Thap Thien
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Con đường mười nghiệp lành
HT. Thích Thanh Từ
Trích "Kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo":
Thử pháp tức thị Thập
thiện nghiệp đạo. Hà đẳng vi thập? Vị năng
vĩnh ly sát sanh, thâu đạo, tà hạnh, vọng ngữ,
lưỡng thiệt, ác khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân
nhuế, tà kiến.
Dịch:
Pháp này là con đường mười
nghiệp lành. Những gì là mười? Là hằng lìa dứt
sát sanh, trộm cướp, tà hạnh, vọng ngữ, hai
lưỡi, ác khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân nhuế và
tà kiến.
Giảng:
Ở đây giải thích mười
điều lành là hằng lìa dứt nghiệp sát sanh,
trộm cướp, tà hạnh, vọng ngữ, hai lưỡi, ác
khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân nhuế và tà
kiến. Chỉ kể tên mười điều lành, nghe
hơi khó hiểu, sau đây tôi giảng từng điều
cho quí vị hiểu.
1- Không sát sanh:
Người cư sĩ tại gia mới tu, trước hết là không
giết người. Chẳng những tự thân mình không
giết người, mà miệng cũng không xúi bảo
người giết và ý cũng không thích vui khi nghe
người giết nhau. Quí vị thấy giữ một giới không
giết người có dễ không? Thân không giết thì
dễ rồi, miệng không bảo người giết cũng có
thể giữ được. Nhưng ý không giết thì
khó, vì nếu kẻ đó là người gây cho mình
nhiều khổ đau, khi nghe họ chết thì mình
cảm thấy vui. Đó là ý giết người. Thế
nên ý giết người khó tránh. Người nào gây
khổ đau cho mình, khi nghe họ bị hại, mình không
khởi tâm vui mừng mà lòng cảm thấy thương xót, như
thế mới thật là giữ giới không giết người.
Đó là nấc thang thứ nhất của người tu. Tu như vậy
cũng chưa đủ vì chỉ được quả đời sau không bị
người giết. Thế nên phải tu thêm nữa, là
đối với những con vật lớn như trâu, bò, heo, chó
... cũng không giết.
Giới không sát sanh bao hàm từ
thô đến tế. Tùy khả năng của mỗi
người, có người chỉ giữ được không giết
người. Người khá hơn thì giữ thêm, không giết
những con vật lớn như trâu, bò, heo, dê ... đó là
tiến được một tầng nữa. Không giết người
thì được quả báo đời sau sanh thân người, an ổn
không bị người giết. Nếu giữ thêm không
giết loài vật thì phước báo thêm lớn, có
thể sanh lên cõi trời. Nhưng nghiệp sát vẫn
còn đối với những vật nhỏ như gà, vịt, cá, tôm
... Vì vậy mà chưa dứt sạch mầm giết hại, nên
vẫn còn sanh đi tử lại, để đền bù mạng
sống của chúng sanh, chớ chưa thoát ly sanh tử. Chừng
nào dứt hết nghiệp sát, cho đến con
dế, con trùn, con muỗi ... vẫn một lòng
thương xót không giết hại thì mới giữ được
giới sát viên mãn. Chỗ này phải hàng Thanh văn,
Duyên giác, Bồ-tát mới thực hiện được. Quí vị
thấy, chỉ một giới thôi mà hành động có khác. Do
hành động giữ giới khác nên quả báo cũng khác.
Một giới mà chúng ta có thể thành người, cũng
một giới đó mà chúng ta có thể thành trời,
cũng một giới đó mà chúng ta có thể thành
A-la-hán thành Bồ-tát ... Như thế quí vị đừng
nghĩ tôi thọ năm giới là có giữ giới sát rồi!
Mới nghe thì thấy giản dị dễ dàng, nhưng giữ cho
trọn vẹn phải hàng La-hán, Bồ-tát ... mới giữ
nổi. Các vị La-hán, Bồ-tát giữ giới sát chẳng
những nơi thân nơi miệng, mà nơi ý nữa. Các
Ngài không còn tâm niệm sát hại, từ người
đến thú lớn như trâu, bò ... thú nhỏ như
kiến, muỗi ... một lòng thương xót và tôn
trọng mạng sống của chúng sanh. Nếu thấy
người giết dù là loài vật nhỏ như cá, tôm ...
cho đến trùn, kiến ... mà sanh lòng vui thích,
là còn chủng tử sát hại nơi tâm niệm. Như vậy
là giữ giới chưa trọn vẹn. Giữ giới trọn
vẹn viên mãn chỉ có bậc Thánh mới giữ được. Còn
hàng phàm phu chúng ta chỉ giữ được phần thô chớ
phần tế chưa giữ nổi.
2- Không trộm cướp:
Không trộm cướp cũng giữ từ thô đến tế.
Hàng cư sĩ tại gia giữ giới không trộm cướp là
không lấy của người khi chủ nó không cho. Cho
đến tiền của, súc vật, cây cỏ ... chủ không
cho mà tìm cách lừa gạt để thuộc về mình,
đều gọi là trộm cướp.
3- Không tà hạnh:
Người cư sĩ tại gia khi đã có gia đình chỉ một
chồng một vợ, tình cảm không đổi thay, không lang
chạ với những người nữ người nam khác. Còn người
xuất gia là phải sống độc thân giữ phạm hạnh,
không được dâm dục.
Không sát sanh, không trộm cướp, không tà hạnh là ba nghiệp lành của thân .
4- Không nói dối:
Nói dối là chuyện có nói không, chuyện không
nói có, nói trái với sự thật để mưu cầu
quyền thế, danh lợi ... cho mình. Ngược lại
nói đúng với sự thật là không nói dối. Trong giới
không nói dối có những trường hợp châm chước,
chẳng hạn nói trái với sự thật để cứu người
cứu vật thì không phạm. Nói dối đó là vì lòng từ
bi làm lợi ích cho người vật, chớ không phải vì
lòng tham. Phật dạy không nói dối mà phải nói lời
chân thật.
5- Không nói hai lưỡi:
Nói hai lưỡi là nói chia lìa giữa hai người thân
nhau. Ví dụ trong gia đình, hai anh em đang thuận hòa.
Có người nói với người em: "Anh chú nói chú
là người tham lam, háo danh, háo lợi ...". Rồi
tới người anh nói: "Em chú nói chú là người
điêu ngoa xảo trá ...". Hai anh em nghe nói
thế, buồn lòng bất hòa nhau. Đó là nói hai
lưỡi. Trong phạm vi gia đình xã hội thì gọi là
nói hai lưỡi. Rộng đến quốc gia quốc tế
dùng trong lãnh vực chánh trị thì gọi là nói ly
gián. Phật dạy không nên nói hai lưỡi mà phải nói
thuận hòa.
6- Không nói lời hung dữ:
Là không nói lời ác như nói thô tục, mắng
nhiếc, chửi bới, trù rủa người. Do ác khẩu đưa
đến đánh đập chém giết lẫn nhau, gây đau
khổ cho nhau từ gia đình đến xã hội. Vì vậy
Phật dạy phải nói lời hiền thiện ôn hòa
hằng xa lìa lời nói ác.
7- Không nói lời trau
chuốt: Nói trau chuốt là nói bóng bẩy, ngoa
mị không trung thực, nói cốt để lừa bịp người
thủ lợi cho mình. Hoặc nói để mê hoặc người
đi vào vòng tội lỗi. Phật dạy không nên nói
trau chuốt, phải tránh xa, mà nên nói lời ngay thật.
Không nói dối, không nói hai
lưỡi, không nói lời hung dữ, không nói lời trau
chuốt là bốn nghiệp lành của miệng ,
người tu theo Phật phải thực hành.
8- Không tham dục:
Tham dục là ưa thích say mê thụ hưởng năm món dục
lạc ở thế gian như tài, sắc, danh, thực, thùy
(tiền của, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống, ngủ
nghỉ). Ngũ dục tế hơn là sắc, thanh, hương, vị,
xúc. Nghĩa là những hình tướng nhan sắc đẹp mà
người mê đắm gọi là tham sắc. Những âm thanh
êm ái du dương, người tham đắm gọi là tham
thanh. Những hương thơm, người tham đắm gọi là
tham hương. Những vị ngon, ngọt, béo ..., người
tham đắm gọi là tham vị. Những xúc chạm êm ái,
người tham đắm gọi là tham xúc. Vậy năm dục
thô hay tế mà người mê đắm gọi là tham
dục.
Bảy pháp thiện trên tương
đối dễ, chúng ta có thể làm được, tới pháp
thiện thứ tám chúng ta thấy khó làm, vì nó vi
tế thuộc về tâm. Cho nên đối với năm dục
người nào không tham tài thì tham sắc, người nào
không tham sắc thì tham danh, người nào không tham
sắc không tham danh thì tham thực, thích ăn ngon,
người nào không tham tài, sắc, danh, thực thì tham
thùy, thích ngủ nghỉ, ngủ li bì. Trong năm món đó
ít ai tránh khỏi, không kẹt cái này thì cũng kẹt
cái kia. Mới nghe nói không tham thấy như dễ, vì
thấy rằng tôi đâu có ăn cướp ăn trộm của ai, tôi
giữ được. Nhưng đó chỉ là phần thô của tham tài,
còn phần tế thì chưa giữ được. Thế nên
giới không tham, chúng ta chỉ dứt được một hai
điều, chớ chưa dứt sạch. Nếu dứt sạch là
đã vào bậc Thánh. Người nào dứt được phần tham
thô, còn phần tham tế cũng được làm người
trời rồi. Song muốn tu tiến hơn nữa là phải bớt
tham, bắt đầu từ một món cho đến năm món là
chứng quả Thánh.
9- Không sân giận:
Sân nhuế là nóng giận, đối với cảnh vừa ý
sanh lòng vui thích đắm mê, đối với cảnh trái
ý nghịch lòng sanh tâm nóng nảy tức giận. Sân
thô thì miệng la lối mắng chửi tay đánh chân
đá. Tế hơn thì miệng không nói, tay chân
không hoạt động, nhưng sắc mặt đổi, trong lòng
nóng nảy bực bội. Tế hơn nữa lòng không bực
bội mà không vui. Đó là hiện tướng sân từ thô
đến tế. Người tu hết sân là khi nào bị
mắng chửi, hay bị đối xử tệ bạc, mà vẫn thản
nhiên lòng không giận không buồn, lại khởi tâm
thương cho người mê muội đang tạo tội lỗi. Tâm
trạng này chỉ có Phật và Bồ-tát mới thực hiện
được. Vậy không sân giận tu tới bao lâu mới
hết? Tu đến khi nào người đời đối xử
tệ bạc hay mắng chửi, lòng không buồn giận mà
vẫn tươi cười như đang uống nước cam lồ, thì
chừng đó mới xong. Muốn được như vậy, thì từ cái
sân thô là miệng la, tay đánh, chân đá ... phải
hạn chế từ từ, không cho tay chân hoạt động
mỗi khi nổi nóng, rồi tới miệng không cho
nói. Như vậy cấm từ tay, chân, miệng, rồi
đến tâm không giận không buồn. Ai đối xử
tệ bạc hay mắng chửi, vẫn vui cười, tu như
thế mới tiến bộ. Không ai dứt một lần được
mà phải dứt từ thô đến tế như đã nói.
10- Không tà kiến:
Tà kiến là thấy lệch tin lầm. Sở dĩ thấy
lệch tin lầm là do si mê, thiếu trí tuệ
mà ra. Nếu kể thì nhiều vô số, ở đây
tôi chỉ nêu những việc căn bản và những lỗi
Phật tử thường vấp phải. Như trước tôi đã
đề cập thường kiến , tức là tin mình
có một linh hồn sau khi chết còn hoài không mất.
Và đoạn kiến thì tin rằng thân này do tứ
đại hợp thành, sau khi chết tứ đại rã tan không
còn gì hết. Đó là hai kiến chấp rất nặng
của ngoại đạo đưa đến những cuộc khẩu
chiến sôi nổi ở Ấn Độ thời đức Phật.
Đây tôi không giải thích
nữa, chỉ nói qua những tà kiến mà người Phật
tử Việt Nam thường vấp phải. Như có nhiều
người đau không uống thuốc, đi cầu Thánh mẫu, cầu
cô cậu, cầu bà thủy, bà hỏa cho bùa phép uống, đeo
để hết bệnh. Hoặc có cây sứ, cây đa bị
mối hay kiến đục thành những lằn chữ hay hình
người, thì cho đó là thần thánh hiện, rủ nhau
đến gốc cây thắp hương vái lạy, nguyện cầu
thần thánh ban phước cho được bình an tai qua nạn
khỏi. Hoặc trên không trung có cụm mây hay đám khói
trắng giống hình người, hình rồng thì cho là Phật,
thánh hiện, rủ nhau ra chiêm ngưỡng đảnh lễ ...
Đó là những hành động do tà kiến mê tín.
Trong kinh thường nói Phật tùy
duyên hóa độ chúng sanh. Nếu chúng sanh là chư
thiên thì Phật đản sanh ở cõi trời để hóa
độ. Nếu chúng sanh là loài người thì Phật đản
sanh ở cõi người để hóa độ. Nếu chúng sanh
là loài rồng thì Phật giáng sanh ở cõi rồng để
hóa độ ... Tóm lại, cần độ loài nào thì Phật
giáng sanh vào loài đó để hóa độ. Ngài hành
hạnh Bồ-tát sanh hoạt một cách bình thường, chớ
không biến hiện những hình dáng kỳ lạ, làm
những việc huyền bí để mê hoặc chúng
sanh. Chúng sanh vốn đã si mê thì phải làm cho chúng
sanh tỉnh sáng, dứt mê lầm, hết khổ đau, mới là
từ bi. Nếu mê hoặc chúng sanh làm cho chúng sanh
càng mê mờ thêm thì đâu phải hạnh từ bi của bậc
hiền thánh!
Lại nữa, có nhiều người
xin xăm, coi tay, bói quẻ ... đó là những nhận định
sai lầm tầm thường mà đa số không bỏ được. Chúng
ta đã biết Phật dạy do ba nghiệp lành mà sanh
cõi người, cõi trời, cũng do ba nghiệp lành mà
chứng quả Thanh văn, Bích chi, Bồ-tát, Phật. Ngược
lại do ba nghiệp dữ mà rơi vào địa ngục, ngạ
quỉ, súc sanh. Nên nhớ không có quả báo tốt hay xấu
nào do bói quẻ coi tay tạo ra. Biết sai lầm mà bỏ
không được cũng hóa ra tà kiến mê tín. Nghe
kinh thì cũng hiểu mà sợ thì vẫn sợ, nên vẫn
khổ. Như nghe thầy bói nói năm này tháng này xấu,
trong lòng cứ bồn chồn lo lắng, cúng kiếng vái
lạy đủ thứ. Đó là chưa có chánh kiến bất
động như Phật dạy ở trước. Nếu người có
chánh kiến bất động thì dù có gặp việc bức
bách đến đâu, cũng vẫn bình thản không lo sợ.
Chẳng hạn có ai nói ngày mai ông chết, chúng ta
vẫn thản nhiên vì đã biết đời người ai cũng
phải chết, hết duyên là thân phải rã, không
rã sớm thì rã muộn, cầu cúng van vái rồi cũng phải
chết nên không cầu. Nhược bằng ngày mai không
chết thì thôi, không lo buồn sợ sệt. Nếu
nghe nói mình sắp chết lo sợ, chạy đi coi thầy,
cầu cúng van vái xin cho khỏi chết, là tà
kiến. Ở trước, Phật dạy Long vương:
"Ông phải nhớ chánh kiến bất động".
Người có chánh kiến tức là có lòng tin sâu
chánh pháp thì không động. Chúng ta vì lòng tin
đối với chánh pháp chưa vững, nên hay bị lay động.
Người hay động là thiếu niềm tin đối với
pháp Phật thì sự tu hành của mình làm sao được
lợi ích? Thế nên người Phật tử phải có " Chánh
kiến bất động ".
Trong kinh A-hàm có ghi: Trưởng
giả Úc-già khi gặp Phật, được Phật dùng nhiều
phương tiện giáo hóa khai ngộ. Sau khi ông nghe
được lý Tứ đế, dứt trừ mọi nghi hoặc,
đối với Phật, đối với pháp ông đặt trọn vẹn
niềm tin, không lay chuyển. Không tìm cầu một
tôn sư nào khác, cũng không kiếm tìm một pháp
môn nào khác. Lòng tin Phật pháp của ông rất vững
không động lay. Sau khi Phật Niết-bàn ông phát
nguyện bố thí lớn, trong lúc ông bố thí thì tàu
buôn của ông bị đắm. Chư Tỳ-kheo ngại sản
nghiệp của ông bị tiêu tán hết, nên cử tôn
giả A-nan đến khuyên ông nên dừng cuộc bố thí.
Trưởng giả Úc-già trả lời, ông hành xả như
thế dù cho của cải ông có khô cạn hết, cũng
chỉ để làm tròn bổn nguyện của ông, giống y
như bổn nguyện của vị Chuyển Luân Thánh
Vương.
Quí Phật tử có vị nào đặt
niềm tin sâu vững đối với pháp Phật như trưởng
giả Úc-già không? Tin sâu như vậy mới là chánh
kiến bất động. Ngày nay có nhiều Phật tử ham
sống sợ chết, ham giàu sợ nghèo. Nếu có ai
bày vẽ nên đến đền này miếu nọ,
để cầu thần linh hộ mệnh được sống lâu,
cầu thần linh ban phúc được giàu sang, thì họ
không ngần ngại đến để cầu khẩn van vái.
Vì vậy đạo Phật bị chê là mê tín. Pháp Phật dạy
không có mê tín như thế, chỉ vì người mang danh
Phật tử không có lòng tin bất động với chánh pháp,
cứ chạy đến chỗ này van vái, chạy đến
chỗ kia van xin, nên đạo Phật bị mang tiếng
không tốt. Nếu người Phật tử chánh tín thì
không bao giờ tin những sự việc xảy ra ngoài
lý nhân quả. Mọi hiện tượng xảy ra
đều do nhân quả, nhân tốt thì quả tốt, nhân
xấu thì quả xấu. Nếu quả xấu thì can đảm chịu,
nếu quả tốt thì vui vẻ nhận.
Đến đây tôi nói ra ngoài
kinh Thập Thiện một chút để quí vị hiểu
dễ tu. Trong luận Sáu Cửa Vào Động Thiếu Thất,
Tổ Bồ-đề-đạt-ma có dạy tu Báo Oán Hạnh ,
tức là người tu phải thực hành hạnh trả thù. Quí
vị nghe người tu mà trả thù có ngạc nhiên không ?
Quí vị hãy nghĩ kỹ xem trả thù bằng cách nào? Ngài
dạy khi gặp tai nạn đau khổ chúng ta phải nghĩ:
Không phải tai nạn đau khổ ngẫu nhiên có, mà do
đời trước mình tạo nghiệp ác, nên hôm nay quả
thành tựu. Mình đã tạo nhân nay phải can đảm nhận
quả, không than trời trách người. Khi hết quả
xấu rồi thì hết khổ. Như vậy là Báo Oán Hạnh.
Nếu tai họa tới mà than trời trách người,
thì đâu có hết nợ, oán càng thêm oán. Ví dụ
trước kia ông Bát ăn ở mích lòng ông Thập. Sau ông
Thập có quyền thế, ông trả thù làm cho gia
đình ông Bát tan nát khổ đau. Như vậy là hai lần
oán thù, lần thứ nhất ông Thập oán thù ông Bát,
lần thứ hai ông Bát oán thù ông Thập và bây giờ
ông Bát đang chờ cơ hội trả thù ông Thập. Xử với
nhau như vậy có hết thù không ? -- Không. Thành
ra trả thù mà trái lại gây thêm thù, oán thù chồng
chất lên nhau không bao giờ hết. Tổ dạy "trả
thù" là trả hết thù, không còn thù nữa,
trả bằng cách quả đến thì can đảm chịu ,
không than không trách thì oán thù đau khổ không
còn nữa. Đó là "trả thù" theo lý nhân
quả. Người nào biết trả thù như thế thì
oán thù nhất định sẽ hết. Không biết trả
thù như vậy thì thù oán còn hoài, vì trả thù tức
là gây thêm thù làm sao hết được? Tổ Đạt-ma
dạy "trả thù" mà không gây oán nên thù
không còn. Quí vị xét người biết đạo lý tu
hành, có ai muốn nghiệp nợ mình còn hoài không?
Ai cũng muốn hết nợ nên phải trả, nhớ trả mà
đừng vay nữa. Tai họa đến, lại tới miếu
này đền nọ, để van vái cầu cúng thì bao
giờ mới hết nợ? Làm như thế là không dám
trả, không dám trả là không hết nợ.
Tóm lại, Phật dạy chúng ta
phải có chánh kiến, khi đã có chánh kiến
rồi thì can đảm vui chịu mọi khổ đau xảy
đến, không than không trách. Vì biết quả khổ
đến là do mình tạo nhân xấu ở đời trước.
Nếu trốn tránh hoặc than trách, hoặc vái lạy van
xin cũng không hết tội, có khi lại thêm tội và
tăng thêm tà kiến nữa là khác. Thế nên Tổ
Bồ-đề-đạt-ma dạy tu hạnh Báo Oán để
dứt thù dứt tội. Đó là hạnh thứ nhất.
Đến hạnh thứ hai là hạnh
Tùy Duyên . Ngài dạy chúng ta sanh ra đời được
gặp những duyên tốt, làm ăn đúng thời, giàu có,
nhiều tiền của, ăn sướng mặc đẹp sang cả.
Phải nghĩ rằng: Do nghiệp lành đời trước mà
mình được sanh chỗ tốt làm được việc tốt,
nên mới được giàu sang sung sướng. Do duyên phước
đời trước để lại ngày nay được hưởng thì
không nên hưởng hết, nếu hưởng hết thì
phải khổ, vì vậy phải tiếp tục gieo nhân lành
luôn luôn không dừng. Đó là trường hợp thứ nhất.
Đến trường hợp thứ hai là phải nghĩ ngày nay
mình được giàu sang sung sướng là do duyên
nghiệp lành đời trước nên không tự cao ngã
mạn, không khinh khi người, vì không phải tài trí
của mình. Trong không ngã mạn, ngoài lo làm điều
tốt thì dễ tiến trên đường tu.
Tuy nhiên, cũng có người
không thông lý nhân quả, làm ăn được phát
đạt thì cho là may mắn, làm ăn bị thất bại thì cho
là rủi ro. Đổ thừa may rủi là tà kiến. Chớ
không biết do nghiệp lành đời trước nên nay
mình nghĩ gì đúng nấy làm gì được nấy. Thế
nên Phật nói do phước khiến cho con người
hết khổ, muốn gì được nấy. Nghiệp ác làm
cho người khổ, việc xảy ra thường trái ý
mình, không được toại ý. Thế nên người có
phước muốn gì được nấy, còn người vô phước thì
muốn mà không được. Người không hiểu lý
nhân quả đổ thừa cho may rủi là trốn trách
nhiệm, tự cao ỷ tài khi làm được việc,
oán trách khi thất bại. Thế nên người Phật tử
chân chánh phải có nhận định đúng với đạo
lý, lúc nào cũng biết không có việc gì
ngẫu nhiên đến, mà do phước nghiệp đời
trước, cho nên cố gắng làm lành để vun bồi
thêm phước đức.
HT Thích Thanh Từ
(Trích "Kinh Thập Thiện Giảng Giải", 1997)
[ Trở về trang Thư Mục ]