📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Di tim chan ly

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 15,048 ký tự · ~14 phút đọc
🏠 📜

Di tim chan ly

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Tìm

Chân Lý

Thích

Thanh Từ

"Tìm chân lý" là

đi tìm lẽ thật, lẽ thật đó có thể nói ở hai

lĩnh vực: ngoài thiên nhiên vũ trụ và ở ngay nơi

con người chúng ta. Tìm lẽ thật ở ngoài thiên nhiên

vũ trụ đó là công việc mà khoa học đã và

đang làm. Tìm lẽ thật nơi con người mình thì ai là

người đi tìm? Chính đức Phật là người đi tìm lẽ

thật đó.

Phật tử chúng ta ai cũng

biết đức Phật do chứng kiến cảnh sanh, già,

bệnh, chết, nên bỏ ngai vàng xuất gia. Nhưng

nếu vì chứng kiến cảnh sanh, già, bệnh,

chết rồi chán nản đi tu thì không phải là tinh

thần đi tìm chân lý. Chúng ta cần phải tìm

hiểu cho tường tận tại sao Phật đi tu, để

rồi tự hỏi lại mình "Tại sao chúng ta đi tu, và

tu để làm gì?"

Thông thường chúng ta ai cũng

đều chấp nhận con người sanh ra, lớn lên, có gia

đình, có con cái, rồi già, bệnh và chết.

Ông bà, cha mẹ như vậy, mình cũng như vậy và con

cháu về sau cũng như vậy. Cứ thế tiếp

tục mãi như một quy luật tự nhiên. Nhưng đức Phật

thì không như vậy. Ngài muốn tìm cho ra lẽ, tại sao

con người cứ sanh ra rồi già, rồi chết? Con

người trước khi sanh ra là cái gì? Ở đâu? Sau

khi chết rồi sẽ đi về đâu? Và, làm thế

nào để chấm dứt không còn bị lôi cuốn vào

vòng sanh tử nữa? Khám phá ra những điều này

tức là thấy được chân lý. Chính điều này

đã thôi thúc khiến Thái tử Tất Đạt Đa bỏ ngai

vàng, vượt thành xuất gia. Sau khi xuất gia, mặc dù

được gặp và học hỏi với các vị đạo sư thời

danh như A La Lam, Uất Đầu Lam Phất..., Ngài chứng

được Tứ thiền rồi Phi tưởng phi phi tưởng xứ

định. Nhưng Ngài vẫn chưa thỏa mãn, vì vấn đề

Ngài thao thức băn khoăn vẫn chưa giải quyết

được. Ngài lại tu khổ hạnh, nhưng hành trì khổ

hạnh cũng chẳng phát minh được gì, chỉ làm thân

thể suy yếu kiệt quệ. Cuối cùng Ngài

từ bỏ khổ hạnh tu theo lối trung đạo, ăn uống vừa

tạm đủ để nuôi thân. Sau đó, Ngài đến

cội Bồ đề ngồi yên tĩnh quyết phăng tìm

chân lý. Ngài ngồi tu như vậy đến đêm thứ

49, đầu tiên Ngài chứng được Túc mạng minh, nhớ

đến các đời sống quá khứ, từ kiếp trước

khi thành Phật cho đến vô số kiếp về

trước. Ngài từng sanh ra ở nơi này nơi kia. Tại nơi

này, Ngài sinh ra có tên là gì, dòng họ là

những ai, sinh hoạt thọ lạc thọ khổ như

thế nào, tuổi thọ dài ngắn bao nhiêu... Sau

khi chết tại chỗ này, sanh ra tại chỗ kia,

tên gì, dòng họ là ai... Ngài nhớ từ đại

cương đến chi tiết mỗi kiếp một cách

rõ ràng như nhớ chuyện xảy ra hôm qua. Kinh Bổn

Sanh, Bổn Sự ghi lại những đời quá khứ của Phật và

đệ tử rất rõ. Như vậy, là Ngài đã giải

quyết được vấn đề: "Trước khi có mặt

ở đây mình đã làm gì?"

Đến khuya, Ngài chứng

được Thiên nhãn minh, thấy sự sống và chết của

chúng sanh, người sang, kẻ hèn, người đẹp, kẻ

xấu... đều do nghiệp thiện và nghiệp

ác của họ dẫn dắt đi trong lục đạo luân hồi.

Giống như người đứng trên lầu cao nhìn xuống ngả

tư đường thấy kẻ đi qua người đi lại một cách

rõ ràng. Như vậy, con người sau khi chết không

phải mất hẳn mà theo nghiệp đã tạo, luân hồi

qua sáu nẻo trong tam giới. Thấy luân hồi trong tam

giới là thấy ngoài hành tinh mình đang sống, còn vô

số chúng sanh sống trên vô số hành tinh khác nữa.

Thế nên trong kinh Phật có câu "Hằng hà sa

số thế giới" là chỉ thế giới xung quanh

thế giới chúng ta ở nhiều như cát sông Hằng

ở Ấn Độ. Thiên nhãn Ngài chẳng những thấy

được những vật lớn và xa, mà những vật nhỏ

nhiệm như vi trùng trong ly nước Ngài cũng thấy,

Ngài còn thấy sự duyên hợp hình thành ra các pháp

có hình tướng và không hình tướng một cách rõ

ràng. Ngang đây Ngài đã giải quyết được nghi

vấn lớn lao là: "Con người chết rồi là cái

gì và ra sao, đồng thời cũng thấy rõ những thế

giới bên ngoài."

Cuối cùng, khi sao mai mọc,

Ngài chứng được Lậu tận minh. Đến đây Ngài

dứt hết mầm sanh tử không còn rơi lọt trong

tam giới nữa, gọi là thoát sanh tử hay sanh tử

minh. Thế là vấn đề tại sao con người phải

đi trong sanh tử, và làm sao thoát sanh tử đã giải

quyết xong. Đến đây Ngài đã đạt được

chân lý. Chân lý đó ở đâu? Nơi chính

mình. Thấy rõ nơi mình cái gì là nhân sanh tử, cái

gì là thoát sanh tử. Đó là thấy được chân

lý.

Cũng vậy, chúng ta đi tu là

tìm chân lý nơi chính mình, mình phải xác định

rõ hướng đi của mình để không thấy tu là

nhọc nhằn vô ích. Tìm chân lý, như đức

Phật dạy là nhận cho được cái gì là nhân sanh tử

luân hồi. Chính "nghiệp" là gốc sanh tử.

Nghiệp đó là tham sân si, tức ý nghiệp,

từ ý nghiệp phát sinh ra thân nghiệp, khẩu

nghiệp dẫn chúng ta đi trong luân hồi. Tuy nói ba

nghiệp, nhưng trọng tâm là ý nghiệp.

Kinh nói: "Cái khổ bị uống nước đồng sôi,

nuốt hòn sắt nóng ở địa ngục chưa phải là khổ,

cái khổ làm thân trâu ngựa cũng chưa phải là khổ.

Si mê không biết lối đi, đó mới là khổ."

Chỉ có si mê đi theo nghiệp sanh tử không dừng

mới là khổ hơn hết. Vậy muốn giải thoát sanh tử

phải dứt nghiệp, muốn dứt nghiệp phải dùng

ý. Nếu còn ý tham, sân, si, mạn, nghi...

thì không bao giờ dứt nghiệp. Tập đế, nguyên

nhân của khổ, nằm ngay ở "ý". Chúng ta

tu, ngồi thiền là để làm gì? Để dừng

ý nghiệp. Vì tu là tìm chân lý, tìm lẽ

thật: muốn nhận ra cái thật phải biết cái nào

là giả. Thân tứ đại, sanh diệt như ngọn

đèn leo lét trước gió không phải là lẽ thật,

ý niệm suy nghĩ chợt có chợt không cũng

không phải là lẽ thật. Cái không thật mà chấp cho

là mình thì quả là si mê. Phật dạy si mê là cái

khổ lớn nhất.

Trong kinh Viên Giác, Bồ Tát

Vân Thù hỏi Phật: "Thế nào là vô minh?"

Phật đáp: "Chúng sanh thấy thân tứ đại là

thân mình thật, tâm sanh diệt là tâm mình thật,

đó là vô minh." Như vậy, tất cả chúng ta ở

đây đều đang bị vô minh che phủ, mà vô minh là

đầu mối sanh tử luân hồi. Muốn hết vô minh phải

nhìn lại mình biết rõ cái nào là giả, cái nào

là thật. Không phải mà chấp giữ, đó là si mê.

Không thật biết là không thật, đó là Trí

tuệ Bát nhã. Đạt được Trí tuệ Bát nhã là

đã bước một bước đến gần chân lý. Cho

nên nói cửa Thiền là cửa Không. Thấy thân tâm

không thật đó là đã bước vào cửa Không hay cửa

Thiền rồi.

Nhưng nếu thấy thân tâm

(vọng tưởng) là không thật, buông xả không chấp

thì bây giờ thế nào? Giả sử khi đi đường, lúc

đi không khởi nghĩ gì hết, vậy lúc đó có thấy

đường đi, có biết chân đi và có nghe tiếng

động bên ngoài không? Tuy không khởi niệm nhưng

vẫn thấy đường đi, vẫn biết bước chân đi,

vẫn nghe tiếng động bên ngoài. Vậy lúc đó cái

gì nghe, cái gì đi, cái gì thấy? Chính chỗ đó

Ngài Lâm Tế nói: "Các ông phải tìm coi ai

là người đang nghe pháp?" Các Tổ đã chỉ rất

rõ, ý niệm thì chợt có chợt không, nhưng

cái hằng thấy hằng nghe thì bao giờ cũng hiện

hữu, tiếc là chúng ta cứ nhớ "cái chợt có

chợt không", mà quên "cái hằng hữu."

Nhưng cái hằng hữu ấy ở đâu? Ngài Vĩnh Gia

Huyền Giác nói:

Bất ly đương xứ thường trạm nhiên

Mích tức tri quân bất khả kiến

"Cái hằng hữu" ấy có

sẵn nơi mình không rời, trước mắt thường hằng

lặng lẽ, nhưng khởi niệm tìm nó thì không

thể gặp. Cho nên các Tổ thường nói: "Dưới

chân các ông hay trước mắt các ông", chứ không

nói ở chỗ nào.

Lại, "cái hằng hữu"

ấy tên gì? Là người, là trời, hay là cái gì? Đa

số người tu thắc mắc: Tại sao đức Phật nói tu

hết mầm sanh tử thì được giải thoát, nhưng hỏi

cái gì giải thoát Ngài không nói? Nếu nói con

người giải thoát thì không đúng vì con người cũng

là một trong lục đạo, nói Trời cũng không được

vì Trời cũng trong lục đạo, vì "cái hằng

hữu" ấy không dấy động, không tạo nghiệp

nên không đi trong lục đạo. Thế nên không

thể nói "cái gì giải thoát", chỉ nói

"giải thoát" vậy thôi.

Như Lục Tổ Huệ Năng, một

hôm bảo đại chúng: " Ta có một cái không tên,

không họ, không đầu, không đuôi. Ta đố các

ngươi là cái gì?" Ngài Thần Hội liền đứng

ra thưa: "Là bản lai diện mục, là Phật tánh

của Thần Hội." Tổ quở: "Ông đã lấy tranh

che đầu."

Như vậy, cái đó là không tên. Tên là do mình gá đặt mà thôi.

Chúng ta tu phải thấy rõ một

bên là tạo nghiệp sanh tử, một bên là dừng tạo

nghiệp, dứt luân hồi. Biết cái tạo nghiệp

mà đừng theo thì cái không sanh tử hiện

tiền, đó là chân lý. Chân lý đó không

ai thiếu, nhưng nếu không chịu buông ý

niệm sanh diệt thì không bao giờ thấy được.

Giống như màn chiếu bóng, khi rọi hình ảnh

vào đó thì không thể thấy tấm vải trắng. Cũng

vậy, bao giờ còn chạy theo ý niệm sanh

diệt thì không thể thấy được cái chân

thật, lặng lẽ. Chẳng hạn khi ngồi thiền, muỗi

cắn biết ngứa, đầu gối đau biết đau, nhưng

chân ngứa đầu gối đau chứ không phải

"tôi" ngứa, "tôi" đau. Tất cả, tôi

đều biết hết; biết rõ như vậy chứng

tỏ con người thật hằng hữu của mình lúc nào cũng

hiển nhiên rõ ràng, không khuất mờ bao giờ. Vậy

mà tội nghiệp, người ta không chịu nhìn lại

mình, không biết gì về mình hết, cứ thấy

theo cái điên đảo rồi chạy ngược chạy xuôi, buồn

người này, giận người kia... phiền nhiễu đủ

thứ. Còn có thương, ghét là còn có khổ, vui, mà

cuộc đời là vậy, vui khổ lẫn lộn không bao giờ an

ổn. Chỉ khi không vui, không buồn, thản nhiên tự

tại, lúc đó gương mặt tươi như Phật.

Chúng ta tu là phải gạt bỏ

hết phiền não, không để nó che đậy lôi

kéo mình, lâu ngày thuần thục thì chân lý sẽ

hiện tiền hay Niết bàn hiện tại.

Niết bàn là không còn sanh tử dù còn thân. Tu

theo Phật được Niết bàn không phải đợi sau khi

chết, mà ngay trong khi sống dừng được nhân sanh

tử thì gọi là vô sanh. Niết bàn nghĩa chính

là vô sanh. Niết bàn này ai cũng có thể đạt

được, không xa cách con người. Như vậy, đức Phật

dạy chúng ta muốn thấy chân lý cứu cánh, phải

biết rõ mầm sanh tử rồi tu mới thấy. Chân lý

này không thể tìm kiếm trong kinh điển

sách vở. Kinh sách nếu có trình bày đúng chân

lý, cũng chỉ là chân lý chết, vì từ ngữ

này đối đãi với từ ngữ kia, chứ không nói được

chân lý sống. Bởi ngôn ngữ không nói được

chân lý sống mà phải nhận ra ở nơi mình, nên

Tổ Bồ Đề Đạt Ma khi sang Trung Quốc, Ngài dõng

dạc tuyên bố: "Bất lập văn tự, giáo ngoại

biệt truyền, trực chỉ chân tâm, kiến tánh

thành Phật." Vì giáo lý ghi bằng chữ

nghĩa là chân lý chết, Ngài thì muốn chỉ

chân lý sống, nên phải chỉ thẳng tâm người,

ngay tâm mình nhận ra là giác ngộ thành Phật.

Có nhiều người thắc mắc:

Tại sao tôi ít quan tâm đến sự học, Tăng Ni

ở các thiền viện tôi chỉ giảng dạy qua rồi

bắt tu bắt ngồi thiền, không bắt trả bài không

thi cử. Tôi thấy, dù chúng ta có học bằng Cử

nhân Tiến sĩ Phật học mà không tu, cũng

không nhận ra chân lý. Muốn nhận ra chân lý

thì chính mình phải gia công tu tập. Có tu tập mới

thấy đúng như thật thì chân lý sống mới

hiện tiền. Vì tu là trở về chân lý

sống ngay nơi mình, chứ không tìm kiếm ở đâu

cả. Đức Phật khi sắp thành đạo, lúc đó Ngài đâu

có tìm đọc kinh điển sách vở, chỉ ngồi

lặng lẽ dưới cội Bồ đề rồi sáng đạo,

điều này kinh sử ghi rõ ràng. Như vậy quí vị

mới hiểu tại sao Tổ dõng dạc tuyên bố như

thế và tại sao tôi không bắt thiền sinh

học nhiều.

Chúng ta phải hiểu ý

Phật Tổ dạy rồi xác định rõ đường hướng tu của

mình. Nếu không, sẽ thấy mình tu sao không

tiến bộ, rồi nghĩ: phải mình được đi học

thì bây giờ lên bậc này bậc kia, có bằng cấp cao

được người ta nể trọng. Nghĩ như vậy thì

hướng tu hành đã lệch rồi. Chúng ta phải

hiểu giá trị chân thật của người tu là gia công

tu tập để cứu mình ra khỏi sanh tử, đó mới là

vấn đề thiết yếu.

Nói về phương pháp tu,

phải tu thế nào? Tôi thường dạy quí vị khi tu

vọng tưởng khởi, biết nó vọng liền

buông. Có người lại hỏi: Nếu biết vọng

tưởng thì "cái biết" đó cũng là

vọng. Nghĩ như vậy là chưa hiểu được

phương tiện ứng dụng tu. Vọng tưởng như con

trâu cuồng, muốn trừng trị nó phải có roi có dây,

phải la hét, tức dùng "cái biết" rầy la,

quở trách. Biết vọng tưởng là giả dối,

không theo, lâu ngày thuần thục, vọng tưởng

không còn nữa thì cái la hét cũng bỏ luôn, lúc đó

tự nhiên lặng lẽ, không phải bỏ phương tiện mà

phương tiện tự hết.

Bây giờ nói rộng hơn, như

trong Tiểu kinh Malunkya, Trung Bộ II, Tỳ kheo

Malunkya hỏi Phật: Thế giới là hữu biên hay vô

biên, Như lai là tồn tại hay không tồn tại sau khi

chết v.v... và tuyên bố nếu đức Phật không

trả lời cho ông những câu hỏi này, ông sẽ hoàn

tục. Bấy giờ Phật quở Malunkya là ngu si. Giống như

người bị trúng tên độc không chịu để cho

người ta nhổ mũi tên ra, mà cứ tìm hiểu: ai đã

bắn tôi, người ấy ra sao, mũi tên kia được làm

bằng chất liệu gì, dây cung thế nào v.v...?

Người này sẽ chết trước khi biết được

những điều anh ta muốn biết.

Cũng vậy, con người cứ thích

nhìn ra bên ngoài, thích hiểu biết thật

nhiều, cho như vậy là thông minh bác học, còn

cái quan trọng nhất đời mình là dừng tạo

nghiệp, sống với cái chân thật để được

giải thoát sanh tử, làm được ngay trong đời này

thì không chịu biết, không chịu làm. Thế

giới vũ trụ bên ngoài biết được bao nhiêu? Hơn

nữa càng biết bên ngoài nhiều thì càng mù

tối ở mình, nhưng biết được mình rồi thì lại

sáng ra bên ngoài. Đó là điều hết sức quan

trọng. Tu mà không biết rõ như vậy thì

đường tu mình không vững, tu một lúc rồi mệt

mỏi muốn thối bước. Phải biết rõ con đường

mình đi cao thượng quý báu như thế nào thì

mới đi tới nơi được. Tới nơi rồi mới thấy an vui,

cái an vui ấy, tất cả cái vui thế gian không sánh

nổi.

Nhìn lại người tu hiện nay

ở nhiều nơi, chúng ta thấy rất đáng thương.

Không biết chân lý là cái gì hết, cứ

vào chùa cúng tụng rồi hết một đời tu. Thành ra

chỉ hơn người thế gian ở cái nghiệp

thiện thôi, chứ không biết cái gốc của sự tu

hành là gì. Thế nên người tu phải thấy rõ cái

gốc của sự tu hành là ở chỗ nào? Và, những gì

làm cho cái gốc đó bị khuất đi thì phải dẹp ngay,

để cho cái chân thật hiện tiền.

Con người vì ngu si nên chấp

ngã, ngã sở... Chấp thân này là của mình mà thực

sự trong thân này các tế bào làm gì, làm gì

mình đâu có biết, đâu có phân công cho nó

được. Nếu cái nhà của tôi thì tôi có

quyền sắp xếp cái bàn để ở đâu, cái

tủ để chỗ nào... Đằng này mình không có

quyền gì hết, chỉ biết nghe đói thì cho

vào vài ba chén cơm để nó tiêu hóa, tiêu hóa

xong nó thải ra, cứ như vậy làm hoài, không biết

bên trong nó làm việc như thế nào. Vậy mà

chấp thân này của ta thật hết sức sai lầm.

Biết thân không phải là

mình thì khi đau bịnh hoặc sắp chết, phải

biết rõ chết là xác thân này chết, đau

là do các dây thần kinh bị xúc chạm mới có cảm

giác đau, chứ không phải mình đau, mình chết.

Thấy rõ như vậy thì không còn sợ chết, không

còn sợ đau. Hồi xưa, khi nghe trong kinh tán thán

Phật là bậc "Vô thượng y vương," tôi nghĩ

nói Phật là thầy thuốc đủ rồi, còn "Vô

thượng y vương" là vua của thầy thuốc không ai

hơn, thì hơi quá! Bây giờ tôi mới thấy quả là

đúng như vậy. Vì người thầy thuốc giỏi ở đời

cứu được một người sắp chết sống thêm chừng

10 năm nữa là đã tài lắm rồi, huống chi Phật Ngài

chỉ cho chúng ta phương pháp ra ngoài tất cả sanh

tử, không còn bị sống chết chi phối nữa, không

phải "Vô thượng y vương" là gì?

Chúng ta là đệ tử Phật

phải tu thế nào để ra ngoài sanh tử, không

còn bị sanh tử chi phối nữa. Giải thoát sanh tử mới

là cái vui tột bực, mà Phật đã chỉ dạy cho chúng

ta, còn tất cả cái vui khác chỉ là tạm bợ không có

gì bền chắc. Tất cả chúng ta có mặt ở đây ai

rồi cũng sẽ đi dần đến già chết, cái khôn

ngoan nhất của mình là biết được cái gốc sanh

tử để tránh đi, sống với cái chân thật không

sanh tử là hơn hết.

(Tuần báo Giác Ngộ, số 30-31, tháng 10-11, 1996)

Chân thành cám ơn anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài viết nầy.

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcĐạo Phật và Chính TrịVăn bản tiếp →Science and Buddhism
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt