Di tim chan ly
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Tìm
Chân Lý
Thích
Thanh Từ
"Tìm chân lý" là
đi tìm lẽ thật, lẽ thật đó có thể nói ở hai
lĩnh vực: ngoài thiên nhiên vũ trụ và ở ngay nơi
con người chúng ta. Tìm lẽ thật ở ngoài thiên nhiên
vũ trụ đó là công việc mà khoa học đã và
đang làm. Tìm lẽ thật nơi con người mình thì ai là
người đi tìm? Chính đức Phật là người đi tìm lẽ
thật đó.
Phật tử chúng ta ai cũng
biết đức Phật do chứng kiến cảnh sanh, già,
bệnh, chết, nên bỏ ngai vàng xuất gia. Nhưng
nếu vì chứng kiến cảnh sanh, già, bệnh,
chết rồi chán nản đi tu thì không phải là tinh
thần đi tìm chân lý. Chúng ta cần phải tìm
hiểu cho tường tận tại sao Phật đi tu, để
rồi tự hỏi lại mình "Tại sao chúng ta đi tu, và
tu để làm gì?"
Thông thường chúng ta ai cũng
đều chấp nhận con người sanh ra, lớn lên, có gia
đình, có con cái, rồi già, bệnh và chết.
Ông bà, cha mẹ như vậy, mình cũng như vậy và con
cháu về sau cũng như vậy. Cứ thế tiếp
tục mãi như một quy luật tự nhiên. Nhưng đức Phật
thì không như vậy. Ngài muốn tìm cho ra lẽ, tại sao
con người cứ sanh ra rồi già, rồi chết? Con
người trước khi sanh ra là cái gì? Ở đâu? Sau
khi chết rồi sẽ đi về đâu? Và, làm thế
nào để chấm dứt không còn bị lôi cuốn vào
vòng sanh tử nữa? Khám phá ra những điều này
tức là thấy được chân lý. Chính điều này
đã thôi thúc khiến Thái tử Tất Đạt Đa bỏ ngai
vàng, vượt thành xuất gia. Sau khi xuất gia, mặc dù
được gặp và học hỏi với các vị đạo sư thời
danh như A La Lam, Uất Đầu Lam Phất..., Ngài chứng
được Tứ thiền rồi Phi tưởng phi phi tưởng xứ
định. Nhưng Ngài vẫn chưa thỏa mãn, vì vấn đề
Ngài thao thức băn khoăn vẫn chưa giải quyết
được. Ngài lại tu khổ hạnh, nhưng hành trì khổ
hạnh cũng chẳng phát minh được gì, chỉ làm thân
thể suy yếu kiệt quệ. Cuối cùng Ngài
từ bỏ khổ hạnh tu theo lối trung đạo, ăn uống vừa
tạm đủ để nuôi thân. Sau đó, Ngài đến
cội Bồ đề ngồi yên tĩnh quyết phăng tìm
chân lý. Ngài ngồi tu như vậy đến đêm thứ
49, đầu tiên Ngài chứng được Túc mạng minh, nhớ
đến các đời sống quá khứ, từ kiếp trước
khi thành Phật cho đến vô số kiếp về
trước. Ngài từng sanh ra ở nơi này nơi kia. Tại nơi
này, Ngài sinh ra có tên là gì, dòng họ là
những ai, sinh hoạt thọ lạc thọ khổ như
thế nào, tuổi thọ dài ngắn bao nhiêu... Sau
khi chết tại chỗ này, sanh ra tại chỗ kia,
tên gì, dòng họ là ai... Ngài nhớ từ đại
cương đến chi tiết mỗi kiếp một cách
rõ ràng như nhớ chuyện xảy ra hôm qua. Kinh Bổn
Sanh, Bổn Sự ghi lại những đời quá khứ của Phật và
đệ tử rất rõ. Như vậy, là Ngài đã giải
quyết được vấn đề: "Trước khi có mặt
ở đây mình đã làm gì?"
Đến khuya, Ngài chứng
được Thiên nhãn minh, thấy sự sống và chết của
chúng sanh, người sang, kẻ hèn, người đẹp, kẻ
xấu... đều do nghiệp thiện và nghiệp
ác của họ dẫn dắt đi trong lục đạo luân hồi.
Giống như người đứng trên lầu cao nhìn xuống ngả
tư đường thấy kẻ đi qua người đi lại một cách
rõ ràng. Như vậy, con người sau khi chết không
phải mất hẳn mà theo nghiệp đã tạo, luân hồi
qua sáu nẻo trong tam giới. Thấy luân hồi trong tam
giới là thấy ngoài hành tinh mình đang sống, còn vô
số chúng sanh sống trên vô số hành tinh khác nữa.
Thế nên trong kinh Phật có câu "Hằng hà sa
số thế giới" là chỉ thế giới xung quanh
thế giới chúng ta ở nhiều như cát sông Hằng
ở Ấn Độ. Thiên nhãn Ngài chẳng những thấy
được những vật lớn và xa, mà những vật nhỏ
nhiệm như vi trùng trong ly nước Ngài cũng thấy,
Ngài còn thấy sự duyên hợp hình thành ra các pháp
có hình tướng và không hình tướng một cách rõ
ràng. Ngang đây Ngài đã giải quyết được nghi
vấn lớn lao là: "Con người chết rồi là cái
gì và ra sao, đồng thời cũng thấy rõ những thế
giới bên ngoài."
Cuối cùng, khi sao mai mọc,
Ngài chứng được Lậu tận minh. Đến đây Ngài
dứt hết mầm sanh tử không còn rơi lọt trong
tam giới nữa, gọi là thoát sanh tử hay sanh tử
minh. Thế là vấn đề tại sao con người phải
đi trong sanh tử, và làm sao thoát sanh tử đã giải
quyết xong. Đến đây Ngài đã đạt được
chân lý. Chân lý đó ở đâu? Nơi chính
mình. Thấy rõ nơi mình cái gì là nhân sanh tử, cái
gì là thoát sanh tử. Đó là thấy được chân
lý.
Cũng vậy, chúng ta đi tu là
tìm chân lý nơi chính mình, mình phải xác định
rõ hướng đi của mình để không thấy tu là
nhọc nhằn vô ích. Tìm chân lý, như đức
Phật dạy là nhận cho được cái gì là nhân sanh tử
luân hồi. Chính "nghiệp" là gốc sanh tử.
Nghiệp đó là tham sân si, tức ý nghiệp,
từ ý nghiệp phát sinh ra thân nghiệp, khẩu
nghiệp dẫn chúng ta đi trong luân hồi. Tuy nói ba
nghiệp, nhưng trọng tâm là ý nghiệp.
Kinh nói: "Cái khổ bị uống nước đồng sôi,
nuốt hòn sắt nóng ở địa ngục chưa phải là khổ,
cái khổ làm thân trâu ngựa cũng chưa phải là khổ.
Si mê không biết lối đi, đó mới là khổ."
Chỉ có si mê đi theo nghiệp sanh tử không dừng
mới là khổ hơn hết. Vậy muốn giải thoát sanh tử
phải dứt nghiệp, muốn dứt nghiệp phải dùng
ý. Nếu còn ý tham, sân, si, mạn, nghi...
thì không bao giờ dứt nghiệp. Tập đế, nguyên
nhân của khổ, nằm ngay ở "ý". Chúng ta
tu, ngồi thiền là để làm gì? Để dừng
ý nghiệp. Vì tu là tìm chân lý, tìm lẽ
thật: muốn nhận ra cái thật phải biết cái nào
là giả. Thân tứ đại, sanh diệt như ngọn
đèn leo lét trước gió không phải là lẽ thật,
ý niệm suy nghĩ chợt có chợt không cũng
không phải là lẽ thật. Cái không thật mà chấp cho
là mình thì quả là si mê. Phật dạy si mê là cái
khổ lớn nhất.
Trong kinh Viên Giác, Bồ Tát
Vân Thù hỏi Phật: "Thế nào là vô minh?"
Phật đáp: "Chúng sanh thấy thân tứ đại là
thân mình thật, tâm sanh diệt là tâm mình thật,
đó là vô minh." Như vậy, tất cả chúng ta ở
đây đều đang bị vô minh che phủ, mà vô minh là
đầu mối sanh tử luân hồi. Muốn hết vô minh phải
nhìn lại mình biết rõ cái nào là giả, cái nào
là thật. Không phải mà chấp giữ, đó là si mê.
Không thật biết là không thật, đó là Trí
tuệ Bát nhã. Đạt được Trí tuệ Bát nhã là
đã bước một bước đến gần chân lý. Cho
nên nói cửa Thiền là cửa Không. Thấy thân tâm
không thật đó là đã bước vào cửa Không hay cửa
Thiền rồi.
Nhưng nếu thấy thân tâm
(vọng tưởng) là không thật, buông xả không chấp
thì bây giờ thế nào? Giả sử khi đi đường, lúc
đi không khởi nghĩ gì hết, vậy lúc đó có thấy
đường đi, có biết chân đi và có nghe tiếng
động bên ngoài không? Tuy không khởi niệm nhưng
vẫn thấy đường đi, vẫn biết bước chân đi,
vẫn nghe tiếng động bên ngoài. Vậy lúc đó cái
gì nghe, cái gì đi, cái gì thấy? Chính chỗ đó
Ngài Lâm Tế nói: "Các ông phải tìm coi ai
là người đang nghe pháp?" Các Tổ đã chỉ rất
rõ, ý niệm thì chợt có chợt không, nhưng
cái hằng thấy hằng nghe thì bao giờ cũng hiện
hữu, tiếc là chúng ta cứ nhớ "cái chợt có
chợt không", mà quên "cái hằng hữu."
Nhưng cái hằng hữu ấy ở đâu? Ngài Vĩnh Gia
Huyền Giác nói:
Bất ly đương xứ thường trạm nhiên
Mích tức tri quân bất khả kiến
"Cái hằng hữu" ấy có
sẵn nơi mình không rời, trước mắt thường hằng
lặng lẽ, nhưng khởi niệm tìm nó thì không
thể gặp. Cho nên các Tổ thường nói: "Dưới
chân các ông hay trước mắt các ông", chứ không
nói ở chỗ nào.
Lại, "cái hằng hữu"
ấy tên gì? Là người, là trời, hay là cái gì? Đa
số người tu thắc mắc: Tại sao đức Phật nói tu
hết mầm sanh tử thì được giải thoát, nhưng hỏi
cái gì giải thoát Ngài không nói? Nếu nói con
người giải thoát thì không đúng vì con người cũng
là một trong lục đạo, nói Trời cũng không được
vì Trời cũng trong lục đạo, vì "cái hằng
hữu" ấy không dấy động, không tạo nghiệp
nên không đi trong lục đạo. Thế nên không
thể nói "cái gì giải thoát", chỉ nói
"giải thoát" vậy thôi.
Như Lục Tổ Huệ Năng, một
hôm bảo đại chúng: " Ta có một cái không tên,
không họ, không đầu, không đuôi. Ta đố các
ngươi là cái gì?" Ngài Thần Hội liền đứng
ra thưa: "Là bản lai diện mục, là Phật tánh
của Thần Hội." Tổ quở: "Ông đã lấy tranh
che đầu."
Như vậy, cái đó là không tên. Tên là do mình gá đặt mà thôi.
Chúng ta tu phải thấy rõ một
bên là tạo nghiệp sanh tử, một bên là dừng tạo
nghiệp, dứt luân hồi. Biết cái tạo nghiệp
mà đừng theo thì cái không sanh tử hiện
tiền, đó là chân lý. Chân lý đó không
ai thiếu, nhưng nếu không chịu buông ý
niệm sanh diệt thì không bao giờ thấy được.
Giống như màn chiếu bóng, khi rọi hình ảnh
vào đó thì không thể thấy tấm vải trắng. Cũng
vậy, bao giờ còn chạy theo ý niệm sanh
diệt thì không thể thấy được cái chân
thật, lặng lẽ. Chẳng hạn khi ngồi thiền, muỗi
cắn biết ngứa, đầu gối đau biết đau, nhưng
chân ngứa đầu gối đau chứ không phải
"tôi" ngứa, "tôi" đau. Tất cả, tôi
đều biết hết; biết rõ như vậy chứng
tỏ con người thật hằng hữu của mình lúc nào cũng
hiển nhiên rõ ràng, không khuất mờ bao giờ. Vậy
mà tội nghiệp, người ta không chịu nhìn lại
mình, không biết gì về mình hết, cứ thấy
theo cái điên đảo rồi chạy ngược chạy xuôi, buồn
người này, giận người kia... phiền nhiễu đủ
thứ. Còn có thương, ghét là còn có khổ, vui, mà
cuộc đời là vậy, vui khổ lẫn lộn không bao giờ an
ổn. Chỉ khi không vui, không buồn, thản nhiên tự
tại, lúc đó gương mặt tươi như Phật.
Chúng ta tu là phải gạt bỏ
hết phiền não, không để nó che đậy lôi
kéo mình, lâu ngày thuần thục thì chân lý sẽ
hiện tiền hay Niết bàn hiện tại.
Niết bàn là không còn sanh tử dù còn thân. Tu
theo Phật được Niết bàn không phải đợi sau khi
chết, mà ngay trong khi sống dừng được nhân sanh
tử thì gọi là vô sanh. Niết bàn nghĩa chính
là vô sanh. Niết bàn này ai cũng có thể đạt
được, không xa cách con người. Như vậy, đức Phật
dạy chúng ta muốn thấy chân lý cứu cánh, phải
biết rõ mầm sanh tử rồi tu mới thấy. Chân lý
này không thể tìm kiếm trong kinh điển
sách vở. Kinh sách nếu có trình bày đúng chân
lý, cũng chỉ là chân lý chết, vì từ ngữ
này đối đãi với từ ngữ kia, chứ không nói được
chân lý sống. Bởi ngôn ngữ không nói được
chân lý sống mà phải nhận ra ở nơi mình, nên
Tổ Bồ Đề Đạt Ma khi sang Trung Quốc, Ngài dõng
dạc tuyên bố: "Bất lập văn tự, giáo ngoại
biệt truyền, trực chỉ chân tâm, kiến tánh
thành Phật." Vì giáo lý ghi bằng chữ
nghĩa là chân lý chết, Ngài thì muốn chỉ
chân lý sống, nên phải chỉ thẳng tâm người,
ngay tâm mình nhận ra là giác ngộ thành Phật.
Có nhiều người thắc mắc:
Tại sao tôi ít quan tâm đến sự học, Tăng Ni
ở các thiền viện tôi chỉ giảng dạy qua rồi
bắt tu bắt ngồi thiền, không bắt trả bài không
thi cử. Tôi thấy, dù chúng ta có học bằng Cử
nhân Tiến sĩ Phật học mà không tu, cũng
không nhận ra chân lý. Muốn nhận ra chân lý
thì chính mình phải gia công tu tập. Có tu tập mới
thấy đúng như thật thì chân lý sống mới
hiện tiền. Vì tu là trở về chân lý
sống ngay nơi mình, chứ không tìm kiếm ở đâu
cả. Đức Phật khi sắp thành đạo, lúc đó Ngài đâu
có tìm đọc kinh điển sách vở, chỉ ngồi
lặng lẽ dưới cội Bồ đề rồi sáng đạo,
điều này kinh sử ghi rõ ràng. Như vậy quí vị
mới hiểu tại sao Tổ dõng dạc tuyên bố như
thế và tại sao tôi không bắt thiền sinh
học nhiều.
Chúng ta phải hiểu ý
Phật Tổ dạy rồi xác định rõ đường hướng tu của
mình. Nếu không, sẽ thấy mình tu sao không
tiến bộ, rồi nghĩ: phải mình được đi học
thì bây giờ lên bậc này bậc kia, có bằng cấp cao
được người ta nể trọng. Nghĩ như vậy thì
hướng tu hành đã lệch rồi. Chúng ta phải
hiểu giá trị chân thật của người tu là gia công
tu tập để cứu mình ra khỏi sanh tử, đó mới là
vấn đề thiết yếu.
Nói về phương pháp tu,
phải tu thế nào? Tôi thường dạy quí vị khi tu
vọng tưởng khởi, biết nó vọng liền
buông. Có người lại hỏi: Nếu biết vọng
tưởng thì "cái biết" đó cũng là
vọng. Nghĩ như vậy là chưa hiểu được
phương tiện ứng dụng tu. Vọng tưởng như con
trâu cuồng, muốn trừng trị nó phải có roi có dây,
phải la hét, tức dùng "cái biết" rầy la,
quở trách. Biết vọng tưởng là giả dối,
không theo, lâu ngày thuần thục, vọng tưởng
không còn nữa thì cái la hét cũng bỏ luôn, lúc đó
tự nhiên lặng lẽ, không phải bỏ phương tiện mà
phương tiện tự hết.
Bây giờ nói rộng hơn, như
trong Tiểu kinh Malunkya, Trung Bộ II, Tỳ kheo
Malunkya hỏi Phật: Thế giới là hữu biên hay vô
biên, Như lai là tồn tại hay không tồn tại sau khi
chết v.v... và tuyên bố nếu đức Phật không
trả lời cho ông những câu hỏi này, ông sẽ hoàn
tục. Bấy giờ Phật quở Malunkya là ngu si. Giống như
người bị trúng tên độc không chịu để cho
người ta nhổ mũi tên ra, mà cứ tìm hiểu: ai đã
bắn tôi, người ấy ra sao, mũi tên kia được làm
bằng chất liệu gì, dây cung thế nào v.v...?
Người này sẽ chết trước khi biết được
những điều anh ta muốn biết.
Cũng vậy, con người cứ thích
nhìn ra bên ngoài, thích hiểu biết thật
nhiều, cho như vậy là thông minh bác học, còn
cái quan trọng nhất đời mình là dừng tạo
nghiệp, sống với cái chân thật để được
giải thoát sanh tử, làm được ngay trong đời này
thì không chịu biết, không chịu làm. Thế
giới vũ trụ bên ngoài biết được bao nhiêu? Hơn
nữa càng biết bên ngoài nhiều thì càng mù
tối ở mình, nhưng biết được mình rồi thì lại
sáng ra bên ngoài. Đó là điều hết sức quan
trọng. Tu mà không biết rõ như vậy thì
đường tu mình không vững, tu một lúc rồi mệt
mỏi muốn thối bước. Phải biết rõ con đường
mình đi cao thượng quý báu như thế nào thì
mới đi tới nơi được. Tới nơi rồi mới thấy an vui,
cái an vui ấy, tất cả cái vui thế gian không sánh
nổi.
Nhìn lại người tu hiện nay
ở nhiều nơi, chúng ta thấy rất đáng thương.
Không biết chân lý là cái gì hết, cứ
vào chùa cúng tụng rồi hết một đời tu. Thành ra
chỉ hơn người thế gian ở cái nghiệp
thiện thôi, chứ không biết cái gốc của sự tu
hành là gì. Thế nên người tu phải thấy rõ cái
gốc của sự tu hành là ở chỗ nào? Và, những gì
làm cho cái gốc đó bị khuất đi thì phải dẹp ngay,
để cho cái chân thật hiện tiền.
Con người vì ngu si nên chấp
ngã, ngã sở... Chấp thân này là của mình mà thực
sự trong thân này các tế bào làm gì, làm gì
mình đâu có biết, đâu có phân công cho nó
được. Nếu cái nhà của tôi thì tôi có
quyền sắp xếp cái bàn để ở đâu, cái
tủ để chỗ nào... Đằng này mình không có
quyền gì hết, chỉ biết nghe đói thì cho
vào vài ba chén cơm để nó tiêu hóa, tiêu hóa
xong nó thải ra, cứ như vậy làm hoài, không biết
bên trong nó làm việc như thế nào. Vậy mà
chấp thân này của ta thật hết sức sai lầm.
Biết thân không phải là
mình thì khi đau bịnh hoặc sắp chết, phải
biết rõ chết là xác thân này chết, đau
là do các dây thần kinh bị xúc chạm mới có cảm
giác đau, chứ không phải mình đau, mình chết.
Thấy rõ như vậy thì không còn sợ chết, không
còn sợ đau. Hồi xưa, khi nghe trong kinh tán thán
Phật là bậc "Vô thượng y vương," tôi nghĩ
nói Phật là thầy thuốc đủ rồi, còn "Vô
thượng y vương" là vua của thầy thuốc không ai
hơn, thì hơi quá! Bây giờ tôi mới thấy quả là
đúng như vậy. Vì người thầy thuốc giỏi ở đời
cứu được một người sắp chết sống thêm chừng
10 năm nữa là đã tài lắm rồi, huống chi Phật Ngài
chỉ cho chúng ta phương pháp ra ngoài tất cả sanh
tử, không còn bị sống chết chi phối nữa, không
phải "Vô thượng y vương" là gì?
Chúng ta là đệ tử Phật
phải tu thế nào để ra ngoài sanh tử, không
còn bị sanh tử chi phối nữa. Giải thoát sanh tử mới
là cái vui tột bực, mà Phật đã chỉ dạy cho chúng
ta, còn tất cả cái vui khác chỉ là tạm bợ không có
gì bền chắc. Tất cả chúng ta có mặt ở đây ai
rồi cũng sẽ đi dần đến già chết, cái khôn
ngoan nhất của mình là biết được cái gốc sanh
tử để tránh đi, sống với cái chân thật không
sanh tử là hơn hết.
(Tuần báo Giác Ngộ, số 30-31, tháng 10-11, 1996)
Chân thành cám ơn anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm giúp đánh máy lại bài viết nầy.
[ Trở về trang Thư Mục ]