📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Thap Thien

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 17,069 ký tự · ~16 phút đọc
🏠 📜

Thap Thien

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Con đường mười nghiệp lành

HT. Thích Thanh Từ

Trích "Kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo":

Thử pháp tức thị Thập

thiện nghiệp đạo. Hà đẳng vi thập? Vị năng

vĩnh ly sát sanh, thâu đạo, tà hạnh, vọng ngữ,

lưỡng thiệt, ác khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân

nhuế, tà kiến.

Dịch:

Pháp này là con đường mười

nghiệp lành. Những gì là mười? Là hằng lìa dứt

sát sanh, trộm cướp, tà hạnh, vọng ngữ, hai

lưỡi, ác khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân nhuế và

tà kiến.

Giảng:

Ở đây giải thích mười

điều lành là hằng lìa dứt nghiệp sát sanh,

trộm cướp, tà hạnh, vọng ngữ, hai lưỡi, ác

khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân nhuế và tà

kiến. Chỉ kể tên mười điều lành, nghe

hơi khó hiểu, sau đây tôi giảng từng điều

cho quí vị hiểu.

1- Không sát sanh:

Người cư sĩ tại gia mới tu, trước hết là không

giết người. Chẳng những tự thân mình không

giết người, mà miệng cũng không xúi bảo

người giết và ý cũng không thích vui khi nghe

người giết nhau. Quí vị thấy giữ một giới không

giết người có dễ không? Thân không giết thì

dễ rồi, miệng không bảo người giết cũng có

thể giữ được. Nhưng ý không giết thì

khó, vì nếu kẻ đó là người gây cho mình

nhiều khổ đau, khi nghe họ chết thì mình

cảm thấy vui. Đó là ý giết người. Thế

nên ý giết người khó tránh. Người nào gây

khổ đau cho mình, khi nghe họ bị hại, mình không

khởi tâm vui mừng mà lòng cảm thấy thương xót, như

thế mới thật là giữ giới không giết người.

Đó là nấc thang thứ nhất của người tu. Tu như vậy

cũng chưa đủ vì chỉ được quả đời sau không bị

người giết. Thế nên phải tu thêm nữa, là

đối với những con vật lớn như trâu, bò, heo, chó

... cũng không giết.

Giới không sát sanh bao hàm từ

thô đến tế. Tùy khả năng của mỗi

người, có người chỉ giữ được không giết

người. Người khá hơn thì giữ thêm, không giết

những con vật lớn như trâu, bò, heo, dê ... đó là

tiến được một tầng nữa. Không giết người

thì được quả báo đời sau sanh thân người, an ổn

không bị người giết. Nếu giữ thêm không

giết loài vật thì phước báo thêm lớn, có

thể sanh lên cõi trời. Nhưng nghiệp sát vẫn

còn đối với những vật nhỏ như gà, vịt, cá, tôm

... Vì vậy mà chưa dứt sạch mầm giết hại, nên

vẫn còn sanh đi tử lại, để đền bù mạng

sống của chúng sanh, chớ chưa thoát ly sanh tử. Chừng

nào dứt hết nghiệp sát, cho đến con

dế, con trùn, con muỗi ... vẫn một lòng

thương xót không giết hại thì mới giữ được

giới sát viên mãn. Chỗ này phải hàng Thanh văn,

Duyên giác, Bồ-tát mới thực hiện được. Quí vị

thấy, chỉ một giới thôi mà hành động có khác. Do

hành động giữ giới khác nên quả báo cũng khác.

Một giới mà chúng ta có thể thành người, cũng

một giới đó mà chúng ta có thể thành trời,

cũng một giới đó mà chúng ta có thể thành

A-la-hán thành Bồ-tát ... Như thế quí vị đừng

nghĩ tôi thọ năm giới là có giữ giới sát rồi!

Mới nghe thì thấy giản dị dễ dàng, nhưng giữ cho

trọn vẹn phải hàng La-hán, Bồ-tát ... mới giữ

nổi. Các vị La-hán, Bồ-tát giữ giới sát chẳng

những nơi thân nơi miệng, mà nơi ý nữa. Các

Ngài không còn tâm niệm sát hại, từ người

đến thú lớn như trâu, bò ... thú nhỏ như

kiến, muỗi ... một lòng thương xót và tôn

trọng mạng sống của chúng sanh. Nếu thấy

người giết dù là loài vật nhỏ như cá, tôm ...

cho đến trùn, kiến ... mà sanh lòng vui thích,

là còn chủng tử sát hại nơi tâm niệm. Như vậy

là giữ giới chưa trọn vẹn. Giữ giới trọn

vẹn viên mãn chỉ có bậc Thánh mới giữ được. Còn

hàng phàm phu chúng ta chỉ giữ được phần thô chớ

phần tế chưa giữ nổi.

2- Không trộm cướp:

Không trộm cướp cũng giữ từ thô đến tế.

Hàng cư sĩ tại gia giữ giới không trộm cướp là

không lấy của người khi chủ nó không cho. Cho

đến tiền của, súc vật, cây cỏ ... chủ không

cho mà tìm cách lừa gạt để thuộc về mình,

đều gọi là trộm cướp.

3- Không tà hạnh:

Người cư sĩ tại gia khi đã có gia đình chỉ một

chồng một vợ, tình cảm không đổi thay, không lang

chạ với những người nữ người nam khác. Còn người

xuất gia là phải sống độc thân giữ phạm hạnh,

không được dâm dục.

Không sát sanh, không trộm cướp, không tà hạnh là ba nghiệp lành của thân .

4- Không nói dối:

Nói dối là chuyện có nói không, chuyện không

nói có, nói trái với sự thật để mưu cầu

quyền thế, danh lợi ... cho mình. Ngược lại

nói đúng với sự thật là không nói dối. Trong giới

không nói dối có những trường hợp châm chước,

chẳng hạn nói trái với sự thật để cứu người

cứu vật thì không phạm. Nói dối đó là vì lòng từ

bi làm lợi ích cho người vật, chớ không phải vì

lòng tham. Phật dạy không nói dối mà phải nói lời

chân thật.

5- Không nói hai lưỡi:

Nói hai lưỡi là nói chia lìa giữa hai người thân

nhau. Ví dụ trong gia đình, hai anh em đang thuận hòa.

Có người nói với người em: "Anh chú nói chú

là người tham lam, háo danh, háo lợi ...". Rồi

tới người anh nói: "Em chú nói chú là người

điêu ngoa xảo trá ...". Hai anh em nghe nói

thế, buồn lòng bất hòa nhau. Đó là nói hai

lưỡi. Trong phạm vi gia đình xã hội thì gọi là

nói hai lưỡi. Rộng đến quốc gia quốc tế

dùng trong lãnh vực chánh trị thì gọi là nói ly

gián. Phật dạy không nên nói hai lưỡi mà phải nói

thuận hòa.

6- Không nói lời hung dữ:

Là không nói lời ác như nói thô tục, mắng

nhiếc, chửi bới, trù rủa người. Do ác khẩu đưa

đến đánh đập chém giết lẫn nhau, gây đau

khổ cho nhau từ gia đình đến xã hội. Vì vậy

Phật dạy phải nói lời hiền thiện ôn hòa

hằng xa lìa lời nói ác.

7- Không nói lời trau

chuốt: Nói trau chuốt là nói bóng bẩy, ngoa

mị không trung thực, nói cốt để lừa bịp người

thủ lợi cho mình. Hoặc nói để mê hoặc người

đi vào vòng tội lỗi. Phật dạy không nên nói

trau chuốt, phải tránh xa, mà nên nói lời ngay thật.

Không nói dối, không nói hai

lưỡi, không nói lời hung dữ, không nói lời trau

chuốt là bốn nghiệp lành của miệng ,

người tu theo Phật phải thực hành.

8- Không tham dục:

Tham dục là ưa thích say mê thụ hưởng năm món dục

lạc ở thế gian như tài, sắc, danh, thực, thùy

(tiền của, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống, ngủ

nghỉ). Ngũ dục tế hơn là sắc, thanh, hương, vị,

xúc. Nghĩa là những hình tướng nhan sắc đẹp mà

người mê đắm gọi là tham sắc. Những âm thanh

êm ái du dương, người tham đắm gọi là tham

thanh. Những hương thơm, người tham đắm gọi là

tham hương. Những vị ngon, ngọt, béo ..., người

tham đắm gọi là tham vị. Những xúc chạm êm ái,

người tham đắm gọi là tham xúc. Vậy năm dục

thô hay tế mà người mê đắm gọi là tham

dục.

Bảy pháp thiện trên tương

đối dễ, chúng ta có thể làm được, tới pháp

thiện thứ tám chúng ta thấy khó làm, vì nó vi

tế thuộc về tâm. Cho nên đối với năm dục

người nào không tham tài thì tham sắc, người nào

không tham sắc thì tham danh, người nào không tham

sắc không tham danh thì tham thực, thích ăn ngon,

người nào không tham tài, sắc, danh, thực thì tham

thùy, thích ngủ nghỉ, ngủ li bì. Trong năm món đó

ít ai tránh khỏi, không kẹt cái này thì cũng kẹt

cái kia. Mới nghe nói không tham thấy như dễ, vì

thấy rằng tôi đâu có ăn cướp ăn trộm của ai, tôi

giữ được. Nhưng đó chỉ là phần thô của tham tài,

còn phần tế thì chưa giữ được. Thế nên

giới không tham, chúng ta chỉ dứt được một hai

điều, chớ chưa dứt sạch. Nếu dứt sạch là

đã vào bậc Thánh. Người nào dứt được phần tham

thô, còn phần tham tế cũng được làm người

trời rồi. Song muốn tu tiến hơn nữa là phải bớt

tham, bắt đầu từ một món cho đến năm món là

chứng quả Thánh.

9- Không sân giận:

Sân nhuế là nóng giận, đối với cảnh vừa ý

sanh lòng vui thích đắm mê, đối với cảnh trái

ý nghịch lòng sanh tâm nóng nảy tức giận. Sân

thô thì miệng la lối mắng chửi tay đánh chân

đá. Tế hơn thì miệng không nói, tay chân

không hoạt động, nhưng sắc mặt đổi, trong lòng

nóng nảy bực bội. Tế hơn nữa lòng không bực

bội mà không vui. Đó là hiện tướng sân từ thô

đến tế. Người tu hết sân là khi nào bị

mắng chửi, hay bị đối xử tệ bạc, mà vẫn thản

nhiên lòng không giận không buồn, lại khởi tâm

thương cho người mê muội đang tạo tội lỗi. Tâm

trạng này chỉ có Phật và Bồ-tát mới thực hiện

được. Vậy không sân giận tu tới bao lâu mới

hết? Tu đến khi nào người đời đối xử

tệ bạc hay mắng chửi, lòng không buồn giận mà

vẫn tươi cười như đang uống nước cam lồ, thì

chừng đó mới xong. Muốn được như vậy, thì từ cái

sân thô là miệng la, tay đánh, chân đá ... phải

hạn chế từ từ, không cho tay chân hoạt động

mỗi khi nổi nóng, rồi tới miệng không cho

nói. Như vậy cấm từ tay, chân, miệng, rồi

đến tâm không giận không buồn. Ai đối xử

tệ bạc hay mắng chửi, vẫn vui cười, tu như

thế mới tiến bộ. Không ai dứt một lần được

mà phải dứt từ thô đến tế như đã nói.

10- Không tà kiến:

Tà kiến là thấy lệch tin lầm. Sở dĩ thấy

lệch tin lầm là do si mê, thiếu trí tuệ

mà ra. Nếu kể thì nhiều vô số, ở đây

tôi chỉ nêu những việc căn bản và những lỗi

Phật tử thường vấp phải. Như trước tôi đã

đề cập thường kiến , tức là tin mình

có một linh hồn sau khi chết còn hoài không mất.

Và đoạn kiến thì tin rằng thân này do tứ

đại hợp thành, sau khi chết tứ đại rã tan không

còn gì hết. Đó là hai kiến chấp rất nặng

của ngoại đạo đưa đến những cuộc khẩu

chiến sôi nổi ở Ấn Độ thời đức Phật.

Đây tôi không giải thích

nữa, chỉ nói qua những tà kiến mà người Phật

tử Việt Nam thường vấp phải. Như có nhiều

người đau không uống thuốc, đi cầu Thánh mẫu, cầu

cô cậu, cầu bà thủy, bà hỏa cho bùa phép uống, đeo

để hết bệnh. Hoặc có cây sứ, cây đa bị

mối hay kiến đục thành những lằn chữ hay hình

người, thì cho đó là thần thánh hiện, rủ nhau

đến gốc cây thắp hương vái lạy, nguyện cầu

thần thánh ban phước cho được bình an tai qua nạn

khỏi. Hoặc trên không trung có cụm mây hay đám khói

trắng giống hình người, hình rồng thì cho là Phật,

thánh hiện, rủ nhau ra chiêm ngưỡng đảnh lễ ...

Đó là những hành động do tà kiến mê tín.

Trong kinh thường nói Phật tùy

duyên hóa độ chúng sanh. Nếu chúng sanh là chư

thiên thì Phật đản sanh ở cõi trời để hóa

độ. Nếu chúng sanh là loài người thì Phật đản

sanh ở cõi người để hóa độ. Nếu chúng sanh

là loài rồng thì Phật giáng sanh ở cõi rồng để

hóa độ ... Tóm lại, cần độ loài nào thì Phật

giáng sanh vào loài đó để hóa độ. Ngài hành

hạnh Bồ-tát sanh hoạt một cách bình thường, chớ

không biến hiện những hình dáng kỳ lạ, làm

những việc huyền bí để mê hoặc chúng

sanh. Chúng sanh vốn đã si mê thì phải làm cho chúng

sanh tỉnh sáng, dứt mê lầm, hết khổ đau, mới là

từ bi. Nếu mê hoặc chúng sanh làm cho chúng sanh

càng mê mờ thêm thì đâu phải hạnh từ bi của bậc

hiền thánh!

Lại nữa, có nhiều người

xin xăm, coi tay, bói quẻ ... đó là những nhận định

sai lầm tầm thường mà đa số không bỏ được. Chúng

ta đã biết Phật dạy do ba nghiệp lành mà sanh

cõi người, cõi trời, cũng do ba nghiệp lành mà

chứng quả Thanh văn, Bích chi, Bồ-tát, Phật. Ngược

lại do ba nghiệp dữ mà rơi vào địa ngục, ngạ

quỉ, súc sanh. Nên nhớ không có quả báo tốt hay xấu

nào do bói quẻ coi tay tạo ra. Biết sai lầm mà bỏ

không được cũng hóa ra tà kiến mê tín. Nghe

kinh thì cũng hiểu mà sợ thì vẫn sợ, nên vẫn

khổ. Như nghe thầy bói nói năm này tháng này xấu,

trong lòng cứ bồn chồn lo lắng, cúng kiếng vái

lạy đủ thứ. Đó là chưa có chánh kiến bất

động như Phật dạy ở trước. Nếu người có

chánh kiến bất động thì dù có gặp việc bức

bách đến đâu, cũng vẫn bình thản không lo sợ.

Chẳng hạn có ai nói ngày mai ông chết, chúng ta

vẫn thản nhiên vì đã biết đời người ai cũng

phải chết, hết duyên là thân phải rã, không

rã sớm thì rã muộn, cầu cúng van vái rồi cũng phải

chết nên không cầu. Nhược bằng ngày mai không

chết thì thôi, không lo buồn sợ sệt. Nếu

nghe nói mình sắp chết lo sợ, chạy đi coi thầy,

cầu cúng van vái xin cho khỏi chết, là tà

kiến. Ở trước, Phật dạy Long vương:

"Ông phải nhớ chánh kiến bất động".

Người có chánh kiến tức là có lòng tin sâu

chánh pháp thì không động. Chúng ta vì lòng tin

đối với chánh pháp chưa vững, nên hay bị lay động.

Người hay động là thiếu niềm tin đối với

pháp Phật thì sự tu hành của mình làm sao được

lợi ích? Thế nên người Phật tử phải có " Chánh

kiến bất động ".

Trong kinh A-hàm có ghi: Trưởng

giả Úc-già khi gặp Phật, được Phật dùng nhiều

phương tiện giáo hóa khai ngộ. Sau khi ông nghe

được lý Tứ đế, dứt trừ mọi nghi hoặc,

đối với Phật, đối với pháp ông đặt trọn vẹn

niềm tin, không lay chuyển. Không tìm cầu một

tôn sư nào khác, cũng không kiếm tìm một pháp

môn nào khác. Lòng tin Phật pháp của ông rất vững

không động lay. Sau khi Phật Niết-bàn ông phát

nguyện bố thí lớn, trong lúc ông bố thí thì tàu

buôn của ông bị đắm. Chư Tỳ-kheo ngại sản

nghiệp của ông bị tiêu tán hết, nên cử tôn

giả A-nan đến khuyên ông nên dừng cuộc bố thí.

Trưởng giả Úc-già trả lời, ông hành xả như

thế dù cho của cải ông có khô cạn hết, cũng

chỉ để làm tròn bổn nguyện của ông, giống y

như bổn nguyện của vị Chuyển Luân Thánh

Vương.

Quí Phật tử có vị nào đặt

niềm tin sâu vững đối với pháp Phật như trưởng

giả Úc-già không? Tin sâu như vậy mới là chánh

kiến bất động. Ngày nay có nhiều Phật tử ham

sống sợ chết, ham giàu sợ nghèo. Nếu có ai

bày vẽ nên đến đền này miếu nọ,

để cầu thần linh hộ mệnh được sống lâu,

cầu thần linh ban phúc được giàu sang, thì họ

không ngần ngại đến để cầu khẩn van vái.

Vì vậy đạo Phật bị chê là mê tín. Pháp Phật dạy

không có mê tín như thế, chỉ vì người mang danh

Phật tử không có lòng tin bất động với chánh pháp,

cứ chạy đến chỗ này van vái, chạy đến

chỗ kia van xin, nên đạo Phật bị mang tiếng

không tốt. Nếu người Phật tử chánh tín thì

không bao giờ tin những sự việc xảy ra ngoài

lý nhân quả. Mọi hiện tượng xảy ra

đều do nhân quả, nhân tốt thì quả tốt, nhân

xấu thì quả xấu. Nếu quả xấu thì can đảm chịu,

nếu quả tốt thì vui vẻ nhận.

Đến đây tôi nói ra ngoài

kinh Thập Thiện một chút để quí vị hiểu

dễ tu. Trong luận Sáu Cửa Vào Động Thiếu Thất,

Tổ Bồ-đề-đạt-ma có dạy tu Báo Oán Hạnh ,

tức là người tu phải thực hành hạnh trả thù. Quí

vị nghe người tu mà trả thù có ngạc nhiên không ?

Quí vị hãy nghĩ kỹ xem trả thù bằng cách nào? Ngài

dạy khi gặp tai nạn đau khổ chúng ta phải nghĩ:

Không phải tai nạn đau khổ ngẫu nhiên có, mà do

đời trước mình tạo nghiệp ác, nên hôm nay quả

thành tựu. Mình đã tạo nhân nay phải can đảm nhận

quả, không than trời trách người. Khi hết quả

xấu rồi thì hết khổ. Như vậy là Báo Oán Hạnh.

Nếu tai họa tới mà than trời trách người,

thì đâu có hết nợ, oán càng thêm oán. Ví dụ

trước kia ông Bát ăn ở mích lòng ông Thập. Sau ông

Thập có quyền thế, ông trả thù làm cho gia

đình ông Bát tan nát khổ đau. Như vậy là hai lần

oán thù, lần thứ nhất ông Thập oán thù ông Bát,

lần thứ hai ông Bát oán thù ông Thập và bây giờ

ông Bát đang chờ cơ hội trả thù ông Thập. Xử với

nhau như vậy có hết thù không ? -- Không. Thành

ra trả thù mà trái lại gây thêm thù, oán thù chồng

chất lên nhau không bao giờ hết. Tổ dạy "trả

thù" là trả hết thù, không còn thù nữa,

trả bằng cách quả đến thì can đảm chịu ,

không than không trách thì oán thù đau khổ không

còn nữa. Đó là "trả thù" theo lý nhân

quả. Người nào biết trả thù như thế thì

oán thù nhất định sẽ hết. Không biết trả

thù như vậy thì thù oán còn hoài, vì trả thù tức

là gây thêm thù làm sao hết được? Tổ Đạt-ma

dạy "trả thù" mà không gây oán nên thù

không còn. Quí vị xét người biết đạo lý tu

hành, có ai muốn nghiệp nợ mình còn hoài không?

Ai cũng muốn hết nợ nên phải trả, nhớ trả mà

đừng vay nữa. Tai họa đến, lại tới miếu

này đền nọ, để van vái cầu cúng thì bao

giờ mới hết nợ? Làm như thế là không dám

trả, không dám trả là không hết nợ.

Tóm lại, Phật dạy chúng ta

phải có chánh kiến, khi đã có chánh kiến

rồi thì can đảm vui chịu mọi khổ đau xảy

đến, không than không trách. Vì biết quả khổ

đến là do mình tạo nhân xấu ở đời trước.

Nếu trốn tránh hoặc than trách, hoặc vái lạy van

xin cũng không hết tội, có khi lại thêm tội và

tăng thêm tà kiến nữa là khác. Thế nên Tổ

Bồ-đề-đạt-ma dạy tu hạnh Báo Oán để

dứt thù dứt tội. Đó là hạnh thứ nhất.

Đến hạnh thứ hai là hạnh

Tùy Duyên . Ngài dạy chúng ta sanh ra đời được

gặp những duyên tốt, làm ăn đúng thời, giàu có,

nhiều tiền của, ăn sướng mặc đẹp sang cả.

Phải nghĩ rằng: Do nghiệp lành đời trước mà

mình được sanh chỗ tốt làm được việc tốt,

nên mới được giàu sang sung sướng. Do duyên phước

đời trước để lại ngày nay được hưởng thì

không nên hưởng hết, nếu hưởng hết thì

phải khổ, vì vậy phải tiếp tục gieo nhân lành

luôn luôn không dừng. Đó là trường hợp thứ nhất.

Đến trường hợp thứ hai là phải nghĩ ngày nay

mình được giàu sang sung sướng là do duyên

nghiệp lành đời trước nên không tự cao ngã

mạn, không khinh khi người, vì không phải tài trí

của mình. Trong không ngã mạn, ngoài lo làm điều

tốt thì dễ tiến trên đường tu.

Tuy nhiên, cũng có người

không thông lý nhân quả, làm ăn được phát

đạt thì cho là may mắn, làm ăn bị thất bại thì cho

là rủi ro. Đổ thừa may rủi là tà kiến. Chớ

không biết do nghiệp lành đời trước nên nay

mình nghĩ gì đúng nấy làm gì được nấy. Thế

nên Phật nói do phước khiến cho con người

hết khổ, muốn gì được nấy. Nghiệp ác làm

cho người khổ, việc xảy ra thường trái ý

mình, không được toại ý. Thế nên người có

phước muốn gì được nấy, còn người vô phước thì

muốn mà không được. Người không hiểu lý

nhân quả đổ thừa cho may rủi là trốn trách

nhiệm, tự cao ỷ tài khi làm được việc,

oán trách khi thất bại. Thế nên người Phật tử

chân chánh phải có nhận định đúng với đạo

lý, lúc nào cũng biết không có việc gì

ngẫu nhiên đến, mà do phước nghiệp đời

trước, cho nên cố gắng làm lành để vun bồi

thêm phước đức.

HT Thích Thanh Từ

(Trích "Kinh Thập Thiện Giảng Giải", 1997)

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcTri tue trong Ddao PhatVăn bản tiếp →Bon Phap Hanh Phuc
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt