📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 9,149 ký tự · ~8 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font

Big Bang và Vũ Trụ Quan Phật Giáo Thiền Giang

Trước khi có Big Bang

(vụ nỗ lớn), vũ trụ ra sao? Đây

là một câu hỏi ngây thơ? Đúng

vậy. Từ khi giả thuyết Big Bang được

dùng làm căn cứ cho cộng đồng

khoa học, vấn đề đã được

giải quyết: trước Big Bang không có

gì cả. Ngay cả thời gian, như là

một tính chất vật lý, cũng

không có mặt. Vì thế đặt

câu hỏi về thời gian trước Big

Bang không có ý nghĩa gì và

chỉ làm các nhà vật lý

thiên văn phì cười, Chỉ phì

cười, thế thôi!

Từ vài tháng nay

vấn đề "Trước Big Bang có

gì không?" lại trở thành vấn

đề thời sự. Hiển nhiên vấn

đề nguồn gốc vũ trụ đã

sớm khoác một lý thuyết hoàn

toàn khác: có một cái gì

đó trước khi vũ trụ bắt

đầu giãn nở. Đó là

cái gì? Nhiều giả thuyết tranh cãi

ra đời. Đối với một số

người thì không phải chỉ có

một Big Bang duy nhất mà có nhiều

Big Bang nhỏ. Mỗi Big Bang nhỏ tạo ra

một phần của vũ trụ. Vậy

luôn luôn có một Big Bang trước

một Big Bang. Nói đại khái vũ

trụ của chúng ta thường hằng

và không ngừng tự tái tạo.

Một giả thuyết khác là vũ trụ

co bóp (như một quả tim) luân phiên

từ giai đoạn co rút. Giữa hai

giai đoạn này có một Big Bang.

Và vũ trụ có tính cách

qui hồi vĩnh cửu.

Trong ngôn ngữ thật sự

khoa học, vạn vật được biểu

thị dưới dạng các phương

trình rõ ràng ít có tính

cách tưởng tượng. Trên tổng

thể, các lý thuyết gia diễn đạt

lý thuyết của mình một cách

cực kỳ cẩn trọng khi mà Big Bang vẫn

còn là lý thuyết chính thức:

rất khó cho những người gièm

pha đưa ra được một giả

thuyết mới mà sự nghiệp khoa học

của họ không bị đặt vào

sử hiểm nguy.

Thế thì vụ nỗ

lớn hay Big Bang này đến từ đâu?

Thật là kỳ lạ là danh từ

Big Bang không có cha đẻ chính

thức. Tất cả bắt đầu vào

năm 1917 khi Einstein, từ thuyết tương

đối tổng quát, khai triển một

mô hình vũ trụ kín, bất

động vì phi thời gian. Năm 1924

Alexandre Friedmann, một người Nga, đề

xuất mô hình vũ trụ đang

bành trướng và xác định

rằng thuyết tương đối thừa

nhận cả hai.

Phải đợi đến

1931 mới có một tu viện trưởng

người Bỉ là Georges Lemaitre tưởng

tượng rằng vũ trụ hình thành

từ một hạt duy nhất tức từ

sự nổ bừng của một nguyên tử

nguyên thủy. Lý luận của Lemaitre

vừa có tính cách lượng tử

vừa có tính cách nhiệt động

lực: nếu người ta tính đến

entropi (nói chung không có trật tự)

thì trạng thái ban đầu của

vũ trụ phải là một trạng thái

trật tự tối đa khi vũ trụ

bị thu hẹp thành một phần tử

duy nhất. Quan niệm Big Bang vừa xuất

hiện. Nhưng danh từ Big Bang chỉ ra đời

vào năm 1950 sau khi nó được

một trong các người công kích

xử dụng trong một buổi phát thanh

trên đài truyền thanh Anh quốc,

nhà thiên văn Fred Hoyle.

Năm 1965 hai nhà thiên

văn Arno Penzias và Robert Wilson tình cờ

khám phá ra một tia vũ trụ đến

từ các vì sao. Hiện tượng này

khẳng định giả thuyết Big Bang, cám

dỗ và khuyến khích hàng trăm

nhà vũ trụ luận tạo ra những

giả thuyết mới. Đề tài tranh

cãi chính của họ vẫn là

lực hấp dẫn, cơ sở của thuyết

tương đối vẫn còn chõi

lại một cách mạnh mẽ thuyết

lượng tử. Các lý thuyết gia đã

tìm cách hòa giải. Sự suy luận

của họ dầu đẹp đẽ đến

đâu cũng chỉ là giả thuyết

không thể kiểm chứng trong các máy

gia tốc hạt nhân hiện nay.

Các quan trắc gần đây

đã đánh đổ nhiều

mô hình vũ trụ hiện hành.

Vấn đề tuổi vũ trụ và

khối lượng vật chất bị mất

trong vụ nổ Big Bang như đề tài

tranh luận sôi nổi.

Patrick Petitjean, nhà thiên

văn học tại Viện thiên văn vật

lý Paris nói: "Các mô hình

vũ trụ bắt đầu rạn nứt

khắp mọi chỗ. Chúng tôi không

còn biết rõ mình đang ở

đâu". Oliver Lefèbre, nhà thiên

văn học của Đài thiên văn

Paris-Meudon tiếp lời: "Dần dần các

quan sát điều chỉnh lại các

mô hình. Chúng tôi chứng kiến

sự cáo chung của thời kỳ người

ta có thể đề ra những lý thuyết

đầy hoang đường mà không

bị một quan sát nào hạn chế".

Sự thực thì sau hơn 3 năm khi kiếng

thiên văn không gian Hubble được

sửa chữa và từ khi sử dụng

kiếng thiên văn Keck -- có đường

kính 10 mét ở Hawaii thì các

lý thuyết vũ trụ dần dần

bị lay chuyển, báo trước giai đoạn

hình thành các mô hình vũ

trụ mới.

Mặc dầu ngành thiên

văn vũ trụ chưa nói lên được

tiếng nói cuối cùng về nguồn

gốc cũng như cơ cấu của vũ

trụ, chúng ta thấy có những tương

đồng giữa thiên văn học và

giáo lý nhà Phật.

Vũ trụ quan của nhà

Phật còn đưa ra những luận

điểm mà khoa học ngày nay không

thể bác bỏ, nhưng vẫn chưa

có đủ điều kiện để

khẳng định một cách sáng

tỏ.

Theo nhà Phật, toàn

thể vũ trụ là một sản phẩm

trong tương quan tâm thức mà không

khác biệt với tâm thức. Ngày

nay giới khoa học đã biết rằng

chủ thể quan sát không thể tách

lìa đối tượng quan sát, và

tùy theo giai tầng quan sát mà hiện

thực mang những bộ mặt khác nhau (thuyết

bất định của Heisenberg). Biên

giới giữa vật chất và năng

lực, do đó giữa thân và tâm

của mỗi cá nhân không thể phân

định rạch rời như người

ta tưởng trước đây. Nhưng

đối với một vật cực kỳ

lớn và có tuổi dài đến

hàng tỷ năm thì khoa học chưa

thể xác định.

Nhà Phật còn khẳng

định là từ vật hữu hình

đến vật vô hình, từ vật

nhỏ nhất đến vật lớn nhất

đều không có tự tính, nghĩa

là hằng hằng biến đổi, trạng

thái đến sau không đồng

nhất với trạng thái đến trước.

Khoa học do vì phát sinh từ lý

luận của một cái ngã, cái

ngã của một nhà khoa học hay của

một thế hệ các nhà khoa học,

không sao quan niệm nổi trạng thái

vô ngã của vạn vật. Tích

cách khách quan trong các quan sát

khoa học không hoàn toàn khách

quan như họ tưởng, chính vì

thế cho nên tuy đem lại nhiều lợi

ích lớn lao cho đời sống, khoa

học kỹ thuật vẫn còn là và

sẽ là một hiểm họa cho nhân loại

khi nhà khoa học hay các người sử

dụng nó dùng các phát minh

cho tham vọng cá nhân hay dân tộc.

Lý thuyết vô ngã của nhà Phật

mới là nền tảng đạo đức

thật sự cho một xã hội văn minh

kỹ thuật trong tương lai.

Để kết luận vấn

đề "Trước Big Bang có cái

gì?", khoa học còn tiếp tục

tìm kiếm những giả thuyết hợp lý

hơn dựa vào sự quan sát và

suy luận. Nếu khoa học đặt câu

hỏi: "Trước khi khai thiên lập

địa có cái gì?" Thì

nhà Phật lại đặt câu hỏi

đó dưới một dạng khác

nhân bản hơn, thực tiễn hơn:

"Trước khi có cha mẹ, ta là

ai?" Để trả lời câu hỏi

này, con người phải quay lại nhìn

mình, quan sát mình trong mối tương

giao của con người với con người,

với xã hội, với tự nhiên, với

vũ trụ xét về mặt không gian

cũng như thời gian. Các tương

đồng này có tính cách

định tính và tổng quát,

vì giáo lý của đức Phật

nhắm vào vấn đề then chốt

là giải thoát sinh linh ra khỏi vòng

đau khổ. Trong khi trình bày phương

pháp diệt khổ, tuy Phật vẫn hằng

nhắc nhở nên lánh xa các suy niệm

siêu hình vì chúng không có

liên quan gì đến sự an lạc

hạnh phúc chân thật, đức

Phật vẫn đề cập sơ lược

đến vũ trụ như là cơ

sở lý luận cho việc tu tập của

các môn đệ. Ngài không thể

mô tả chi tiết vũ trụ vì trình

độ của nhân loại lúc ấy

còn thấp, không đủ khả năng

để hấp thụ những tri thức

khoa học. Ngay cả những danh từ mà

Ngài đã dùng, đối với

những môn đồ chưa tâm chứng,

không khỏi mang một vài nét nghĩa

có tính cách siêu hình, chỉ

khi đạt được giác ngộ,

họ mới nắm được toàn bộ

chân nghĩa của chúng. Cho nên từ

trước đến nay giáo lý của

Phật được xem như là một

phương pháp tu tâm, khía cạnh

gợi ý về mặt khoa học ít được

lưu ý. Gần đây một số

học giả và nhà khoa học phương

Tây đã nghiên cứu thấy

trực giác của các hiền triết

phương Đông, đặc biệt

là đức Phật, có nhiều điểm

tương đồng thậm chí đi

trước các quan điểm của khoa

học vật lý lượng tử.

Về nguồn gốc vũ

trụ, thật đáng kinh ngạc! Đức

Phật, một người bằng xương

bằng thịt đã sống cách

đây 2500 năm, đã không

có một khí cụ kỹ thuật nào

đã thị kiến được những

điều mà khoa học hiện đại

mới khám phá gần đây.

Vũ trụ hợp thành

do nhiều tiểu thiên, trung thiên, đại

thiên thế giới, tức những dòng

thiên hà ... trong thuật ngữ thiên

văn.

Vũ trụ hay các

thế giới trong vũ trụ hằng biến

chuyển theo định luật vô thường.

Chúng cũng sinh trụ dị diệt như

bất cứ một vật thể nào khác

trong thế giới hiện tượng. Điều

này tương ứng với giả thuyết

có nhiều Big Bang nhỏ, sau mỗi Big Bang

vật chất lại được tạo

lập theo một cơ cấu khác, có

những định luật khác.

Vũ trụ vô thỉ

vô chung.

Vũ trụ không do

một cá nhân nào tạo lập v.v...

và còn rất nhiều vấn đề

cụ thể mà đức Phật đã

dạy về vũ trụ và nguồn gốc

của nó.

Do đó, trong giáo

lý nhà Phật, nhà khoa học có

chỗ đứng nào không? Tất

nhiên là có! Những tìm tòi

phát kiến của họ có giá trị

tiếp tay vào công cuộc giải thoát

con người, dù chỉ là về mặt

vật chất. Nhưng trước hết, giới

khoa học cần phải phản tỉnh; có

như thế, họ mới không là thủ

phạm hay đồng lõa, một cách

có ý thức hay không có ý

thức trong tình trạng bất ổn hiện

nay trên toàn thế giới. Mới đây

một nhà lý thuyết vật lý Capra

hỏi một nhà hiền triết Ấn Độ

rằng nếu ông theo học Đạo với

Ngài thì ông có phải từ

bỏ sự nghiệp nghiên cứu khoa học

không. Nhà hiền triết trả lời

một cách đơn giản: "Trước

hết ông phải là con người thật

sự, trước khi là một nhà chuyên

môn". Giáo lý nhà Phật là

một trong những khoa học đúng nghĩa

nhất để tạo nên những người

an lạc hạnh phúc và tự do trong

một vũ trụ đích thực là

vũ trụ, tức vũ trụ mà

trong đó, yếu tố tham sân si không

phải là động lực chủ đạo.

(NSGN, 12/96)

Chân thành cám ơn

anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện

tâm đánh máy lại bài viết

nầy.

← Văn bản trướcThis article is written in Vietnamese, using UnicodeVăn bản tiếp →This article is written in Vietnamese, using Unicode
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)