This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font
Ba Câu Trả Lời Mầu Nhiệm Nhất Hạnh
Đó là chuyện ba câu hỏi khó của một nhà vua, do nhà văn hào Leo Tolstoy kể lại.
Nhà vua ấy, Tolstoy không biết tên.
Một hôm đức Vua nghĩ rằng, giá
mà vua trả lời được ba câu
hỏi
ấy thì vua sẽ không bao giờ bị thất bại trong bất cứ công việc nào. Ba câu hỏi ấy là:
1. Làm sao để biết được thời gian nào là thời gian thuận lợi nhất cho mỗi công việc?
2. Làm sao để biết được nhân vật nào là nhân vật quan trọng nhất mà ta phải chú trọng?
3. Làm sao để biết được
công việc nào là công việc
cần thiết nhất mà ta phải thực
hiện?
Nghĩ thế, vua liền ban chiếu ra khắp trong bàn dân thiên hạ, hứa rằng sẽ ban thưởng trọng hậu cho kẻ
nào trả lời được những câu hỏi đó.
Các bậc hiền nhân đọc chiếu
liền tìm tới kinh đô. Nhưng mỗi
người lại dâng lên vua một câu
trả lời khác
nhau.
Về câu hỏi thứ nhất, có
người trả lời rằng muốn biết
thời gian nào là thời gian thuận lợi
nhất cho mỗi
công việc thì phải làm thời biểu
cho đàng hoàng, có ngày giờ
năm tháng và phải thi hành cho
thật đúng
thời biểu ấy. Như vậy mới mong
công việc làm đúng lúc. Kẻ
khác thì lại nói không thể
nào dự tính được
trước những việc gì phải làm
và thời gian để làm những việc
ấy; rằng ta không nên ham vui mà
nên chú ý
đến mọi sự khi chúng xẩy tới để có thể làm bất cứ gì xét ra cần thiết.
Có kẻ lại nói rằng, dù vua
có chú ý đến tình hình
mấy đi nữa thì một mình vua
cũng không đủ sáng suốt
để định đoạt thời gian
của mọi việc làm một cách sáng
suốt, do đó nhà vua phải thành
lập một Hội Đồng
Nhân Sĩ và hành động theo lời khuyến cáo của họ.
Lại có kẻ nói rằng, có những
công việc cần phải lấy quyết
định tức khắc không thể nào
có thì giờ để
tham khảo xem đã đến lúc phải
làm hay chưa đến lúc phải
làm. Mà muốn lấy quyết
định cho đúng thì
phải biết trước những gì sẽ
xẩy ra, do đó, nhà vua cần phải
cần đến những nhà cố vấn
tiên tri và bốc
phệ.
Về câu hỏi thứ hai, cũng có
nhiều câu trả lời không giống nhau.
Có người nói những nhân vật
mà vua
cần chú ý nhất là những ông
đại thần và những người trong
triều đình. Có người nói
là mấy ông Giám
Mục, Thượng Tọa là quan hệ hơn
hết. Có người nói là mấy
ông tướng lãnh trong quân đội
là quan hệ
hơn hết.
Về câu hỏi thứ ba, các nhà
thức giả cũng trả lời khác nhau.
Có người nói khoa học là quan
trọng nhất.
Có người nói tôn giáo là
quan trọng nhất. Có người lại
nói: chỉnh trang quân đội là quan
trọng nhất.
Vì các câu trả lời khác nhau cho
nên nhà vua không thể đồng ý
với vị hiền nhân nào cả, và
chẳng ban
thưởng cho ai hết.
Sau nhiều đêm suy nghĩ vua quyết
định đi chất vấn một ông
đạo tu trên núi, ông đạo
này nổi tiếng là có
giác ngộ. Vua muốn tìm lên trên núi để gặp ông đạo và hỏi ba câu hỏi kia.
Vị đạo sĩ này chưa bao giờ
chịu xuống núi và nơi ông ta
ở chỉ có những người dân
nghèo; chẳng bao giờ
ông chịu tiếp người quyền quý.
Vì vậy mà nhà vua cải trang làm
thường dân. Khi đi đến chân
núi, vua
dặn vệ sĩ đứng chờ ở
dưới, và một mình vua, trong y phục
một thường dân, vua trèo lên am
của ông đạo.
Nhà vua gặp ông đạo đang
cuốc đất trước am. Khi trông
thấy người lạ, ông đạo
gật đầu chào rồi
tiếp tục cuốc đất. Ông
đạo cuốc đất một cách
nặng nhọc bởi ông đã già
yếu; mỗi khi cuốc lên được
một tảng đất hoặc lật ngược được tảng đất ra thì ông lại thở hào hển.
Nhà vua tới gần ông đạo và
nói: "Tôi tới đây để xin
ông đạo trả lời giúp cho tôi
ba câu hỏi. Làm thế nào
để biết đúng thì giờ
hành động, đừng để cho
cơ hội qua rồi sau phải hối tiếc ? Ai
là những người quan
trọng nhất mà ta phải chú ý tới
nhiều hơn cả ? Và công việc nào
quan trọng nhất cần thực hiện
trước tiên
?"
Ông đạo lắng nghe nhà vua nhưng
không trả lời. Ông chỉ vỗ vai
nhà vua và cúi xuống tiếp tục
cuốc đất.
Nhà vua nói: "Ông đạo mệt
lắm rồi, thôi đưa cuốc cho
tôi, tôi cuốc một lát". Vị
đạo sĩ cám ơn và trao
cuốc cho Vua rồi ngồi xuống
đất nghỉ mệt. Cuốc xong
được hai vồng đất thì
nhà vua ngừng tay và
lập lại câu hỏi. Ông đạo
vẫn không trả lời, chỉ đứng
dậy và đưa tay ra đòi
cuốc, miệng nói: "Bây giờ
bác phải nghỉ, đến phiên tôi
cuốc". Nhưng nhà vua thay vì trao
cuốc lại cúi xuống tiếp tục
cuốc đất.
Một giờ rồi hai giờ đồng hồ
đi qua. Rồi mặt trời bắt đầu
khuất sau đỉnh núi. Nhà vua
ngừng tay,
buông cuốc, và nói với ông đạo:
"Tôi tới để xin ông đạo
trả lời cho mấy câu hỏi. Nếu
ông đạo không thể trả lời cho
tôi câu nào hết thì
xin cho biết để tôi còn về nhà".
Ông đạo nghe tiếng chân người
chạy đâu đây bèn nói
với nhà vua: "Bác thử xem có ai
chạy lên kìa". Nhà
vua ngó ra thì thấy một người
có râu dài đang chạy lúp
xúp sau mấy bụi cây, hai tay ôm
bụng. Máu chảy
ướt đầm cả hai tay. Ông ta cố
chạy tới chỗ nhà vua và ngất
xỉu giữa đất, nằm im bất
động miệng rên ri
rỉ.
Vua và ông đạo cởi áo
người đó ra thì thấy có
một vết đâm sâu nơi bụng. Vua
rửa chỗ bị thương thật
sạch và xé áo của mình ra
băng bó vết thương, nhưng máu
thấm ướt cả áo. Vua giặt áo
và đem băng lại
vết thương. Cứ như thế cho đến khi máu ngừng chảy.
Lúc bấy giờ người bị thương
mới tỉnh dậy và đòi uống
nước. Vua chạy đi múc nước
suối cho ông ta
uống. Khi đó mặt trời đã
bắt đầu khuất và bắt
đầu lạnh. Nhờ sự tiếp tay của
ông đạo, nhà vua khiêng
người bị nạn vào trong am và
đặt nằm trên giường ông
đạo. Ông ta nhắm mắt nằm yên.
Nhà vua cũng
mệt quá vì leo núi và cuốc
đất cho nên ngồi dựa vào
cánh cửa và ngủ thiếp đi. Vua
ngủ ngon cho đến
nỗi khi Vua thức dậy thì trời
đã sáng và phải một lúc sau
Vua mới nhớ ra được mình đang
ở đâu và đang
làm gì. Vua nhìn về phía
giường thì thấy người bị
thương cũng đang nhìn mình
chòng chọc, hai mắt sáng
trưng.
Người đó thấy vua tỉnh giấc rồi và đang nhìn mình thì nói, giọng rất yếu ớt:
"Xin bệ hạ tha tội cho thần".
"Ông có làm gì nên tội đâu mà phải tha ?"
"Bệ hạ không biết hạ thần,
nhưng hạ thần biết bệ hạ. Hạ
thần là người thù của bệ
hạ, Hạ thần đã
thề sẽ giết bệ hạ cho bằng
được bởi vì khi xưa, trong chinh
chiến bệ hạ đã giết mất
người anh của
hạ thần và còn tịch thu gia sản của hạ thần nữa".
"Hạ thần biết rằng bệ hạ sẽ
lên núi này một mình để
gặp ông đạo sĩ, nên đã
mai phục quyết tâm giết
bệ hạ trên con đường về.
Nhưng cho đến tối mà bệ hạ
vẫn chưa trở xuống, nên hạ
thần đã rời chỗ
mai phục mà đi lên núi tìm
bệ hạ để hành thích. Thay vì
gặp bệ hạ, hạ thần lại gặp
bốn vệ sĩ. Bọn nầy
nhận mặt được hạ thần cho
nên đã xông lại đâm
hạ thần. Hạ thần trốn
được chạy lên đây, nhưng
nếu không có bệ hạ cứu thì
chắc chắn hạ thần đã chết
vì máu ra nhiều quá. Hạ thần
quyết tâm hành
thích bệ hạ mà bệ hạ lại
cứu sống được hạ thần.
Hạ thần hối hận quá. Bây giờ
đây nếu hạ thần mà
sống được thì hạ thần
nguyện sẽ làm tôi mọi cho bệ hạ
suốt đời, và hạ thần cũng
sẽ bắt các con của
hạ thần làm như vậy. Xin bệ hạ tha tội cho hạ thần".
Thấy mình hòa giải được
với kẻ thù một cách dễ dàng
nhà vua rất vui mừng. Vua không những
tha tội cho
người kia mà còn hứa sẽ trả
lại gia sản cho ông ta, và gửi ngự y
cùng quân hầu tới săn sóc cho
ông ta lành
bệnh.
Sau khi cho vệ sĩ khiêng người bị
thương về nhà, vua trở lên tìm
ông đạo để chào. Trước
khi ra về vua
còn lặp lại lần cuối ba câu
hỏi của vua. Ông đạo đang
quỳ gối xuống đất gieo những
hạt đậu trên
những luống đất đã cuốc sẵn hôm qua.
Vị đạo sĩ đứng dậy
nhìn vua: "Nhưng ba câu hỏi của vua
đã được trả lời rồi
mà".
Vua hỏi: "trả lời bao giờ đâu nào ?"
"Hôm qua nếu Vua không thương hại
bần đạo già yếu mà ra tay
cuốc dùm mấy luống đất
này thì khi
ra về nhà vua đã bị kẻ kia mai
phục hành thích mất rồi, và
nhà Vua sẽ tiếc rằng đã không
ở lại cùng ta.
Vì vậy thời gian quan trọng nhất là
thời gian Vua đang cuốc đất; nhân
vật quan trọng nhất lúc đó
là
bần đạo đây, và công
việc quan trọng nhất là công việc
giúp bần đạo. Rồi sau đó
khi người bị
thương nọ chạy lên, thời gian quan trọng nhất là thời gian vua chăm sóc cho ông ta, bởi vì nếu vua không
băng vết thương cho ổng thì ổng
sẽ chết và vua không có dịp
hòa giải với ổng; cũng vì thế
mà ông ta là
nhân vật quan trọng nhất, và công
việc vua làm để băng bó vết
thương là quan trọng nhất. Xin vua
hãy
nhớ kỹ điều này: "chỉ có
một thời gian quan trọng mà thôi,
đó là thời gian hiện tại, là
giờ phút hiện tại.
Giờ phút hiện tại quan trọng bởi
vì đó là thời gian duy nhất
trong đó ta có thể làm chủ
được ta. Và nhân
vật quan trọng nhất là kẻ đang
cụ thể sống với ta, đang
đứng trước mặt ta, bởi vì ai
biết được là mình
sẽ đương đầu làm việc
với những kẻ nào trong tương lai.
Công việc quan trọng nhất là công
việc làm
cho người đang cụ thể sống bên
ta, đang đứng trước mặt ta
được hạnh phúc, bởi vì
đó là ý nghĩa chính
của đời sống.
*
* *
Tolstoy là một vị bồ tát trong
câu chuyện trên. Nhà văn hóa
này đã thấy được ý
nghĩa của cuộc sống và
phương thức sống. Làm thế nào
để ta sống giờ phút hiện tại,
sống ngay với người ta chung đụng
hàng
ngày, làm ngay điều có thể
giúp họ bớt khổ đau, thêm hạnh
phúc. Làm thế nào ? Câu trả
lời là: phải thực
tập chánh niệm. Nguyên tắc của Tolstoy nêu ra đó, xem như là dễ, nhưng muốn thực hiện nghiêm chỉnh
phải nhờ những phương pháp quán niệm cụ thể mà ta tìm thấy nơi đạo Phật.
(Trích từ Phép Lạ Của Sự Tỉnh Thức)
Source: PHAT-HOC Buddhist Magazine, February 1997, http://www.win.net/phathoc/