📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Đạo Phật và Chính Trị

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 15,387 ký tự · ~14 phút đọc
🏠 📜

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Đạo Phật và Chính Trị

K.S. Dhammananda

Giới thiệu: Bài nầy do

Bình Anson lược dịch từ bài "Buddhism and

Politics" trong quyển sách "What Buddhists

Believe" của Hòa Thượng Dhammananda, trang 229-236,

do hội Buddha Educational Foundation ấn tống năm 1995.

-oOo-

Đức Phật xuất thân từ giai

cấp vương tướng (*), và do đó, Ngài đã có

nhiều liên hệ với các vị quốc vương, hoàng

tử, quan lại trong triều đình. Mặc dù có

nhiều liên hệ như thế, Ngài không bao giờ

dùng các thế lực chính trị để truyền

đạo, và Ngài cũng không bao giờ cho phép giáo pháp

của Ngài bị lợi dụng cho các ý đồ chính trị.

Thế nhưng ngày nay, đã có nhiều người cố

ý gán ghép danh hiệu của Ngài với những chủ

thuyết chính trị khác nhau. Những người đó đã

quên rằng các hệ thống chính trị mà chúng ta

quen thuộc ngày nay là bắt nguồn từ phương Tây, xẩy

ra sau thời kỳ Đức Phật còn tại thế một thời

gian rất lâu. Đối với những người đang cố công

dùng các danh hiệu của Đức Phật cho những ý

đồ riêng tư của họ, họ cần phải nhớ rằng

Đức Phật là bậc Chính Đẳng Chính Giác, vượt lên

trên các chuyện lo âu của thế gian.

Có một vấn đề cơ bản mà

ta phải nhận định khi tôn giáo bị pha trộn với

chính trị. Căn bản của tôn giáo là đạo đức, lòng

trong sạch, và đức tin; trong khi đó, căn bản của

chính trị là quyền lực. Trong tiến trình lịch

sử, tôn giáo thường bị lạm dụng để hợp thức

hóa những người cầm quyền và sự áp dụng của

quyền lực. Tôn giáo đã bị lạm dụng để

biện minh cho chiến tranh và thôn tính, đàn

áp, chém giết tàn bạo, nổi loạn, tàn phá các

công trình văn hóa và nghệ thuật.

Khi tôn giáo bị sử dụng

để gia tăng thế lực chính trị thì tôn giáo

sẽ phải hi sinh các lí tưởng đạo đức cao quí và

trở nên mất gốc, nhượng bộ cho các thế lực

chính trị trong thế gian.

Mục đích của Phật Pháp không

phải nhắm đến việc thành lập các định

chế và cơ cấu chính trị mới. Trên cơ bản, tôn

giáo tìm cách giải quyết các vấn đề trong

xã hội bằng cách giáo hóa mỗi cá nhân, vốn là

thành viên của xã hội, và bằng cách đề nghị

các nguyên tắc tổng quát để điều hướng xã

hội tiến đến một phong thái nhân bản, cải

thiện đời sống của mọi thành viên, và cổ

động sự phân phối các nguồn vật lực một cách công

bằng hơn.

Bất cứ một thể chế

chính trị nào cũng có một giới hạn trong sự bảo

vệ hạnh phúc và sung túc của người dân trong

thể chế đó. Không một hệ thống chính

trị nào, dù rằng nó có vẻ rất lí tưởng, có

thể mang lại hạnh phúc và hòa bình nếu

người dân trong thể chế đó còn bị bao trùm

bởi lòng tham, sân hận, và mê si. Thêm vào đó, dù

có theo một hệ thống chính trị nào đi nữa, cũng

còn có những nhân tố phổ quát mà từng cá nhân

trong xã hội phải trực diện: kết quả của các

nghiệp thiện và bất thiện của riêng mình,

và sự khiếm khuyết và thiếu vắng của một

nền an lạc trường cửu vì bản chất của thế

gian vốn là hoạn khổ, vô thường, và vô ngã. Đối

với những người con Phật, không một nơi nào trong

cõi Ta Bà nầy là có được một tự do, giải thoát

thật sự, kể cả các cõi tiên của chư thiên.

Một hệ thống chính trị

tốt và công bằng -- có những bảo đảm cho các

quyền căn bản của con người, và có những định

chế giám sát và cân bằng việc sử dụng

quyền lực -- là điều kiện quan trọng

cho cuộc sống hạnh phúc trong xã hội. Tuy nhiên,

chúng ta cũng không nên bỏ quá nhiều công sức

và thì giờ để tìm kiếm vô tận một hệ

thống chính trị toàn hảo để giúp con người

được hoàn toàn tự do. Tự do tuyệt đối không

thể nào có được trong các định chế chính

trị, mà chỉ có được trong tâm thức khi nó được

giải thoát. Để được giải thoát, chúng ta cần

phải nhìn vào nội tâm của chính mình, và nỗ

lực giải phóng nó ra khỏi các gông xiềng của vô

minh, hận thù và tham dục. Tự do trong ý nghĩa

đích thực tuyệt đối chỉ có được khi nào

chúng ta dùng Chính Pháp để phát triển tâm

ý qua lời nói và hành động hướng thiện, và

để huân tập tâm ý, để phát triển

tiềm năng tâm linh, đạt đến cứu cánh

tuyệt đối của giác ngộ.

Mặc dù chúng ta công nhận

về sự lợi ích trong việc tách rời tôn giáo

và chính trị, và về các giới hạn an lạc và

hạnh phúc mà hệ thống chính trị mang đến,

nhưng cũng có nhiều khía cạnh trong các lời dạy

của Đức Phật có những tương quan với các bố cục

chính trị ngày nay.

Thứ nhất, Đức Phật đã giảng

dạy về tính cách bình đẳng của con người -- cả

mấy ngàn năm trước tuyên ngôn của Abraham Lincoln

(Tổng Thống Mỹ). Ngày dạy rằng các giai cấp, tầng

lớp trong xã hội chỉ là những hàng rào nhân tạo do

xã hội dựng ra. Việc sắp xếp thứ bậc của

loài người, theo lời Ngài, chỉ có thể dựa trên

phẩm chất giới hạnh của họ mà thôi.

Thứ hai, Đức Phật khuyến

khích tinh thần hợp tác bình đẳng và tích cực tham

gia đóng góp trong xã hội. Đây là một tinh thần

đã được cỗ võ trong tiến trình chính trị

của các xã hội hiện nay.

Thứ ba, Ngài đã không chỉ

định một người nào để kế thừa Ngài. Ngài

chỉ dạy rằng mọi người phải tự mình mà tu

học, lấy Chính Pháp làm nền tảng và làm nơi

nương tựa. Các thành viên của Tăng Đoàn chỉ chịu

sự hướng dẫn của Giáo Pháp và Giới Luật -- như là

một bộ luật sinh hoạt. Cho đến ngày nay, mỗi

tu sĩ của Tăng Đoàn đều phải tuân thủ bộ Giới

Luật đó để làm kim chỉ nam hướng dẫn cho

mọi sinh hoạt tu học của mình.

Thứ tư, Đức Phật đã

khuyến khích tinh thần tham vấn và tiến trình

dân chủ. Điều nầy được thể hiện qua

cộng đồng tăng sĩ, trong đó mỗi thành viên

đều có quyền quyết định về các vấn

đề chung. Khi có một nghi vấn nghiêm trọng

cần phải được giải quyết, các vấn đề có

liên quan được đem ra giữa các tu sĩ để thảo

luận trong một phương cách tương tự như trong

hệ thống quốc hội ngày nay. Tiến trình tự

quản trị nầy có lẽ sẽ làm nhiều người ngạc

nhiên vì nó đã được áp dụng trong các cộng đồng

tăng sĩ Phật Giáo tại Ấn Độ trong 2.500 năm

trước đây, và phương cách điều hành có rất

nhiều điểm tương đồng với các thủ tục

thảo luận trong quốc hội.

Một tu sĩ, tương tự như vị

"phát ngôn nhân", được chỉ định để

có một tiếng nói chung, đại diện cho cộng

đồng. Một tu sĩ khác, tương tự như vị "chủ

tịch", được bầu ra để điều hành diễn

đàn. Các vấn đề được đưa ra như các các

nghị trình để được thảo luận công khai. Trong

một vài trường hợp khi vấn đề đó có tính

cách nghiêm trọng và phổ quát, thì nó có

thể được đem ra thảo luận nhiều lần, tương

tự như các vòng thảo luận của quốc hội về các

dự luật. Nếu qua các cuộc thảo luận mà vẫn còn

nhiều ý kiến xung khắc, bất đồng, thì

vấn đề sẽ được biểu quyết qua một cuộc

bỏ phiếu để lấy quyết định theo đa số.

Đạo Phật khuyến khích

nền tảng đạo đức và việc sử dụng quyền

lực công cộng với ý thức trách nhiệm. Đức

Phật tuyên giảng về hòa bình và bất bạo động

như là một thông điệp phổ quát. Ngài không

chấp nhận bạo lực và hủy hoại sinh mạng. Ngài tuyên

bố rằng không có một chiến tranh nào là

chiến tranh của công lí. Ngài dạy: " Người

thắng tạo căm thù, kẻ thua sống khổ sở. Người nào

từ bỏ thắng và bại thì người đó sống an vui và

hạnh phúc ." Chẳng những Đức Phật dạy về

hòa bình và bất bạo động, có lẽ Ngài cũng là vị

Giáo Chủ đầu tiên và duy nhất đã ra tận chiến

trường để tìm cách ngăn chận chiến tranh.

Ngài đã hóa giải sự xung đột giữa bộ tộc Sakya và

bộ tộc Koliya khi họ muốn khởi sự đánh nhau vì

tranh chấp nước sông Rohini. Ngài cũng đã thuyết

phục vua Ajatasanu bỏ ý định tấn công vương

quốc của bộ tộc Vaiji.

Đức Phật đã giảng dạy

về sự quan trọng và về các điều

kiện thiết yếu của một chính phủ tốt.

Ngài dạy rằng khi người lãnh đạo chính phủ tham

nhũng và bất công thì xứ sở trở nên tham nhũng,

băng hoại, và đau khổ. Ngài chống lại sự tham nhũng

và đã dạy rằng chính phủ phải biết quản trị

dựa trên các nguyên tắc nhân ái.

Ngài nói: " Khi người

lãnh đạo xứ sở có tính công bình và thiện ái

thì triều đình có tính công bình và thiện

ái. Khi tirều đình có tính công bình và

thiện ái thì các quan chức có tính công bình và

thiện ái. Khi các quan chức có tính công bình và

thiện ái thì các cán bộ hạ tầng có tính công

bình và thiện ái. Khi các cán bộ hạ tầng có

tính công bình và thiện ái thì người dân có

tính công bình và thiện ái ." (Tăng Chi

Bộ Kinh).

Trong Kinh Cakkavatti Sihananda

(Chuyển Luân Thánh Vương Sư Tử Hống, Trường Bộ

Kinh), Đức Phật nói rằng các điều hung ác và

tội phạm, như ăn cắp, lường gạt, bạo lực, thù

ghét, bạo tàn, ... đều bắt nguồn từ sự nghèo

khó. Quốc vương và triều đình có thể dùng

sự trừng phạt để kiềm chế tội phạm,

nhưng không bao giờ có thể tiêu trừ các tội

phạm bằng quyền lực của mình.

Trong Kinh Kutadanta (Trường Bộ

Kinh), Đức Phật chủ trương phát triển kinh

tế, thay vì dùng quyền lực, để xóa giảm

tội phạm. Triều đình phải biết sử dụng các

nguồn tài nguyên để cải thiện điều

kiện kinh tế trong nước. Họ phải biết

phát triển nông nghiệp và thôn quê, trợ giúp

giới buôn bán, cung cấp lương bỗng đầy đủ cho

công nhân để bảo đảm một đời sống tốt có

nhân phẩm.

Trong Kinh Bổn Sanh (Jakata),

Đức Phật có đưa ra 10 nguyên tắc của một chính

quyền tốt, gọi là "Thập Vương Pháp"

(Dasa Raja Dhamma). Mười nguyên tắc nầy vẫn có

thể áp dụng trong thời đại ngày nay cho bất cứ

một chính quyền nào, để quản trị xứ sở một

cách hài hòa. Đó là:

Phải cởi mở và không ích

kỉ;

Duy trì đạo đức cao;

Sẵn sàng hi sinh lợi ích

cá nhân để phục vụ cho an sinh của dân

chúng;

Phải thành thật và ngay

thẳng;

Phải dịu dàng và giàu

lòng nhân ái;

Phải sống giản dị để

làm gương cho dân chúng;

Phải vượt lên trên

mọi hận thù;

Biết áp dụng tinh thần

bất bạo động;

Biết nhẫn nại;

Tôn trọng ý

kiến dân chúng, và biết phát triển

sự hòa bình và hòa hợp.

Về cách hành xử của người lãnh đạo thì Ngài giảng thêm (Kinh Cakkavatti Sihananda):

Người lãnh đạo tốt phải

biết cư xử công bình, không thiên vị bất

cứ nhóm nào;

Người lãnh đạo tốt

không bao giờ gieo lòng thù hận trong dân

chúng;

Người lãnh đạo tốt

không bao giờ ngần ngại áp dụng luật pháp khi

cần thiết;

Người lãnh đạo tốt phải

thông hiểu luật pháp rõ ràng mỗi khi

áp dụng. Luật pháp không phải áp dụng chỉ

vì người ấy có uy quyền, mà phải được

áp dụng hợp tình và hợp lí.

Bộ Mi Tiên Vấn Đáp (Milanda

Panha) có viết: " Nếu người nào không

có tài năng, không đạo đức, không phạm hạnh,

không xứng đáng là vua, mà lại tự mình tôn xưng

là vua hay người lãnh đạo với nhiều quyền

lực thì người ấy sẽ bị nguyền rủa và trừng

phạt bởi dân chúng, bởi vì người ấy, vì không

xứng đáng và không tài năng, đã tự đặt mình một

cách vô lí vào vị trí của người lãnh đạo. Người

lãnh đạo, cũng như những người đã vi phạm các

nguyên tắc đạo đức và giới luật căn bản của xã

hội loài người, sẽ bị trừng phạt như bao nhiêu

người khác, nhất là đối với những người lãnh

đạo ăn cắp tài sản của dân chúng ." Kinh

Bổn Sanh cũng có đề cập đến người lãnh

đạo nào mà chỉ trừng phạt người vô tội và không

trừng phạt người phạm tội thì người lãnh đạo ấy

không xứng đáng lãnh đạo xứ sở.

Vì vậy, Trung Bộ Kinh cũng có

nói về vị quốc vương biết tự thăng tiến

và lúc nào cũng nỗ lực gìn giữ hành động, lời

nói và tâm ý, lúc nào cũng biết lắng nghe

ý kiến của dân chúng về sự cai trị của

mình, để biết mình có phạm lỗi lầm nào

không trong khi điều hành đất nước. Nếu vị

quốc vương ấy cai trị xấu, người dân sẽ than

phiền rằng họ đang bị phá hoại bởi một vị

lãnh đạo xấu vì các chính sách hà khắc, nhũng

lạm, bất công, sưu cao thuế nặng, và do đó, dân

chúng sẽ có phản ứng chống lại vị vua ấy. Ngược

lại, nếu vị vua cai trị tốt, thì dân chúng sẽ

chúc tụng: "Cầu xin cho quốc vương của chúng

tôi được trường thọ."

Lời dạy của Đức Phật về

các bổn phận đạo đức của vua chúa để sử dụng

công quyền, bảo đảm an sinh người dân đã giúp

cho vua A Dục (Asoka), vào thế kỉ 3 TCN, cai trị

đất nước của ông. Hoàng Đế A Dục, là một thí

dụ điển hình của nguyên tắc đạo đức nầy, đã

sống và thực hành Chính Pháp cho tất cả mọi

người dân trong triều đại của ông. Ông quảng

bá chính sách bất bạo động đến các vương

quốc lân cận, cam đoan các thiện ý của ông,

và gửi sứ giả đi khắp nơi để truyền bá

thông điệp hòa bình và bất bạo động. Ông

cỗ vỏ sự ứng dụng của các nguyên tắc đạo đức

trong xã hội, như chân thật, từ bi, bác ái, bất bạo

động, nhân từ, không hoang phí, không chiếm

đoạt, và không gây sát hại cho mọi loài vật.

Ông khuyến khích tự do tôn giáo và bình đẳng

tương kính giữa mọi đức tin. Ông thường du

hành thuyết giảng Đạo Pháp đến người dân

ở tận thôn quê. Ông thiết lập các công trình

công cộng như bệnh xá, cung cấp thuốc men, trồng

cây gây rừng, đào giếng, các công trình thủy

lợi, và nhà tạm trú. Ông cũng đặc biệt ngăn

cấm việc đối xử tàn ác với các loài thú vật.

Có người cho rằng Đức Phật

là một nhà cải cách xã hội. Trong các bài giảng,

Ngài đã lên án hệ thống giai cấp và Ngài công

nhận quyền bình đẳng của con người. Ngài giảng

về nhu cầu cải thiện các điều kiện

kinh tế xã hội, công nhận tầm quan trọng của

việc phân bố công bằng các của cải giữa người

giàu và nghèo, nâng cao vị trí của phụ nữ,

khuyến khích việc áp dụng tinh thần nhân bản

trong guồng máy hành chính. Ngài dạy rằng xã hội

phải được điều hành trên tình thương và lòng

từ bi, chứ không dựa vào lòng tham lam. Hơn thế

nữa, sự đóng góp của Ngài cho nhân loại còn cao

quí hơn, vì Ngài còn đi xa hơn các nhà cải cách

xã hội thời đó, vì không ai đã có thể chỉ

thẳng vào cốt lõi của các cơn bệnh trong tâm

thức của con người. Chỉ ở trong tâm thức thì sự

cải cách mới thật sự có ý nghĩa. Các cải cách

bên ngoài do các quyền lực áp đặt thì chỉ có

hiệu quả ngắn hạn vì nó không có cội rể.

Chỉ có cải cách nào dựa trên căn bản cải thiện

tâm thức thì nó mới có cội rể vững chắc. Có

cội rể vững chắc thì các cành nhánh của cải

cách xã hội mới được phát triển tươi tốt, vì

chúng được nuôi dưỡng bởi nguồn sinh lực liên

tục, đó là nguồn tâm lực của dòng sinh hóa trong

cuộc đời. Như thế, các cải cách xã hội chỉ có

thể khả thi khi nào mà tâm ý của con người

đã được sửa soạn sẳn sàng cho các việc đó.

Các cải cách đó sẽ tiếp tục sống mạnh khi nào

mà con người sẳn sàng nuôi dưỡng chúng qua sự

chuyên cần và tôn trọng sự thật và công lí, và

tôn trọng đời sống của đồng bào của họ.

Giáo thuyết của Đức Phật

không dựa trên một "Triết lý Chính

trị" nào cả. Giáo thuyết nầy không

khuyến khích con người đi vào con đường hành

lạc vật chất. Giáo thuyết nầy vạch ra con đường

đưa đến giải thoát tối hậu, là Niết Bàn.

Nói một cách khác, mục tiêu tối hậu của Giáo

thuyết ấy là đoạn diệt lòng tham ái vốn đã

cột chặt con người trong vòng trầm luân, khổ ải.

Một câu thơ trong Kinh Pháp Cú (câu 75) đã tóm tắt

điều nầy: " Con đường đưa đến thủ

đắc vật chất là một con đường, còn con đường

đưa đến Niết Bàn là một con đường khác ."

Điều nầy không có nghĩa

là các Phật tử không nên tham gia vào tiến trình

chính trị, vốn là một thực tại xã hội. Đời sống

của mọi người trong xã hội được uốn nắn bởi

luật pháp và các qui định, bởi các bố trí kinh

tế của quốc gia, bởi guồng máy quản trị hành

chính, và như thế chịu ảnh hưởng của các bố

cục chính trị của quốc gia đó. Tuy nhiên, nếu

người cư sĩ Phật tử có muốn tham gia chính trị thì

người đó không nên lạm dụng tôn giáo để mưu

đồ tạo các quyền lực chính trị cho mình. Còn

các tu sĩ vốn đã xuất gia, lìa đời sống thế

tục để dấn thân vào con đường tôn giáo tinh

thuần, thì không nên có những liên hệ quá tích

cực vào các hoạt động chính trị.

Tóm lại, Đức Phật là bậc

Giác Ngộ, vượt lên trên mọi vấn đề của

thế gian. Tuy nhiên, trong suốt cuộc đời hoằng

dương Chính Pháp, Ngài luôn luôn có những lời dạy

quí báu cho các quốc vương và triều đình

để quản trị tốt xứ sở của họ.

Chú thích: (*) Xã hội Ấn

Độ thời đó có 4 giai cấp: Giáo sĩ (Bà La Môn),

Vương tướng (Sát Đế Lợi), Buôn bán (Vệ

Xá), và Nông dân (Thủ Đà La).

(Bình Anson trích dịch, tháng 10-1996).

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcwith Unicode Times fontVăn bản tiếp →Di tim chan ly
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt