cất mà anh thợ
dùng để dựng lên ngôi nhà. Hết vật
liệu, tức nhiên anh thợ không còn cất nhà được
nữa.
Bài Học
Xuyên qua công trình hành đạo
và thành quả chứng đắc của Đức Phật, chúng ta
thấy rằng trước tiên Ngài đến học với hai
vị thầy và hành thiền Vắng Lặng (samatha
bhàvanà) đến mức cùng tột. Nếu giữ mức độ
này cho đến khi viên tịch, Ngài sẽ tái sanh vào
cảnh giới Vô Sắc, thọ hưởng những hạnh phúc vô
cùng tinh vi cao thượng và tuổi thọ rất dài,
nhưng vẫn còn trong Tam Giới. Dầu có thể sống
đến 84 ngàn a-tăng-kỳ kìếp nhưng rồi, khi
tuổi thọ chấm dứt, cũng phải tái sanh trở lại
vào cuộc sống đi bất định trong vòng luân hồi.
Thiền Vắng Lặng không đưa đến giải thoát.
Chúng ta thường nghe nói
"định sanh tuệ", và đôi khi hiểu
lầm là một khi hành thiền đến mực độ
"định" thì đương nhiên "tuệ"
phát sanh. Nhưng lời nói này chỉ có nghĩa là khi gom
tâm an trụ đến mức "định" thì dùng
tâm định ấy làm nền tảng để khai triển
"trí tuệ".
Trong tình trạng bình thường,
tâm của con người luôn luôn di động. Người hành
thiền canh phòng, không để tâm nhảy đầu
này, vào thời quá khứ, hay chạy đầu kia, đến
thời vị lai, bởi vì một khi tâm phóng dật chạy nhảy
như thế thì không thể an trụ vào một
điểm. Hành thiền Vắng Lặng, hành giả cố
gắng gom tâm an trụ, luôn luôn chú niệm và hay
biết, đề phòng mỗi khi tâm phóng, cho
đến khi đạt đến trạng thái nhất điểm
và an tĩnh. Thiền Vắng Lặng đưa tâm tạm thời
vượt qua khỏi những chướng ngại tinh thần như tham
ái, sân hận, si mê, dã dượi hôn trầm, phóng dật lo
âu và hoài nghi, tiến đến tâm tịnh, một
trạng thái tâm tĩnh lặng, sáng suốt và nhu thuận.
Nhưng không nên lầm lạc hiểu rằng khi tâm hoàn
toàn an trụ thì trí tuệ đương nhiên sanh khởi.
Trí tuệ không phải là cái gì tự động phát
sanh, và có nhiều mức độ trí tuệ và
nhiều mức độ hiểu biết: thô thiển,
trung bình và tế nhị. Trí tuệ hay tuệ minh
sát (vipassanànàna) là hiểu biết rõ ràng và
thâm sâu sắc bén bản chất thật sự của vạn pháp.
Người hành thiền đến
mức định thì dùng tâm định ấy để quán
chiếu sự vật và khai triển trí tuệ bằng
thiền Minh Sát (vipassanà bhàvanà). Danh từ
vipassanà, minh sát, có nghĩa là nhìn thấy một cách
khác thường. Có cái thấy vượt ra ngoài tầm thức
thông thường, thấy một cách rõ ràng. Tuệ minh
sát là trí tuệ chứng ngộ Chân Lý. Đây
không phải là thấy phớt qua trên bề mặt mà thấy
sự vật đúng trong bối cảnh của nó, tức thấy sự
vật dưới ánh sáng của ba đặc tướng, vô thường,
khổ, vô ngã. Chính thiền Minh Sát này, dựa trên
nền tảng tâm định vắng lặng, giúp cho người
hành thiền có khả năng gội rửa tất cả mọi
ô nhiễm trong tâm đến mức tận cùng, lột bỏ
mọi ảo kiến về cái "Ta", nhìn
thấy thực tướng của vạn pháp và chứng ngộ Niết
Bàn. Đó là Con Đường Giải Thoát .
Bảy Tuần Lễ Sau Khi Thành Đạo
Sau cuộc chiến đấu kỳ
diệu phi thường kéo dài sáu năm đăng đẳng,
Đạo Sĩ Gotama, lúc ấy ba mươi lăm tuổi, tận
diệt mọi ô nhiễm, chấm dứt mọi tiến
trình tham ái và chứng ngộ thực tướng của vạn
pháp, trở thành một vị Phật, đấng Chánh Biến
Tri, bậc Toàn Giác.
Tuần Lễ Đầu Tiên -
Suốt thời gian bảy ngày đầu tiên sau khi Thành Đạo
Đức Phật ngồi không cử động dưới tàn bóng của
cội cây bồ đề để chứng nghiệm Hạnh
Phúc Giải Thoát (vimutti sukha).
Trong đêm cuối tuần Ngài xuất
thiền và suy niệm về pháp Thập Nhị Nhân
Duyên (Paticca Samuppàda) theo chiều xuôi như sau:
"Khi có cái này (nguyên nhân), thì có cái này
(hậu quả), Với sự phát sanh của cái này (nhân), cái
này (quả) phát sanh."
- Tùy thuộc nơi Vô Minh (avijjà), Hành (samkhàrà), thiện và bất thiện, phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Hành, Thức (vinằna) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Thức, Danh-Sắc (nàma-rùpa) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Danh-Sắc, Lục Căn (salàyatana) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Lục Căn, Xúc (phassa) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Xúc, Thọ (vedàna) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Thọ, Ái Dục (tanhà) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Ái, Thủ (upàdàna) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Thủ, Hữu (bhava) phát sanh.
- Tùy thuộc nơi Hữu, có Sanh (jàti).
- Tùy thuộc nơi Sanh, phát sanh Lão (jarà), Tử
(marana), Phiền Não (soka), Ta Thán (parideva), Đau
Khổ (dukkha), Sầu Muộn (domanassa) và Thất Vọng
(upàyàsa).
Lúc bấy giờ, đã thấu
hiểu ý nghĩa của điều này Đức Thế
Tôn đọc lên bài kệ hoan hỷ như sau:
"Quả thật vậy, khi chân lý phát hiện
hiển nhiên đến bậc thánh nhân đã chuyên
cần tinh tấn và trầm tư mặc niệm, bao nhiêu hoài
nghi đều tiêu tan, bởi vì vị này đã thấu
triệt chân lý và các nguyên nhân."
Khoảng cách giữa trong đêm, Đức Phật suy niệm về pháp Thập Nhị Nhân Duyên theo chiều ngược như sau:
"Khi nguyên nhân này không còn thì hậu quả này cũng không còn. Với sự chấm dứt của nhân này, quả này cũng chấm dứt."
- Với sự chấm dứt của Vô Minh, Hành chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Hành, Thức chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Thức, Danh-Sắc chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Danh-Sắc, Lục Căn chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Lục Căn, Xúc chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Xúc, Thọ chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Thọ, Ái chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Ái, Thủ chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Thủ, Hữu chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Hữu, Sanh chấm dứt.
- Với sự chấm dứt của Sanh, Lão, Tử, Phiền Não, Ta Thán, Đau Khổ, Sầu Muộn và Thất Vọng chấm dứt.
Lúc bấy giờ, đã thấu
hiểu ý nghĩa của điều này, Đức Thế
Tôn đọc lên bài kệ hoan hỷ như sau:
"Quả thật vậy, khi các chân lý phát hiện
hiển nhiên đến bậc thánh nhân đã chuyên
cần tinh tấn và trầm tư mặc niệm, bao nhiêu hoài
nghi đều tiêu tan, bởi vì vị này đã thấu
triệt sự tận diệt các nguyên nhân."
Đến canh ba Đức Thế
Tôn suy niệm về sự "Tùy Thuộc Phát
Sanh" theo chiều xuôi và chiều ngược như
sau: "Khi có nhân này, thì có quả này. Với sự
phát sanh của nhân này, quả này phát sanh. Khi không
có nhân này, thì quả này không có. Với sự chấm
duút nhân này, quả này chấm dứt."
- Tùy thuộc nơi Vô Minh, Hành phát sanh v.v... Như thế ấy, toàn khối đau khổ phát sanh.
- Với sự chấm dứt Vô Minh, Hành chấm dứt ... Như thế ấy, toàn khối đau khổ châm dứt.
Lúc bấy giờ, đã thấu hiểu ý nghĩa của điều này, Đức Thế Tôn đọc lên bài kệ hoan hỷ như sau:
"Quả thật vậy, khi các
chân lý phát hiện hiển nhiên đến bậc
thánh nhân đã chuyên cần tinh tấn và trầm tư mặc
niệm thì Ngài vững vàng phá tan vây cánh của Ma
Vương cũng như ánh sáng thái dương phá tan đêm
tối và rọi sáng bầu trời."
Tuần Lễ Thứ Nhì - Tuần
lễ thứ nhì trải qua một cách bình thản, nhưng trong
sự yên lặng ấy Đức Phật đã ban bố cho thế gian
một bài học quan trọng. Để tỏ lòng tri
ân sâu xa đối với cây bồ đề vô tri vô giác
đã che mưa đỡ nắng cho Ngài suốt thời gian
chiến đấu để thành đạt Đạo Quả. Ngài
đứng cách một khoảng xa để chăm chú nhìn cội
bồ đề trọn một tuần không nháy mắt. Về
sau, nơi Đức Phật đứng trọn tuần lễ để
nhìn cây bồ đề Vua Asoka (A Dục) có cho dựng lên
một bảo tháp kỷ niệm gọi là Animisalocana
Cetiya.
Noi theo gương lành cao quý
và để kỷ niệm sự thành công vẻ vang rực
rỡ ấy, đến ngày nay hàng tín đồ Phật Giáo vẫn
còn tôn kính, chẳng những cây bồ đề chánh gốc
ấy mà đến các cây con, cây cháu. Một nhánh,
chiết từ phía tay mặt của cây bồ đề nguyên
thủy, được Ni Sư Sanghimittà Theri đem từ Ấn
Độ sang Sri Lanka (Tích Lan). Nơi đây cây được Vua
Devànampiya Tissa hạ thổ tại cố đô Anuradhapura, xứ
Tích Lan. Cho đến nay cây này vẫn còn sum sê
tươi tốt và tiếp nhận lòng kính mộ sùng bái
của hằng triệu khách nhiệt thành đến
hành hương. Từ cội này nhiều cây con đã được
chiết và trồng lại ở nhiều nơi trên đảo và
trong các quốc gia xa xôi khác.
Tuần Lễ Thứ Ba - Vì
Đức Phật không rời nơi trú ngụ mà vẫn còn quanh
quẩn cội bồ đề, chư Thiên lúc bấy giờ còn nghi
ngờ, không biết Ngài đã đắc Quả Phật chưa.
Đọc được tư tưởng ấy, Đức Phật dùng oai lực
thần thông tạo một "đường kinh hành quý
báu" (ratana cankamana, đường kinh hành quý
như kim cương ngọc báu) và đi lên đi xuống
thiền hành suốt trọn tuần.
Tuần Lễ Thứ Tư - Trong
tuần thứ tư, Đức Phật ngự trong "bảo cung"
(ratanaghara, gọi như vậy vì lúc ấy Đức Phật suy
niệm về phần quý báu của Giáo Pháp)
để suy niệm về những điểm phức tạp
của Tạng Luận (Abhidhamma). Kinh sách ghi nhận rằng khi
Ngài suy tưởng về pháp Nhân Quả Tương Quan
(patthàna, bộ Vị Trí), bộ khái luận thứ bảy của
Tạng Luận, tâm và thân Ngài trở nên hoàn toàn tinh
khiết và do đó, phát ra một vầng hào quang sáu
màu: xanh dương, vàng, đỏ, trắng, cam và thứ sáu
là năm màu pha lẫn.
Tuần Lễ Thứ Năm - Trong
tuần thứ năm Đức Phật ngồi dưới cội cây ajapàla
trứ danh (một loại cây da), chứng nghiệm Hạnh
Phúc Giải Thoát (vimutti sukha). Vào cuối tuần, khi
Ngài xuất ra khỏi trạng thái siêu thế ấy, có
một vị bà la môn ngạo mạn (huhunkajàtika) đến
gần chào hỏi theo lễ nghi rồi nói: "Này Tôn Giả
Gotama (Cồ Đàm), đứng về phương diện nào ta
trở thành một thánh nhân, và những điều
kiện nào làm cho ta trở thành thánh nhân?"
Để trả lời, Đức Phật đọc lên bài kệ:
"Người kia xa lánh mọi
điều bất thiện tội lỗi, không còn ngạo
mạn (huhunka), đã thanh lọc mọi ô nhiễm, thu
thúc lục căn, thông suốt các pháp học và đã
chân chánh sống đời phạm hạnh thiêng liêng, người
ấy được coi là thánh nhân. Đối với người ấy
không còn có sự bồng bột, dầu ở nơi nào trên
thế gian." (Udàna, phần I)
Theo bản chú giải Túc Sanh
Truyện, cũng trong tuần lễ này ba người con gái
của Ma Vương cố gắng lấy nhan sắc quyến rũ Đức
Phật, nhưng thất bại.
Tuần Lễ Thứ Sáu - Từ
cội cây ajapàla Đức Phật sang cây Mucalinda và ngự
tại đây một tuần lễ để chứng nghiệm Hạnh
Phúc Giải Thoát. Bỗng nhiên có một trận mưa to
kéo đến. Trời sẩm tối dưới lớp mây đen nghịt
và gió lạnh thổi suốt nhiều ngày. Vừa lúc ấy
Mucalinda, mãng xà vương, từ ổ chun ra, uốn mình
quấn xung quanh Đức Phật bảy vòng và lấy cái mỏ to
che trên đầu Ngài. Nhờ vậy mà mưa to gió lớn không
động đến thân Đức Phật.
Đến cuối ngày thứ bảy,
trời quang mây tạnh trở lại Mucalinda tháo mình trở
ra và, bỏ hình rắn, hiện thành một thanh niên,
chấp tay đứng trước mặt Đức Phật. Và Đức Phật
đọc bài kệ sau đây:
"Đối với hạng người tri
túc, người đã cố lắng nghe chân lý và đã
thấy, thì sống ẩn dật là hạnh phúc. Trên thế
gian, người có tâm lành, người biết thu thúc,
đối với mọi chúng sanh, là hạnh phúc. Không
luyến ái, vượt lên khỏi dục vọng là hạnh
phúc. Phá được "ngã chấp" quả là hạnh
phúc tối thượng." (Udàna, trang 10)
Tuần Lễ Thứ Bảy - Vào
tuần thứ bảy Đức Phật bước sang cội cây
Ràjàyatana và ở đó suốt tuần, chứng nghiệm
Hạnh Phúc Giải Thoát.
Phạm Kim Khánh
(Trích "Hành Hương Xứ Phật", Trung Tâm Narada, Seattle, USA, 1997)
Chân thành cám ơn anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài viết nầy (03/98)
[ Trở về trang Thư Mục ]