This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Nhân cách thăng bằng
Robert Bogoda
Phật Pháp không phải là sách
tiểu thuyết để đọc rồi quên đi.
Phật Pháp có liên quan đến đời sống -- một
đời sống thực, một đời sống mà bạn và tôi trải
qua hằng ngày. Giá trị của đời sống nầy sẽ gia
tăng đáng kể khi Phật Pháp được diễn dịch ra
hành động, và thấm nhập vào tánh tình của chúng ta
qua các nỗ lực thường xuyên, qua các thực tập
mỗi ngày.
Mục đích tối hậu của Phật
Pháp là Niết Bàn -- vượt thoát khỏi hoạn khổ.
Mục đích trước mắt là giúp ta hiểu rõ và giải
quyết các vấn đề trực diện với ta trong
đời sống hằng ngày, giúp ta trở thành những con
người sống an lạc, thảnh thơi và thăng bằng, sống
hòa hợp với môi trường chung quanh và những người
đồng loại. Tuy thế, sự thăng bằng nầy cũng
không dễ thực hiện, nhất là trong thế giới
ngày nay với nhiều giá trị ảo tưởng và các
thành kiến hư ngụy.
Khác hẳn với các giá trị
tương đối -- và có khi là giả tạo -- trong thời
đại của chúng ta, lời dạy của Đức Phật là một sự
khải hiện các giá trị chân thật và tuyệt
đối. Chân Pháp đó cần phải được mỗi người
tự thể nghiệm. Phật giáo dạy về sự tư
duy rõ ràng, sự tự chế, và nuôi dưỡng tâm
ý như là các phương tiện để thấu đạt
Chân Pháp. Người cư sĩ nào biết xây dựng cuộc
sống hằng ngày trên căn bản vững chắc của tri thức
giải thoát với các lý tưởng rõ ràng thì người
ấy được bảo đảm các tiến bộ và thành công
trong đời sống tại gia của mình.
Do đó, Phật Pháp là các
hướng dẫn trong đời sống hằng ngày của ta, và các
nguyên tắc căn bản của đạo Phật có những giá trị
thực tiễn trong nghệ thuật sống trên đời. Người
cư sĩ tại gia, trong khi phải dấn thân vào xã hội
vì cưu mang các trách nhiệm trong đời sống, sẽ
không bao giờ quên mục đích tối hậu của họ là
Niết Bàn giải thoát. Người ấy lúc nào cũng nên
xem rằng đời sống của mình chỉ là một bãi tập,
để sửa soạn tiến đến thực chứng mục
đích tối hậu ấy.
Kinh Đại Hạnh Phúc
(Maha-Mangala Sutta) có nói rằng các phước hạnh thật
sự của đời sống là có được "một tâm ý
có định hướng đúng" (atta-samma-panidhi). Có
nghĩa là ta phải nhận thức đúng đắn vị trí của
mình trong thế gian, có quyết định đúng đắn
về mục tiêu, và tìm một con đường đúng đắn
để tiến đến mục tiêu đó. Người an lạc
và thăng bằng là người có một mục đích cao
thượng trong đời sống, có một đường lối tốt
để đi theo, và có một triết lý sống
giản đơn nhưng đầy ý nghĩa để dẫn
đường. "Triết lý" ở đây là một
ước vọng hướng thiện để thông hiểu
bản tánh và tương lai của con người trong vũ trụ.
Không có triết lý như vậy thì đời sống trở
nên tẻ nhạt, buồn chán, vô ích, và vô nghĩa.
Triết lý đó giúp con người sống hài hòa
với thế giới và đồng loại trong một tiến
trình thăng hoa dựa theo các tri thức chân chánh.
Trong đạo Phật, tâm ý bao
trùm vật chất. Một nét đặc thù của tâm ý là
ý định. Để sử dụng tốt cuộc đời và
nghiệp kế thừa của mình, ta phải biết
chọn một mục tiêu hướng thượng và thực tiễn
trong đời đời sống và tạo ra một kế hoạch
để đi đến đó. Chúng ta sẽ trở nên những
gì mà ta mong muốn được như vậy.
Khi ta càng thông hiểu bản
thân -- qua hành trì tự quán sát và tự phân tích --
ta sẽ càng có nhiều khả năng để tự cải
tiến và phát triển. Thêm vào đó, ta nên tự
hỏi rằng mình sẽ tiến và tiến đến cấp
độ nào trong việc tu tâm để mình trở nên
độ lượng, an bình, tự tại, dịu dàng, thông cảm,
chân thật, hiền lành, chất phát, cẩn thận, tinh
tấn, cần mẫn, nhẫn nại, bao dung, và khôn khéo. Đó
là các đức tính cao quý của một Phật tử
biết sống hợp thời. Ta phải cố gắng tự cải
thiện mỗi khi có cơ hội -- mỗi ngày một
chút. Ta nên hiểu rằng mỗi khi mình thực
hiện một hành động hướng thiện, dần dần nó
được huân tập thành một thói quen tốt. Từ các
thói quen tốt đó, chúng sẽ thấm nhập tạo thành các
đặc tính cao thượng cho bản thân.
Chánh niệm (Sati) là một
sự tỉnh giác quan trọng. Chánh niệm là cách
nhìn sự vật một cách khách quan, lột bỏ mọi ưa
ghét, thành kiến và thiên vị. Đây là cách nhìn
mọi sự vật theo bản thể chân thật của chúng
-- các sự kiện lột trần. Khả năng làm được
điều nầy đánh dấu sự trưởng thành trong Phật
Pháp. Nguyên tắc quán sát vô tư phải được áp
dụng rốt ráo trong các tư duy hằng ngày. Từ đó, sự
suy tư của ta sẽ được rõ ràng, trong sáng hơn và
ta sẽ sống hướng thiện hơn, làm giảm thiểu
các ảnh hưởng xấu xa tác động vào mình, từ các
phương tiện truyền thông quảng cáo tiêu thụ
vật chất, và kết quả là ta có được các tăng
trưởng về các quan hệ tốt giữa con người
với con người.
Vì vậy, một Phật tử có nhân
cách thăng bằng là người phải biết tự chủ, tự
quyết định, tự tạo ra các ý kiến và
kết luận khi phải đối phó với các khó khăn
trong cuộc sống, dựa vào các nguyên tắc cơ bản của
Phật Pháp. Người ấy có một tri thức và luân lý
dũng mãnh. Người ấy sẵn sàng đứng một mình, theo
đuổi một con đường sống của mình, cho dù người
khác có thể hiểu lầm và dị nghị. Dĩ nhiên
là người Phật tử ấy phải biết đón nhận các
ý kiến đóng góp và cố vấn của người khác
-- bởi vì việc thu nhận các ý kiến xây
dựng từ những người có kiến thức và kinh
nghiệm thì không phương hại gì đến sự tự
do chọn lựa của mình -- nhưng cuối cùng rồi thì
phải tự mình có những quyết định cho đời mình.
Thấy được sự quan hệ
giữa lòng tham dục và sự khổ đau, chúng ta phải
luôn luôn gìn giữ một mức độ xả ly, thoát khỏi
các ràng buộc quá đáng của thế tục. Chúng ta
phải biết điều chỉnh đời sống của mình
trong kỷ cương của năm giới luật cư sĩ (ngũ
giới). Từ đó, ta bảo vệ được sự an lành của
ta, trong hiện tại và tương lai, qua cách sống
thuận hòa với các quy luật phổ quát của Phật Pháp
áp dụng vào đời sống tinh thần và đạo đức của
mình. Phát triển đặc tính luân lý và đạo
đức (Sila - trì giới) nầy là một điều kiện
tiên quyết để huân tập tâm ý và từ
đó, làm nền tảng tạo trí tuệ (Panna) cần
thiết để thực chứng Niết Bàn.
Đời sống là vô thường, lúc
nào cũng có nhiều thay đổi. Các tai họa hoặc
những việc bất ưng ý có thể sẽ xẩy ra
cho ta, và khi đó, ta phải biết trực diện
chúng một cách bình thản và thăng bằng. Nếu làm
được như thế thì chứng tỏ ta đã có sự
hiểu biết chân chính, biết nhìn rõ ràng
sự kiện xẩy ra theo luật nhân quả, do nhân duyên
hợp thành, và biết rằng chính ta là người gieo
nhân và chịu trách nhiệm gặt quả -- nếu
không trong đời sống nầy thì cũng là từ nhiều
kiếp trước. Ta sẽ vượt qua các nỗi sợ hải
và lo âu thái quá, không có cơ sở và không có
luận lý, bởi vì ta biết chế ngự các cảm
tính của mình. Từ đó, những ngộ nhận, những bất
công trong đời, những u sầu vì tưởng rằng mình bị
đối xử tàn tệ sẽ được ta thông hiểu rõ
ràng và đón nhận nhẹ nhàng hơn, vì ta đã hiểu
được cặp nguyên lý nghiệp quả và tái sinh.
Còn một lý do nữa để
người Phật tử gìn giữ tác phong triết lý
của mình. Người ấy có uy lực bắt nguồn từ các
nguồn lực vô hình khác -- kho tích trữ các hành
động toàn thiện, các đức tính của tự thân,
các hạnh phúc có được trong lúc tập hành
thiền, tất cả các nguồn lực nầy hoàn toàn độc
lập với của cải vật chất. Như thế, người ấy
là chủ nhân của một tâm ý tự lực và tự túc.
Người ấy biết sống đơn giản, không có
nhiều nhu cầu. Của cải vật chất đối với người
ấy chỉ là những đầy tớ, không phải là những chủ
nhân ông. Người ấy hoàn toàn tự do, không bị
lệ thuộc vào sự sai khiến của các sự vật
bên ngoài. Người ấy nhận thức được rằng các sự
vật thấy được thì chỉ là tạm bợ và thay đổi
luôn. Tóm lại, người ấy có được một tâm ý
bình thản, chừng mực, và tri túc. Tri túc, như lời
Phật dạy, là một nguồn tài sản lớn nhất, là một
trong bốn nguồn hạnh phúc:
Không bệnh là lợi tối thượng
Tri túc là của tối thượng
Thành tín là bạn tối thượng
Niết Bàn là lạc tối thượng
(Pháp Cú, 204)
Khi đã thông hiểu như
thế, người Phật tử đó sẽ học được cách
thích nghi với những hoàn cảnh đổi thay mà không bao
giờ sầu khổ than van hay cay đắng.
Nếu ta có Chánh Tín
(Saddha), nghĩa là có niềm tin nơi Phật Pháp dựa
trên sự hiểu biết, ta phải cố gắng thực
hành. Mỗi Phật tử chân chính phải thực hành
liên tục bốn điều tinh tấn -- Tứ Chánh Cần --
vốn là chi thứ sáu của Bát Chánh Đạo. Đó là: tinh
tấn vượt qua và tinh tấn ngăn chận các pháp bất
thiện như là các ý tưởng sân hận; tinh tấn
phát triển và tinh tấn nuôi dưỡng các pháp
thiện trong tâm ý như là các ý tưởng từ
bi. Các tâm ý nầy chẳng những sẽ bảo vệ bản
thân ta, mà từ đó cũng sẽ giúp được các người
khác chung quanh ta.
Ta phải tập có thói quen suy
xét về các tư tưởng và hành động của chính
mình để xem chúng có chân thật hay không, bởi
vì chân thật với chính mình là một con đường chắc
chắn đưa đến tâm ý toàn thiện. Thêm
vào đó, chúng ta phải biết dành thì giờ mỗi
ngày để tĩnh lặng tự quán soi hay là hành
thiền, để ôn lại các việc làm trong
ngày, và để suy xét xem ta có đi ngược lại với
các nguyên tắc căn bản mà Đấng Từ Phụ của chúng
ta đã từng khuyên dạy, để mà sám hối và tránh
phạm các lỗi lầm đó trong tương lai.
Mỗi ngày ta cũng nên
đọc một đoạn kinh từ các bài giảng của Đức
Phật. Thói quen hữu ích nầy giúp chúng ta phát
triển tâm ý thiện, làm giảm đi các u
sầu, phiền muộn, và giúp đưa đời sống của ta
đi vào con đường chân chính.
Qua các cách thức nêu trên,
là những cư sĩ đệ tử của Đức Phật, chúng ta
sẽ luôn tăng trưởng trong ánh sáng nhiệm mầu
của Chánh Pháp, luôn luôn uốn nắn nhân cách của
mình, rèn luyện tâm thức, huân tập các cảm
tính, và tăng cường ý chí dũng mãnh để
tạo các lợi ích phước báo lâu dài cho bản thân và
cho người khác.
Nguyên tác: Robert Bogoda,
1996. The Balanced Personality. In: Buddhist Culture, The
Cultured Buddhist. Bodhi Leaves No. 139. Buddhist Publication
Society, Sri Lanka.
Bình Anson lược dịch
Tháng 01-1997
Perth, Western Australia
[ Trở về trang Thư Mục ]