📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 7,845 ký tự · ~7 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font

Nhân Tông Đời Lý, Vị Vua Anh Minh Tô Hồng Cẩm

Lý Càn Đức (Bính

Ngọ 1066 - Mậu Thân 1128) là vua thứ

4 nhà Lý, con trai duy nhất của vua Lý

Thánh Tông và Ỷ Lan phu nhân

tức Linh Nhân hoàng hậu. Càn

Đức sinh ra ở Cung Động Tiên,

gác Du Thiềm (gác thưởng Trăng)

vào tháng Giêng năm Bính Ngọ,

niên hiệu Chương Thánh năm thứ

8 (23-2-1066), hồi vua Thánh Tông đã

ngoài 40 tuổi. Một ngày sau ngày

sinh thì được lập làm Thái

tử, 6 tuổi vua cha mất, được

tôn làm vua, tức vua Lý Nhân Tông.

Vua có tướng hảo, tâm hiền, bản

chất thông minh dũng lược. Ngay từ

tuổi nhỏ được nuôi dạy

rất tốt, chăm đọc rộng các

sách kinh tạng nội điển Phật

giáo, sách Nho học, pháp luật

và biện pháp chính trị của

pháp gia, nên sớm có trình độ

kiến thức khoáng đạt uyên

bác, trí tuệ hiếu nhân, lương

tri chính đại.

Bản thân và tính

chất Càn Đức Lý Nhân Tông

vốn là người con nhờ phụ tinh

mẫu huyết cao khiết của cha mẹ là

bậc khí tượng quang minh, bình sinh

có tấm lòng nhân đức

thương người, bao dung rộng khắp,

thủ đắc nhân tâm.

Lớn lên ở ngôi trị

vì, nhờ triều đình có người

giỏi giúp việc triều chính, bản

thân vua ngày càng trưởng thành

lại biết trực tiếp điều hành,

tỏ rõ bậc tài năng, nên

thế nước rất vững vàng, hưng

thịnh.

Giỏi kết hợp vua tôi:

Triều đại ông

có những chiến công rực rỡ đập

tan âm mưu xâm lược của nhà

Tống phương Bắc, ổn định

trấn giữ phương Nam, thu phục quân

Chiêm thành với kỳ công của

các danh tướng như Lý Thường

Kiệt, Lý Thừa Ân, Tôn Đản,

và người giỏi việc triều chính,

thực hiện lợi ích cho dân cho nước

như thái sư Lý Đạo Thành.

Giỏi về đào tạo nhân tài:

Ông là vị vua chú

trọng về văn hóa, giáo dục,

mở các cuộc thi kén chọn nhân

tài, và đặc biệt ưu đãi,

trọng vọng các bậc thiền sư thạc

đức. Năm Ất Mão (1075) vua cho

tổ chức một khoa thi Tam trường, là

khoa thi chọn người giỏi đầu

tiên ở nước ta.

Tiếp liền năm sau (1076),

vua cho lập Quốc tử giám và bổ

nhiệm những người khoa bảng văn

học vào dạy.

Giỏi về tổ chức cải tiến:

Để tổ chức lại

guồng máy nhà nước, cải tiến

triều đại, năm Kỷ Tỵ (1089)

vua định quan chế, chia văn võ

ra làm 9 bậc, quan đại thần thì

có Thái sư, Thái phó, Thái

úy, và Thiếu sư, Thiếu phó,

Thiếu úy. Dưới các bậc ấy,

bên văn có Thượng thư, Tả

Hữu Tham tri, Tả Hữu Giám nghị đại

phu, Trung thư Thị Lang, Bộ Thị Lang v.v...

Bên võ thì có Đô thống,

Nguyên súy, Tổng quản khu mật sứ,

khu mật Tả Hữu sứ, Kim Ngô thượng

tướng, Chư vệ tướng quan v.v...

Ở ngoài, các Châu, Quận, văn

thì có Tri phủ, Phán phủ, Tri

Châu. Võ thì có Chư lộ, Trấn

trại quan. Về quốc phòng thì ủy

thác cho hai danh tướng Lý Thường

Kiệt và Tôn Đản huy động

mọi lực lượng quân sự, ứng

chiến đánh thắng mọi kẻ thù

xâm lược.

Giỏi về âm luật:

Theo Đại Việt sử

lược (quyển 2) thì những bài

ca, khúc nhạc mà nhạc công tập

luyện đều do vua Lý Nhân Tông

thân chế, sáng tác. Bởi biết

thừa hưởng cái gia tài văn

hóa văn minh Thăng Long - Đại

Việt phong phú, độc đáo

do ông cha ta xây đắp lại gắn

hợp với khả năng văn nghệ dồi

dào của vua, cũng là người

giỏi âm nhạc, nên dàn nhạc

dân tộc của ta được chạm

khắc ở bệ đá chùa Phật

tích là một phức thể nhạc

dân tộc hòa hợp ảnh hưởng

âm nhạc Chiêm-Ấn-Hoa giao thoa diễm

tuyệt.

Ở bài văn bia tháp

Sùng Thiện Diên Linh nói về vua

Lý Nhân Tông, khắc năm 1121, của

Thượng thư Bộ hình Nguyễn Công

Bật viết: "Vua ta tinh tường âm

nhạc nước ngoài, chuyển nắm được

đầu mối cốt yếu của mọi

nghệ thuật".

Điều đó chứng

tỏ Lý Nhân Tông hiểu biết đến

nơi đến chốn âm nhạc các

nước nói trên và nhiều ngành

nghệ thuật khác (trong đó có

vũ đạo) để mà sáng

tác các khúc điệu mới của

nhà vua.

Cuộc sống của vua thật

khoan dung, giản dị, tạo ra cái vui thanh

tao, chân thiện cho thần dân vui hưởng,

nhưng không đam mê, lãng phí.

Giỏi về thân dân:

Lý Nhân Tông nổi

bật về đức độ thương

dân, gần dân, chăm lo nâng đỡ

người nghèo khổ, kẻ thân phận

tôi đòi, người già nua, góa

bụa. Ông đi thăm và khuyến

hóa nông dân chăm sóc việc

đồng án, xem dân cày cấy,

gặt mùa, chỉ bảo ngư dân đánh

cá, khuyên dân ra sức đắp

đê, đắp đập ngăn nước,

đào sông, khơi ngòi. Động

viên cổ vũ các nghề thủ công

như nghề giầy, nghề sơn, kiến

trúc và điêu khắc, đóng

thuyền, nung gạch ngói. Ông xuống

chiếu cầu người nói thẳng, cầu

hiền tài, giảm tô, tha thuế, ân

xá tội đồ, giúp đỡ

Tăng Ni dựng chùa thờ Phật.

Về thể lực, ông khuyên

dân tung cầu, đấu vật, đua

thuyền, khuyên dân học chữ, dạy

quần chúng phát triển văn thơ.

Bản thân vua cũng rất giỏi bắn

cung nỏ, rành binh pháp, hể nơi

nào có giặc, ông thân chinh cùng

binh tướng đi dẹp.

Hâm mộ Phật pháp:

Với ánh sáng trí

tuệ, chiếu tỏa, Lý Nhân Tông

rất thân gần quí trọng sự

tham vấn, nghiên cứu về tinh hoa Phật

học cùng các vị cố vấn,

quốc sư như ngài Thông Biện,

Từ Đạo Hạnh, Minh Không. Đặc

biệt với Thiền sư Mãn Giác (tục

danh Nguyễn Trường -1052-1096) được

vua ban hiệu Hoài Tín, vì lòng

mến sư là người học rộng

hiểu nhiều. Vua và Hoàng thái hậu

Linh Nhân Ỷ Lan dựng chùa Giác

Nguyên bên cạnh cunh Cảnh Hưng, rồi

cung thỉnh Sư về trụ trì, để

tiện việc tới lui học hỏi và

luận đạo. Đến khi Sư viên

tịch, vua kính lễ rất hậu, các

công khanh đều tiễn đưa,

làm lễ hỏa táng, thu xá lợi

của Sư, xây tháp thờ tại chùa

Sùng Nghiêm (làng An Cách), rồi

ban thụy là Mãn Giác.

Tiếp nối sự nghiệp

xây dựng khởi đầu của các

vua Lý Thái Tổ Công Uẩn (974-1028),

Lý Thái Tông (1000-1051), và Lý

Thánh Tông (1023-1072), vua thứ 4 Nhân

Tông đời nhà Lý, đã

có sự phát triển toàn diện

của quốc gia phong kiến độc lập

thời đại bấy giờ, nhất là

trong khoảng thế kỷ XI, công việc xây

dựng đất nước bắt đầu

và qui mô lớn. Ý thức tốt

việc tăng cường quân đội

làm cho các lân bang, nước lớn

nể nang, nước nhỏ cảm phục;

lại thể hiện, chính sách đứng

đắn đối với các dân

tộc thiểu số, củng cố khối

đoàn kết dân tộc và bảo

vệ quốc gia thống nhất.

Kinh tế nông nghiệp thời

đó có những bước phát

triển khả quan, sức lao động và

sức kéo trong nông nghiệp được

nhà nước hết sức chăm sóc.

Quân lính được thay phiên nhau

hàng tháng về các địa phương

tham gia sản xuất. Mở mang văn hóa

dân tộc, mở mang học tập và

thi cử để đào tạo nhân

tài và tuyển lựa quan lại có

năng lực cho bộ máy hành chính.

Nền đại học Việt Nam cũng bắt

đầu hình thành từ đó.

Thời Lý là giai đoạn thịnh

đạt của Phật giáo ở nước

ta, có ảnh hưởng sâu sắc trong

đời sống xã hội, in rõ dấu

ấn trong mọi lĩnh vực văn hóa.

Nhiều chùa tháp mọc lên ở khu

kinh thành, và từ đó có

ở khắp nơi những danh lam thắng cảnh

mang sắc thái Phật giáo gắn bó

với thuần phong mỹ tục của dân

tộc.

Các công trình kiến

thiết đời Lý, gồm có lâu

đài, cung điện của nhà

vua, thành lũy của Nhà nước,

tự viện nhà chùa, đền thờ

các anh hùng dân tộc mà đặc

điểm là ở qui mô to lớn, mỹ

quan vượt hẳn các thời trước

và các thời sau đó.

Năm Đinh Mùi vào

tháng chạp âm lịch (31/1/1128), vua Lý

Nhân Tông mất, thọ 62 tuổi, là

vị vua nhà Lý trị vì lâu

nhất, ở ngôi 56 năm, đổi hiệu

năm đến 8 lần.

Ông sống kiệm ước,

khi sắp mất có lời di chúc nổi

tiếng khiêm nhường: "Ta đã

ít đức, không lấy gì

làm cho trăm họ được yên

vui, làm sao khi chết đi lại để

cho nhân dân mình mặc sơ gai, sớm

tối khóc than, giảm ăn uống, tuyệt

cúng tế, làm cho lỗi ta nặng thêm,

thì thiên hạ bảo ta là người

thế nào? Việc tang thì sau 3 ngày

bỏ áo trở nên thôi thương

tiếc. Việc an táng cần phải tiết

kiệm, không xây lăng mộ riêng,

nên chôn ngay bên cạnh Tiên đế".

Thật quả như lời

đánh giá ca ngợi của nhà

bác học Lê Quí Đôn (1726-1784,

thời Lê Mạt) đối với Lý

Nhân Tông: "Xứng đáng là

vị anh quân đời Lý".

Tham khảo:

Từ điển nhân vật lịch sử (Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế) NXBKHXH 1971

Việt Nam danh nhân từ điển (Nguyễn Huyền Anh) 1970

Trần Trọng Kim VNSL, Tân Việt Sài Gòn 1949

Ngô Sĩ Liên (Toàn

Thư) - Quốc sử quán (Cương mục)

- Lịch sử Việt Nam (tập 1) NXBKHXH Hà

Nội 1976

Thơ văn Lý Trần (tập 1) NXBKHXH Hà Nội 1977.

(NSGN, 12-96)

Special thanks to anh Nguyen Quang Trung for kindly retyping this article.

← Văn bản trướcThis article is written in Vietnamese, using UnicodeVăn bản tiếp →This article is written in Vietnamese, using Unicode
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)