📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Lòng hiếu thảo trong kinh điển Pali

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 8,893 ký tự · ~8 phút đọc
🏠 📜

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Lòng hiếu thảo trong kinh điển Pali

Bình Anson

Đ ối với người Việt chúng

ta, Lễ Vu Lan (Vu-lan-bồn, Ulambana ) ngày rằm tháng Bảy

âm lịch mỗi năm đã trở thành truyền thống

là một mùa báo hiếu cho những người con hiếu

thảo, chân thành tưởng nhớ đến công ơn nuôi

dưỡng của Cha Mẹ, còn sống cũng như đã qua đời,

và cố gắng tận lực để đền đáp công ơn

đó, qua việc phụng dưỡng mẹ cha và các

thiện sự.

Ngoài sự tích ngài Mục-kiền-liên và mẹ là bà Thanh-đề

của Phật giáo Bắc tông, trong kinh điển Phật giáo của nhiều tông phái khác

cũng có nhiều bài

giảng của Đức Phật đến các đệ tử để

giúp họ giữ gìn mối hòa thuận trong gia đình,

giữa cha mẹ và con cái, vợ và chồng để cùng nhau tăng trưởng trong chánh pháp. Trong

bài viết thô thiển nhân dịp Vu Lan năm nay

(1995, tôi xin mạn phép được trình bày một vài

đoạn ngắn trong kinh điển Pali, nói về chữ

Hiếu mà Đức Phật đã giảng cho các đệ tử.

Quí bạn đọc có thể tìm hiểu thêm qua

các kinh sách liệt kê ở phần cuối của bài

viết.

Công ơn trời biển

Ca dao Việt Nam thường ví

công ơn cha mẹ như núi Thái Sơn, như nước trong

nguồn chảy ra. Trong Tương Ưng Bộ Kinh, Đức Phật

đã ví công ơn trời biển của cha mẹ như

biển cả nghìn trùng. Ngài giảng rằng sữa mẹ

nuôi con trải qua nhiều đời nhiều kiếp,

nên rộng bao la và nhiều hơn biển cả:

"... Nầy các tu sĩ,

sữa mẹ mà các ngươi đã uống, trong khi các

ngươi lưu chuyển luân hồi trong một thời gian

dài, thì nhiều hơn nước trong bốn biển.

Vì sao thế? Vì luân hồi là vô thỉ, không sao

đếm được. Lưu chuyển luân hồi của

chúng sanh trùng điệp nên không thể nêu

rõ khởi điểm. Vì vô minh che đậy, vì tham

ái trói buộc tất cả các nghiệp hành của

chúng sanh."

Trong Tăng Chi Bộ Kinh, Đức

Phật cũng ví cha mẹ như những ngọn lửa đáng

cung kính, vì cha mẹ là người đã đem lại sự sống

và tăng trưởng cho con cái, cũng như ngọn lửa

đem lại nguồn sống, nguồn năng lượng cho loài

người:

"... Nầy các

Bà-la-môn, cha mẹ của các người là các ngọn

lửa đáng cung kính. Vì sao thế? Vì từ đó

mà tạo ra sự sống, sự hiện hữu. Do đó cha

mẹ như là các ngọn lửa thiêng đáng cung

kính, đáng được tôn trọng, đáng được

cúng dường, và sẽ đem lại chánh lạc"

Vì công ơn cha mẹ to tát như

thế, Đức Phật còn nói rằng có hai hạng người

mà chúng ta không bao giờ trả hết ơn được, đó

là mẹ và cha (Tăng Chi Bộ):

"... Có hai hạng

người, nầy các tu sĩ, Ta nói không thể trả

hết ơn được. Đó là Cha và Mẹ. Nếu một

bên vai cõng mẹ, một bên vai cõng cha, làm vậy

suốt trăm năm cho đến trăm tuổi cũng chưa

trả ơn đủ cho cha mẹ. Nếu có phụng dưỡng

cha mẹ với mọi báu vật trên trái đất nầy

cũng chưa trả ơn đủ. Vì sao thế? Vì rằng

cha mẹ đã bỏ nhiều công sức cho con cái,

nuôi dưỡng chúng cho đến lúc lớn khôn, và

dẫn dắt chúng vào trong đời nầy."

Đảnh lể phương Đông

Trong Kinh Giáo Thọ

Thi-ca-la-việt ( Singalovada Sutta ), Trường Bộ

Kinh, một buổi sáng khi Đức Phật đi trì bình khất

thực trong thành Vương Xá, Ngài thấy chàng trai

Thi-ca-la-việt dậy sớm, ra khỏi nhà và chấp tay

đảnh lễ sáu phương: Đông, Tây, Nam, Bắc, Thượng,

Hạ như lời cha mẹ dạy theo truyền thống mà không

hiểu ý nghĩa của của việc làm đó. Đức

Phật giảng rằng chấp tay đảnh lễ như thế cũng

chưa đủ, mà cần phải thành tâm quán tưởng các

phép cư xử với người chung quanh: hướng Đông là

sự liên hệ giữa cha mẹ và con cái, hướng Tây

là sự liên hệ vợ chồng, hướng Nam là liên

hệ thầy trò, hướng Bắc là liên hệ bạn bè,

hướng Thượng là liên hệ giữa tu sĩ và cư sĩ,

hướng Hạ là liên hệ giữa chủ nhân và người

giúp việc.

Về liên hệ giữa cha mẹ và con cái, Đức Phật giảng:

" ... Có năm

nhiệm vụ người con phải làm: nuôi dưỡng cha

mẹ, làm tròn mọi bổn phận người con, giữ

gìn gia đình với truyền thống, bảo vệ

tài sản thừa tự, và làm tang lễ khi cha mẹ qua

đời."

Thêm vào đó, Đức Phật cũng giảng:

"... Có năm trách

nhiệm cha mẹ cần phải chu toàn: ngăn chận con

làm điều ác, khuyến khích con làm

điều thiện, dạy cho con có được nghề

nghiệp tốt, tìm người phối ngẫu tốt cho con,

và trao gia sản cho con đúng lúc."

Rõ ràng đây là một thông

điệp trách nhiệm, một trách nhiệm hỗ

tương giữa cha mẹ và con cái. Con có năm bổn phận

với cha mẹ, và cha mẹ cũng có năm trách nhiệm

với con cái. Khi cha mẹ và con cái chu toàn các

điều đó, thì gia đình được hạnh phúc, và

phương Đông, theo nghĩa bóng nầy, mới được an

lành. Lúc đó việc đảnh lễ về hướng Đông

mới thật sự có ý nghĩa.

Tăng trưởng trong Chánh Pháp

Đức Phật còn khuyên con cái

phải cùng cha mẹ tu tập, từ bỏ con đường bất

thiện, dấn thân vào con đường thiện, giúp

nhau tăng trưởng trong chánh pháp. Trong Tăng Chi Bộ,

Phật thuyết:

"... Những ai

đền ơn bằng cách nuôi dưỡng, cúng dường

cha mẹ với của cải, vật chất, tiền bạc thì

không bao giờ đủ để trả ơn cha mẹ. Nầy các

tu sĩ, những ai đối với cha mẹ không có lòng tin

thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha mẹ

an trú vào thiện pháp; đối với cha mẹ gian

tham thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha

mẹ an trú vào hạnh bố thí; đối với cha mẹ theo

ác trí thì khuyến khích, hướng dẫn, để

cha mẹ an trú vào chánh trí; như vậy thì những

người đó làm đủ và trả ơn đủ mẹ và

cha."

Đức Phật giảng rằng trả

hiếu bằng cách cúng dường tài sản vật chất thì

chưa đủ, mà phải nhắm đến mục đích tối hậu

là cùng nhau tăng trưởng trong chánh pháp, tiến

đến sự giải thoát khỏi mọi hoạn khổ sinh tử

luân hồi. Muốn cho cha mẹ đạt được sự an bình,

hạnh phúc tối hậu, thì người con phải giúp cha mẹ

từ bỏ các ác hạnh và thực hiện các hạnh lành,

từ bỏ gian tham và thực hành bố thí rộng lượng, từ

bỏ vô minh và chứng đạt trí tuệ.

Lợi ích của Hiếu Thảo

Chính khi phụng dưỡng, nuôi

nấng cha mẹ, người con sẽ được hưởng những công

đức, quả lành do lòng hiếu thảo đem lại. Đức

Phật giảng (Tăng Chi Bộ):

"... Vị thiện nam

tín nữ nào với những tài sản do nỗ lực tinh

tấn thu hoạch được, do công sức nhọc nhằn

tự mình tạo ra, một lòng cung kính cúng dường,

phụng dưỡng cha mẹ. Cha mẹ người ấy, được sự

cung kính, phụng dưỡng như thế, sẽ khởi lên

lòng thương mến và cầu nguyện: 'Xin cho

con tôi được sống lâu! Xin cho con tôi được che

chở, thọ mạng an bình!'. Nầy các cư sĩ, một

người con hiếu thảo được cha mẹ thương

mến như vậy, chắc chắn sẽ tăng trưởng lớn

mạnh trong chánh pháp."

Trong Tương Ưng Bộ, Đức Phật dạy cư sĩ Mataposaka:

" Người nào theo chánh pháp,

Nuôi dưỡng mẹ và cha.

Và tạo nhiều công hạnh,

đối với cha và mẹ.

Nhờ vậy, bậc Hiền thánh,

Trong đời nầy tán thán,

Sau khi chết được sanh

Hưởng an lạc chư Thiên"

Trong Tăng Chi Bộ, Đức Phật

giảng rằng gia đình nào có con cái biết hiếu

dưỡng cha mẹ, thì gia đình ấy có phước báu, đáng

được tôn trọng và cung kính, đáng được xem

như ngang hàng với Phạm Thiên. Phạm Thiên là những

chư Thiên cao nhất ở Dục giới và Sắc giới. Ngài

giảng:

"... Nầy các tu sĩ,

những gia đình nào có con cái kính lễ cha mẹ

trong nhà, thì những gia đình ấy được chấp

nhận ngang bằng với Phạm Thiên, được chấp nhận

như ngang bằng với gia đình các bậc Đạo sư,

đáng được kính trọng và cúng dường.

Phạm Thiên là đồng

nghĩa với cha mẹ. Các bậc Đạo sư là đồng

nghĩa với cha mẹ. Các bậc đáng cúng dường là

đồng nghĩa với cha mẹ. Vì sao thế? Vì cha mẹ

giúp đỡ con cái rất nhiều, vì cha mẹ nuôi

dưỡng con cái đến ngày chúng lớn khôn, đào

tạo chúng để đưa chúng vào cuộc đời."

Chính ngài Đế-thích (Sakka), vị

vua cõi Tam Thập Tam Thiên cũng nhờ công đức phụng

dưỡng cha mẹ mà kiếp sau sinh được làm vua trời

(Tương Ưng Bộ):

"... Thuở xưa khi

Thiên chủ Đế Thích còn là người, vị ấy

chấp trì giới luật nghiêm túc và một lòng

hiếu dưỡng cha mẹ. Nhờ đó mà được sanh ra

làm vua trời ngày hôm nay:

Ai hiếu dưỡng cha mẹ,

Kính trọng bậc gia trưởng

Nói những lời nhu hòa,

Từ bỏ lời hai lưỡi,

Chế ngự lòng gian tham,

Là một người chân thực,

Nhiếp phục mọi sân hận.

Với một người như vậy,

chư Thiên Tam Thập Tam,

gọi là bậc cao quí. "

Kết luận

Trên đây chỉ là sơ lược

về một vài lời Phật dạy, ghi chép trong kinh

điển, về chữ Hiếu. Đức Phật đã nói

rất nhiều về công ơn trời biển của cha

mẹ, nói đến trách nhiệm của con cái để

đền đáp công ơn to lớn đó. Hình thức lễ nghi

không phải là chính yếu, mà chính các hành

động thực tiễn phụng dưỡng, cúng dường cha mẹ mới

là quan trọng. Phụng dưỡng cha mẹ sẽ tạo ra

nhiều phước báu cho bản thân ta - hiện

tiền và kiếp sau, và cho hạnh phúc gia đình

ta. Đức Phật còn dạy rằng cách trả ơn tốt đẹp và

đầy đủ nhất là cùng cha mẹ vững niềm tin nơi

chánh pháp, cùng nhau bước vào con đường chánh

thiện, bỏ ác giới, bỏ gian tham, theo đời sống

đạo đức, thực hành hạnh bố thí, bỏ con đường vô

minh tối tăm và hướng đến ánh sáng của trí

tuệ quang minh, để thoát vòng sinh tử đau khổ

.

Bình Anson

Perth, Western Australia

Mùa Vu Lan 1995

Tham khảo

1. Trường Bộ Kinh. Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, 1991.

2. Tương Ưng Bộ Kinh. Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, 1993.

3. Tăng Chi Bộ Kinh. Viện Phật Học Vạn Hạnh, 1980.

4. Thích Thiện Siêu và Thích Minh Châu, 1993. Chữ Hiếu Trong Đạo Phật. Hội Phật Giáo Thừa Thiên.

[ Trở về trang Thư Mục ]

update: 08-08-2016

← Văn bản trướcLam Ty NiVăn bản tiếp →Về bài thơ "Bối Diệp"
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt