Loi khuyen thuc te - Binh Anson
Vietnamese, with Unicode Times font
Lời khuyên thực tế
Bình Anson
N hiều người trí thức khi
đến với đạo Phật thường d ành nhiều thì
giờ để t ìm hiểu, bàn luận về các vấn
đề trừu tượng, tâm lý, triết lý xa vời, m à
quên rằng đạo Phật l à một lối sống,
một con đường để ta áp dụng tu tập trong đời
sống hằng ng ày. Tam tạng kinh điển
nguy ên thủy có ghi rất nhiều lời khuyên quý báu và thực tế của
Đức Phật, để hướng dẫn chúng ta có được một
lối sống trong sạch, thiện l ành, tạo một nền tảng vững chắc, một
môi trường thích hợp để phát triển trí tuệ.
Các trích dẫn sau đây được dựa v ào các bài Phật Pháp Phổ Thông
đăng trong ấn bản điện tử của báo Daily News,
Sri Lanka, trong tháng 4, 2005 ( http://www.dailynews.lk ).
*
1. Không nên nói lời giả dối
Những lời nói giả dối là một hiện tượng rất thông thường và quen thuộc
trong xã hội hiện đại, cho đến nỗi có nhiều
người tin rằng không thể n ào có được
một thế giới ho àn toàn trống vắng các lời giả dối này. Có lẽ chúng
ta cũng nên suy gẫm những lời Đức Phật dạy
cho ng ài Sa-di La-hầu-la, con trai của
Đức Bồ-tát, về đức hạnh không nói dối, về những tai hại của sự nói dối, v à
nhấn mạnh tầm quan trọng của sự thường xuyên tư duy về những hành
động của m ình, như
đ ã ghi lại trong bài kinh "Giáo giới
La-hầu-la ở rừng Am-ba-la", Trung Bộ 61, mà chúng tôi xin trích lược dưới
đây.
Một thời, Đức Thế Tôn trú ở khu vườn Trúc,
th ành Vương-xá. Lúc bấy giờ, Sa-di La-hầu-la, bảy tuổi, trú ở khu
rừng Am-ba-la kế cạnh. Vào một buổi chiều, Thế Tôn
đi đến thăm Sa-di La-hầu-la. Tôn giả
La-hầu-la thấy Thế Tôn từ xa đi đến, liền sửa soạn chỗ ngồi v à nước
rửa chân. Khi Sa-di La-hầu-la bưng chậu nước
đến cho Đức Phật rửa chân, Ng ài đ ã
dùng ví dụ chậu nước để dạy Sa-di.
Trước hết Ngài chừa lại một ít nước trong chậu, chỉ cho La-hầu-la và nói: "Hạnh tu của kẻ cố ý nói dối mà không biết hổ thẹn cũng ít oi như vậy."
Đức Phật đổ hắt chút nước đó v à nói: "Hạnh tu của kẻ cố ý nói dối mà không biết hổ thẹn cũng đáng đổ đi như vậy."
Rồi Ngài lật úp chậu, và nói: "Hạnh tu của kẻ cố ý nói dối mà không biết hổ thẹn cũng bị lật úp như vậy."
Cuối cùng, Ngài lật ngửa chậu, chỉ cho La-hầu-la thấy chậu trống rỗng và nói: "Hạnh tu của kẻ cố ý nói dối mà không biết hổ thẹn cũng trống rỗng như vậy."
Ngài nói tiếp:
"Như con voi của hoàng gia lúc lâm trận, khi nó liều lĩnh thí mạng, không còn biết quý trọng bảo vệ cặp ngà và cái vòi của nó, thì không có gì mà nó không dám làm. Cũng vậy, kẻ nào cố ý nói dối mà không biết hổ thẹn thì không có điều ác n ào mà kẻ ấy không dám làm. Do vậy, Sư cần phải luôn tự nhắc nhở: Tôi sẽ không nói dối, dù chỉ nói để đ ùa chơi."
Sau đó, Đức Phật d ùng ví dụ tấm
gương để dạy Sa-di La-hầu-la không những phải
biết giữ g ìn lời nói, mà còn phải biết giữ gìn các hành
động v à tư tưởng. Ngài dạy:
"Cũng như tấm gương dùng để phản chiếu,
người tu h ành cũng phải luôn luôn phản tỉnh trong mọi hành
động nơi thân, mọi lời nói nơi miệng, mọi ý
nghĩ trong tâm.
"Khi Sư sắp sửa làm điều g ì, phải
biết tự phản tỉnh: điều n ày có hại
mình, hại người, hại cả hai? Nếu có, thì tránh, không làm
điều đó. Nếu điều đó đưa đến lợi lạc cho m ình,
cho người, cho cả hai, thì tiến hành.
"Khi Sư đang l àm
điều g ì, phải biết tự phản tỉnh:
điều n ày có hại mình, hại người, hại
cả hai? Nếu có, thì ngưng làm điều đó. Nếu
điều đó đưa đến lợi lạc cho m ình, cho người, cho cả hai, thì tiếp
tục.
"Khi Sư đ ã làm
điều g ì, phải biết tự phản tỉnh:
điều n ày có hại mình, hại người, hại
cả hai? Nếu có, thì Sư cần phải thưa lên, cần phải trình bày trước các vị
đạo sư, hay trước các vị đồng phạm hạnh. Sau
khi đ ã tỏ lộ, trình bày, Sư cần phải sám hối và phòng hộ trong
tương lai. Nếu điều đó đưa đến lợi lạc cho m ình,
cho người, cho cả hai, Sư phải an trú trong niềm hoan hỷ, và tiếp tục tu
học trong các thiện pháp.
"Cũng vậy cho các lời nói và ý nghĩ. Nếu chúng
đưa đến các hậu quả tai hại th ì Sư
phải biết tránh, không thực hiện. Nếu đ ã
lỡ thực hiện rồi thì phải biết sám hối để
chừa bỏ. Nhưng nếu chúng đưa đến kết quả lợi lạc thiện l ành thì hãy
hoan hỷ tiếp tục thực hiện và t ăng trưởng các
điều ấy.
"Đó là đường lối phản tỉnh, phương cách
huân tập của mọi người tu trong thời quá khứ cũng như trong hiện tại v à
tương lai, để l àm thanh tịnh ba nghiệp
thân khẩu ý."
Sau khi nghe Đức Thế Tôn thuyết giảng như vậy, tôn giả La-hầu-la rất hoan hỷ, th ành tâm ghi nhận lời dạy của Ngài.
*
2. Không nên sân hận, c ăm th ù
Lẽ dĩ nhiên là lòng sân hận c ăm th ù
không thể nào đưa đến sự giác ngộ giải thoát.
Th êm vào đó, Đức Phật dạy cho chúng ta
biết rằng sân hận sẽ l àm cho ta thêm
đau khổ ngay trong hiện tại v à có thể có quả xấu trong tương lai,
như đoạn kinh sau đây, trích lược tóm tắt từ
Chương Bảy Pháp, Tăng Chi Bộ:
1) Người có tâm sân hận lúc nào cũng mong muốn kẻ thù địch của m ình trở thành xấu xí, không có dung sắc. Tuy nhiên người nào có lòng phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, dù cho người ấy khéo tắm rửa, khéo chải chuốt, tóc râu khéo sửa soạn, nhưng rồi người ấy cũng trở thành xấu xí, vì bị phẫn nộ chinh phục.
2) Người có tâm sân hận lúc nào cũng mong muốn kẻ thù địch của m ình ngủ một cách khổ sở. Tuy nhiên người nào có lòng phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, dù có nằm trên ghế dài, nệm trải bằng len, ch ăn len trắng, chăn len th êu, nệm bằng da mềm, tấm khảm với lọng che phía trên, ghế dài có đầu gối chân m àu đỏ, nhưng rồi người ấy vẫn ngủ một cách khổ sở, v ì bị phẫn nộ chinh phục.
3) Người có tâm sân hận lúc nào cũng mong muốn kẻ thù
địch của m ình làm
ăn, thâu hoạch không có lời. Tuy nhi ên
người nào có lòng phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, tâm
trí người ấy trở nên rối ren, dù làm ăn có
lời lại nghĩ rằng không lời, l àm ăn
không lời lại nghĩ rằng có lời, v ì thế lúc nào cũng khổ sở lo lắng.
4) Người có tâm sân hận lúc nào cũng mong muốn kẻ thù
địch của m ình không có tài sản. Tuy
nhiên người nào có lòng phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi
phối, dù người ấy đ ã thu hoạch nhiều
tài sản lúc trước do siêng n ăng l àm
ăn, nhưng rồi v ì tâm trí không còn
sáng suốt, người ấy có thể có những hành động
sai lầm đưa đến t ù tội, phạt vạ, làm tiêu tán tài sản.
5) Người có tâm sân hận lúc nào cũng mong muốn kẻ thù địch của m ình không có danh tiếng. Tuy nhiên người nào có lòng phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, dù người ấy đ ã thu hoạch nhiều danh tiếng lúc trước, nhưng rồi vì tâm trí không còn sáng suốt, người ấy có thể có những hành động sai lầm l àm tiêu hoại mọi danh tiếng đ ã có.
6) Người có tâm sân hận lúc nào cũng mong muốn kẻ thù địch của m ình không có bạn bè. Tuy nhiên người nào có lòng phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, dù người ấy có những bạn bè thân hữu, bà con huyết thống gì, nhưng rồi họ cũng sẽ xa lánh, từ bỏ người ấy, vì người ấy có tính tình nóng nảy, bị phẫn nộ chinh phục.
7) Người có tâm sân hận lúc nào cũng mong muốn kẻ thù địch của m ình sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Tuy nhi ên người nào có lòng phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, người ấy làm ác hạnh với thân, người ấy nói lời ác hạnh với lời, người đó nghĩ đến điều ác hạnh với ý, cho n ên, khi thân hoại mạng chung, chính người ấy sẽ sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.
*
3. Ch ăm sóc người bệnh
Chung sống trong một tập thể, chúng ta cần phải có lòng từ mẫn và thông
cảm để chăm sóc cho nhau, nhất l à khi
có người bị bệnh. Người bệnh nào cũng cần
được chăm sóc, giúp đỡ, cho d ù người ấy không
được người khác y êu mến khi còn khỏe
mạnh. Trong bài giảng sau đây, Đức Phật dạy
chúng ta phải biết chăm sóc những người cần được giúp đỡ, v à Ngài
tuyên bố: "Ai sẵn sàng ch ăm sóc Ta, vị ấy
n ên ch ăm sóc những người bệnh" .
Ngoài ra, Ngài cũng dạy thế nào là một bệnh nhân tốt và thế nào là một
người ch ăm sóc tốt. B ài kinh nầy
được hiệu đính, dựa theo bản Việt ngữ của
Tỳ-khưu Indacanda Nguyệt Thi ên trong bộ
Đại Phẩm VIII.166, Luật Tạng.
Vào lúc bấy giờ, có vị tỳ-khưu nọ bị bệnh kiết lỵ. Vị ấy
đ ã bị té vào
đống phân v à nước tiểu của chính mình.
Khi ấy, Đức Thế Tôn c ùng với
đại đức Ānanda, thị giả của Ng ài,
đang đi bộ dạo quanh v à
đi ngang qua trú xá của vị tỳ-khưu ấy. Đức
Thế Tôn nh ìn thấy vị tỳ-khưu té và
đang nằm tr ên đống phân v à nước
tiểu của chính mình. Thấy vậy, Ngài đi đến
gần vị tỳ-khưu ấy, v à hỏi:
- Này tỳ-khưu, thầy bị bệnh gì?
- Bạch Thế Tôn, con bị bệnh kiết lỵ.
- Này tỳ-khưu, thầy không có ai ch ăm sóc?
- Bạch Thế Tôn, không có.
- Vì sao các vị tỳ-khưu khác lại không ch ăm sóc thầy?
- Bạch Ngài, con là người đ ã không có giúp gì cho các vị tỳ-khưu, do đó, các vị tỳ-khưu không chăm sóc con.
Nghe vậy, Đức Thế Tôn bảo đại đức Ānanda rằng:
- Này Ānanda, h ãy đi v à mang nước lại. Chúng ta sẽ tắm rửa cho vị tỳ-khưu này.
- Bạch Ngài, xin vâng.
Đại đức Ānanda v âng lời Đức Thế Tôn
mang nước đến. Ng ài xối nước và đại
đức Ānanda tắm rửa cho vị tỳ-khưu. Ng ài
đỡ phần đầu c òn
đại đức Ānanda n âng lên ở phần chân,
và đặt vị tỳ-khưu l ên giường. Sau
đó, Đức Thế Tôn nhân lý do ấy, nhân sự kiện
ấy, cho triệu tập các vị tỳ-khưu, rồi hỏi các vị ấy rằng:
- Này quý thầy, có phải có vị tỳ-khưu trong trú xá kia đang bị bệnh?
- Bạch Thế Tôn, đúng như thế.
- Này các tỳ-khưu, vị ấy bị bệnh gì?
- Bạch Ngài, đại đức ấy bị bệnh kiết lỵ.
- Này các tỳ-khưu, vị tỳ-khưu ấy có người ch ăm sóc không?
- Bạch Thế Tôn, không có.
- Vì sao các thầy lại không ch ăm sóc vị ấy?
- Bạch Ngài, vị tỳ-khưu ấy là người đ ã không có giúp gì cho các vị khác, do đó, các vị tỳ-khưu khác không chăm sóc vị ấy.
- Này các tỳ-khưu, quý thầy không có mẹ, không có cha là những người có
thể ch ăm sóc quý thầy. N ày các
tỳ-khưu, nếu quý thầy không ch ăm sóc lẫn nhau
th ì khi ấy lấy ai sẽ ch ăm sóc đây? N ày
các tỳ-khưu, vị nào sẵn sàng ch ăm sóc Ta, vị
ấy n ên ch ăm sóc những người bệnh.
- Nếu có thầy tế độ, thầy tế độ n ên ch ăm sóc đến hết đời hoặc n ên chờ đợi vị ấy được hồi phục.
- Nếu có thầy dạy học, thầy dạy học n ên ch ăm sóc đến hết đời hoặc n ên chờ đợi vị ấy được hồi phục.
- Nếu có đệ tử, người đệ tử n ên ch ăm sóc đến hết đời hoặc n ên chờ đợi vị ấy được hồi phục.
- Nếu có học tr ò, người học trò nên ch ăm sóc đến hết đời hoặc n ên chờ đợi vị ấy được hồi phục.
- Nếu có vị đồng thầy tế độ, vị đồng thầy tế độ n ên ch ăm sóc đến hết đời hoặc n ên chờ đợi vị ấy được hồi phục.
- Nếu có vị đồng thầy dạy học, vị đồng thầy dạy học n ên ch ăm sóc đến hết đời hoặc n ên chờ đợi vị ấy được hồi phục.
- Nếu không có thầy tế độ, thầy dạy học, đệ tử, học tr ò, vị đồng thầy tế độ, vị đồng thầy dạy học, hội chúng n ên ch ăm sóc.
Nếu không ch ăm sóc th ì phạm tội Tác ác ( dukkata ).
a) Này các tỳ-khưu, vị bị bệnh là khó ch ăm sóc khi hội đủ năm điều:
- là vị không làm việc cần làm để chữa bệnh;
- l à vị không biết sự vừa phải trong việc cần làm để chữa bệnh;
- l à vị không quen dùng dược phẩm;
- là vị không giải thích cho người ch ăm sóc
m ình một cách rõ ràng về triệu chứng bệnh của mình, không nói rõ
ràng là bệnh đ ã t ăng
th êm, đ ã giảm bớt, hay vẫn
như trước.
- là loại người không chịu đựng được các cảm thọ khổ, khốc liệt, sắc bén, gay gắt, khó chịu, đe dọa đến mạng sống.
Này các tỳ-khưu, người bệnh hội đủ năm điều n ày là khó ch ăm sóc.
b) Này các tỳ-khưu, vị bị bệnh là dễ ch ăm sóc khi hội đủ năm điều:
- là vị làm việc cần làm để chữa bệnh;
- l à vị biết sự vừa phải trong việc cần làm để chữa bệnh;
- l à vị quen dùng dược phẩm;
- là vị giải thích cho người ch ăm sóc m ình
một cách rõ ràng về triệu chứng bệnh của mình, nói rõ ràng là bệnh
đ ã t ăng
th êm, đ ã giảm bớt, hay vẫn
như trước.
- là loại người chịu đựng được các cảm thọ khổ, khốc liệt, sắc bén, gay gắt, khó chịu, đe dọa đến mạng sống.
Này các tỳ-khưu, người bệnh hội đủ năm điều n ày là dễ ch ăm sóc.
c) Này các tỳ-khưu, người ch ăm sóc bệnh nhân không thích hợp để chăm sóc người bệnh l à vị hội đủ năm điều:
- là vị không có khả n ăng để pha chế thuốc men;
- không biết điều g ì cần làm và điều g ì không cần làm, không làm điều cần thiết trong việc điều trị bệnh;
- chăm sóc người bệnh v ì mục đích t ài vật, không phải vì tâm từ;
- ghê tởm việc dọn dẹp nước tiểu, phân, nước giải, vật nôn mửa;
- không có khả n ăng để chỉ dạy, thức tỉnh, khuyến khích, v à tạo niềm phấn khởi cho người bệnh bằng các bài Pháp thoại lúc này lúc khác.
Này các tỳ-khưu, người ch ăm sóc bệnh nhân hội đủ năm điều n ày là không thích hợp để chăm sóc người bệnh.
d) Này các tỳ-khưu, người ch ăm sóc bệnh nhân thích hợp để chăm sóc người bệnh l à vị hội đủ năm điều:
- là vị có khả n ăng biết pha chế thuốc men;
- biết điều g ì cần làm và điều g ì không cần làm, chỉ làm điều cần thiết trong việc điều trị bệnh;
- chăm sóc người bệnh v ì tâm từ, không phải vì mục đích t ài vật;
- không ghê tởm việc dọn dẹp nước tiểu, phân, nước giải, vật nôn mửa;
- có khả n ăng để chỉ dạy, thức tỉnh, khuyến khích, v à tạo niềm phấn khởi cho người bệnh bằng các bài Pháp thoại lúc này lúc khác.
Này các tỳ-khưu, người ch ăm sóc bệnh nhân hội đủ năm điều n ày là thích hợp để chăm sóc người bệnh.
Bình Anson
Tây Úc, tháng 4-2005
-ooOoo-
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 01-05-2005