📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

La.c Quan Hay Bi Quan?

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 5,611 ký tự · ~5 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

La.c Quan Hay Bi Quan?

This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font

Lạc Quan Hay Bi Quan?

Trí Không

Có nhiều người không

có dịp suy tư biết rõ chỗ sâu

thẳm của Phật pháp nên nhìn

vào đạo Phật, theo thói quen

lưu truyền không ai đính chánh,

họ bảo đạo Phật là đạo

chán đời, một phần họ không

thấy đạo Phật ca tụng thú

vui trần thế với nào những đắm

say nhục dục ca hát thụ hưởng

no tràn giác quan mọi thứ ấy

nên họ bảo đạo Phật tăm

tối, đời vui lắm, đạo Phật

để dành cho những người trăng

tàn xế bóng hoàng hôn tàn

tạ mà thôi. Cái hiểu biết

đó về đạo Phật cũng

bắt nguồn từ một số người

già cả đi tu không có cơ

hội học hiểu giáo lý cao lồng

lộng của Phật pháp, họ chỉ

làm, hành trì theo cái hiểu sai

của họ, gây nhộ nhận cho kẻ

đến sau hay đồng thời.

Đạo Phật không

ca tụng thú vui trần thế bởi những

món ấy là cây nhà lá

vườn của tâm hồn con người

từ vạn triệu năm trên trái

đất, ca tụng bằng thừa. Những

cái hạnh phúc bình yên khác

như bình minh trên biển, chiều tà

minh mị trên đồng mượt nhung

lúa vàng ai thụ hưởng thì

cứ, đạo Phật không ngăn

cản bao giờ. Tai hại của ham mê vật

dục thì ai cũng có kinh nghiệm,

nên đạo Phật kêu gọi, lay

tĩnh những ham mê ấy, bằng biện

pháp hết sức thiết thực, đặt

nền móng đầu tiên cho giá

trị vĩ đại của con người

là năm giới.

Đạo Nho đưa ta

5 thường: nhân lễ nghĩa trí

tín, cũng là nền tảng đầu

tiên và cuối cùng thiết lập

giá trị con người trong tương

giao xã hội văn minh. Như vậy năm

giới của đạo Phật là rào

chắn tội lỗi ban đầu căn bản

của con người, làm cho giá trị

chân chính của con người sung mãn,

nào phải bi quan gì, đen tối

gì đâu. Trong 5 giới, ai giữ 1 hay

2 giới cho kiên cố cũng là thấy

có giá trị người tốt. Kẻ

phóng túng loạn hành sẽ nhìn

năm giới ở giác độ chống

đối cho là gò bó, tiêu

cực. Đó là bệnh ấu trĩ

đáng thương cũng như nghe nói

tự do, có nhiều kẻ hiểu tự do

với nghĩa loạn hành nguy hại.

Riêng vấn đề có

chất luân lí đạo đức

đậm đặc cần thiết áp

dụng cho con người trong tương giao

xã hội thì không đâu dạy

cụ thể hơn trong kinh Thiện Sanh lễ

bái 5 phương (Trường Bộ Kinh).

Trong đó nói những điều

cần thiết cho tương giao cha mẹ, con

cái, sư trưởng, bạn bè, chồng

vợ, ân nghĩa từng môn loại,

chia ra cái hại và cái lợi mà

cho đến ngày nay, giá trị nó

vẫn còn son giá với thời gian.

Như thế đâu phải

đạo Phật quay lưng với trần

thế để mọi chúng sinh nheo nhóc

bơ vơ không định hướng.

Đạo Phật là Bi, Trí bắt

nguồn từ bi trí vẹn toàn cao

cả của đức Phật. Đạo

Phật luôn luôn thúc đẩy con

người trau giồi kho tàng, tăng cường

diện tích trí huệ, đốn ngã

từng khu già ngu dốt (vô minh) nhứt

là người hành Bồ tát đạo.

Nếu không tăng cường đúng

mức trí huệ thì chưa gọi là

Bồ tát bởi khi thật sự suy tư

chiếu nghiệm kỹ mọi hiện tượng

bằng cách chánh tri kiến thì tự

nhiên thấy rõ dương trần

huyễn mộng và bao tham đắm tự

nhiên rớt hết, là có giải thoát

an lạc ngay đây. Có Trí rồi

còn phải có Bi là lòng thương

mới trở nên đầy đủ,

đúng cân lượng cho người

hành đạo Bồ tát, theo gót

chân Phật. Bồ tát miệt mài

làm 6 động tác: bố thí,

trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn,

thiền định, trí huệ. Đó

chính là hoàn tất cả trí

và bi, và trọn vẹn hơn nữa là

ở chỗ nhổ mình ta khỏi đắm

chấp vào việc làm, là không

gắn bãn ngã mình vào việc

làm, làm với vô công, vô

kỉ.

Tinh thần vô công vô

kỉ ấy nào phải thiếu dũng

mãnh tuyệt vời mà làm nổi.

Nó đòi hỏi niềm lạc quan

không mệt mỏi xông lên đoạt

trời. Kinh Đại Bảo Tích nêu

lên rằng việc làm dù lớn bao

nhiêu nhưng để bọn ngã chấp

vào thì nó trở nên nhỏ

nhoi không đáng kể, nhưng nếu

việc làm nhỏ mà vĩnh viễn

quét sạch ngã chấp, không ghim

sâu bãn ngã vào đó thì

nó giá trị vĩnh cửu với thời

gian và ích lợi thật nhiều. Đồn

lũy ngã chấp trong ta là đồn

lũy hết sức kiên cố, vô cùng

khó vượt qua. Cái phá đầu

tiên, cái chiến thắng nóng hổi

là ta phá được một thói

quen xấu. Kinh từng dạy rằng: Chiến

thắng cả ngàn quân thù trên

bãi chiến chưa phải là chiến

thắng lớn, mà chiến thắng lớn

chính là chiến thắng ở nơi mình

là chiến thắng một tật xấu.

Ta lún sâu trong sức

mạnh ghê khiếp của thói quen. Thói

quen vật chất, của đồng hồ

sinh học là thân ta thì không quan

trọng bằng thói quen ham mê năm trần

của ta. Nhà tư tưởng người

Pháp nói rằng: Thói quen mới đầu

chỉ là khách qua đường,

sau đó là khách trọ, cuối

cùng là ông chủ khó tính.

Do vậy, chiến thắng thói quen cố

chấp, chẳng hạn là một chiến

thắng lẫy lừng. Phải vận dụng

đại ý chí mới làm nên

chuyện. Do đó, kẻ bi quan thì

chỉ chuổi theo thói quen, chỉ người

lạc quan mới có đủ sức mạnh,

đảm lực mà kiến tạo lại

cơ ngơi tinh thần. Đạo Phật

chân chính hằng dạy ta kiến tạo

lại cơ ngơi tinh thần thì nào

phải bi quan mà làm nổi? Sự dựng

dậy tâm hồn dũng mãnh chống

phá thói quen ham mê là việc thường

xuyên, như nhà nông, nhà vườn

liên tục nhổ giẫy cỏ để

lúa, vuờn tốt tươi.

Nói về lạc quan tối

thượng của đạo Phật mới

là điều đáng nói. Lạc

quan là bởi có đủ sức mạnh

chánh tri kiến, thấy rõ chơn tướng

mọi hiện tượng sinh diệt, thấy

rõ nhịp đập sắt thép đáng

yêu của nguyên lí duyên khởi

nó là như thế. Không còn

ngu dại đi uốn cong số phận mọi

hữu vi vào rọ chủ quan cận thị

hẹp hòi bi thảm của mình. Đạt

được cõi bờ lồng lộng

của sinh diệt tự nhiên theo trật tự

bình yên duyên khởi đó,

nên người Phật giáo đạt

an vui vượt hơn cái lạc quan bình

thường của kẻ tầm thường.

Cái lạc quan kia chỉ là tương

đối giữa mất và được.

Cái lạc quan thánh triết của Phật

Pháp là cái lạc quan đứng

trên đắc thất. Lạc quan vì

vĩnh viễn gỡ mình khỏi ý niệm

cố chấp, tách hai sinh tử, niết

bàn mà ngộ sâu sắc lý sanh

tử Niết bàn là một mầu nhiệm.

NSGN, tháng 11-1996

Special thanks to Anh Nguyen Quang Trung for kindly retyping this article.

← Văn bản trướcThis article is written in Vietnamese, using UnicodeVăn bản tiếp →Dda?nh Le^?
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)