📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

with Unicode Times font

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 10,466 ký tự · ~10 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

with Unicode Times font

Vấn Đề Chân Lý Trong đạo Phật

Thạc Đức

Trong một bài trước, chúng ta đã

thấy rằng đạo Phật chủ trương

một cái Biết rộng rãi, thấu

triệt, và cao tột (Vô Thượng Chánh

Biến Tri Giác). Cái Biết nầy căn

cứ trên những thực nghiệm tâm

linh, trên sự giải thoát giác ngộ

của một vị Phật đã siêu

xuất vô minh và sinh tử luân hồi.

Cái Biết ấy là cái biết

về chân tướng của vạn hữu,

cái Biết về bộ mặt thực của

mọi hiện tượng (bản lai diện mục).

Chân tướng ấy, bộ mặt thực

ấy, được gọi là chân

như, là bản thể, là Phật; nói

tóm lại, là chân lý. Vấn

đề chân lý trong đạo Phật

được quan niệm như thế nào?

Đạo Phật chủ trương rằng

tri thức con người có thể đạt

được đến chân lý, với

điều kiện là con người phải

chuyển cái tri thức hiện thời thành

trí tuệ Bát Nhã. Tri thức của

chúng sanh có một khả năng kém

cỏi vì đã bị bao nhiêu

mê ám che lấp (vô minh). Nay diệt

được những mê ám ấy thì

có thể chuyển Thức (tri thức) thành

Trí (Bát Nhã) và với khả

năng nầy, con người mới có

thể trực nhận được Bản Thể.

Duy thức học phân biệt ba loại hiểu

biết mà tri thức con người có

thể có được:

1. - Sự hiểu biết bằng

hiện lượng. Lượng

tức là sự phân biệt, so đo,

hiểu biết. Hiện lượng là cái

biết trực tiếp những sự vật trong

thời gian hiện tại và không gian

hiện tại. Sự hiểu biết nầy không

cần trải qua một trung gian suy luận. Tôi

thấy trước mặt tôi có một

cuốn tự điển. Cái ''thấy''

ấy là hiện lượng, khả năng

nhận thức trực tiếp không cần

suy nghĩ. Có thể tạm xem như là

một lối trực giác được.

Nhưng có trường hợp hiện tượng

đúng và có trường hợp

hiện tượng sai. Thấy sợi dây, cho

nó là sợi dây, đó là

''chân hiện lượng'' (hiện lượng

đúng). Thấy sợi dây, hoảng

hốt cho là con rắn, ấy là ''tợ

hiện lượng'' (hiện lượng sai). Tợ

nghĩa là tương tợ như đúng,

nhưng kỳ thật là sai lầm.

2. - Sự hiểu biết bằng

tỷ lượng. Tỷ đây

có nghĩa là so sánh, suy luận,

đối chiếu. Nếu ta hỏi ''chiều

mai có thể có mưa không'' thì

hiện lượng của ta không trả lời

được vì nó chỉ có

thể biết được việc trong hiện

thời và hiện xứ. Chiều mai tức

là việc xảy ra ở trong thời gian khác,

vậy phải nhờ vào một khả năng

suy luận khác: khả năng ấy là

tỷ lượng. Củng như khi tôi hỏi:

''Có gì trong lòng trái đất

không'' thì hiện lượng của tôi

cũng không thể trả lời, vì việc

ở đây không phải là việc

ở hiện xứ, không thể nhận biết

được nếu không có tác

dụng suy luận. Vì thế phải cần

dùng tỷ lượng. Sau bức tường

kia có gì mà khói lên? Tỷ

lượng trả lời rằng có lửa.

Bởi về nó suy luận ''có khói

tức là phải có lửa''. Nếu

sau bức tường mà có một đống

lửa thực, thì gọi là ''chân

tỷ lượng'' (tỷ lượng đúng),

còn nếu sau bức tường có một

vật khác không phải lửa nhưng

cũng có thể làm nguyên nhân

cho khói (như một chiếc xe hơi rồ

máy chẳng hạn) thì gọi là

''tợ tỷ lượng'' (tỷ lượng sai).

Hiện lượng tuy chỉ cần nhận

thức những sự vật ở hiện thời

và hiện xứ nhưng vẫn cứ bị

sai lầm luôn luôn. Tỷ lượng vì

phải suy đạt đến những cái

ở thời gian khác và ở địa

phương khác nên lại dễ bị

sai lầm hơn nữa. Do đó, sự

suy tư trắc đạt của tỷ lượng

thường dẫn ta đi xa sự thực một

cách đáng sợ. Các nghi vấn

lớn lao về cuộc đời, về bản

thể, đã không thể giải quyết

nhờ hiện lượng, thì cố nhiên

phải nhờ tỷ lượng. Nhưng tỷ

lượng thường dẫn ta đến những

biên giới siêu hình xa lăng lắc

và thường biến ảo không lường.

Ngọc Hoàng, Thượng Đế, Nam Tào,

Bắc Đẩu, Táo Quân, Phạm Thiên

v.v... đều là những sản phẩm

của tỷ lượng. Trong phạm vi thực

nghiệm, tỷ lượng còn tỏ ra lắm

lúc sai lầm, huống hồ là khi

đã vượt ra ngoài thực nghiệm.

Đôi cách tự do và táo bạo

của tỷ lượng đưa ta đi

cùng khắp, nhưng khi trở về chỉ

đem lại những giải thuyết khó

tin khó nhận.

Thế cho nên tỷ lượng trong

rất nhiều trường hợp đã

là tợ tỷ lượng, và con người

không thể nương vào đấy

để đi tìm chân lý. Vậy

thì do đâu mà tri thức của

chúng sanh không thể tìm đến

chân lý? Chính là do ở tợ hiện

lượng và tợ tỷ lượng. Nhưng

tại sao tri thức chúng sanh lại không

thuần là chân hiện lượng chân

tỷ lượng mà lại có xen vào

tợ hiện lượng và tợ tỷ lượng?

Đạo Phật chủ trương: vì

có một yếu tố mê mờ, si ám

đã gây nên những thứ ''tợ''

đó. Thứ mê mờ si ám kia

được gọi là vô minh (avidya).

Các bậc giác ngộ là những

người đã phá trừ được

vô minh, tiêu diệt được tợ

hiện lượng và tợ tỷ lượng,

phát triển đến cùng cực chân

hiện lượng và chân tỷ lượng.

Hai khả năng sau nầy, sau khi vô minh

đã bị trừ diệt, có thể

đạt đến trạng thái sáng

suốt cao nhất của nó là Bát

Nhã Trí (Prajna) để có thể

trực nhận được chân lý vạn

hữu.

Các bậc giác ngộ, sau khi

chứng đạt chân lý, liền nghĩ

đến việc giảng giải cho người

chưa chứng đạt. Nhưng chân

lý tuyệt đối không thể dùng

một khí cụ tầm thường kém

cỏi là ngôn ngữ để có

thể thuyên giải, thuyên minh. Thế cho

nên dù các bậc giác ngộ

có thuyên giải, thì cũng có

thể thuyên giải được ảnh

hưởng của chân lý và phương

pháp đạt đến chân lý,

chứ không thể thuyên giải bản

thân của chân lý được.

nh tượng của chân lý chỉ

là một phương tiện để chỉ

bày chân lý chứ không phải

là chân lý. Chúng sanh phải nương

vào ảnh tượng ấy để tìm

dần đến chân lý bằng học

tập, bằng thực hành. Tuy chưa phải

là bản thân chân lý, nhưng ảnh

tượng kia cũng vượt khỏi những

hình bóng tưởng tượng trắc

đạc sai lầm, những vọng tưởng

điên đảo về chân lý của

tợ tỷ lượng.

Vì thế, chân lý không

nằm trong kinh điển, và kinh điển

chỉ là phương tiện chỉ bày

chân lý. Cho nên đức Phật

có dạy: ' 'Chân lý

là mặt trăng. Giáo lý của

ta là ngón tay chỉ mặt trăng.

Đừng lầm ngón tay ta là mặt

trăng vậy'' . Nếu y theo

kinh điển để giải nghĩa, để

tìm chân lý trong những giòng chữ,

thì đó chính là chỉ

biết nhìn ngón tay mà chưa biết

nhìn mặt trăng. Nhưng rời bỏ

hẳn kinh điển đi thì lại

có thể rơi vào những điên

đảo vọng tưởng của tợ tỷ

lượng. Thế nên một vị tổ sư

đã nói: ''Y kinh giải nghĩa, tam

thế Phật oan; ly kinh thất tự, tức

đồng ma thuyết'', nghĩa là: ''Chấp

chặt nơi văn tự mà giải nghĩa,

thì oan cho đức Phật, mà rời

bỏ kinh điển thì lại lạc

vào những tà thuyết của ma vương''.

Vậy ngoài hai loại hiểu biết là

hiện lượng và tỷ lượng, ta

còn có một loại hiểu biết thứ

ba nữa là thánh giáo lượng.

3. - Sự hiểu biết bằng

thánh giáo lượng. Sự

hiểu biết nầy có được

là nhờ căn cứ trên lời dạy

của các bậc giác ngộ. Đó

chính là những ''ngón tay chỉ

mặt trăng'' nhờ đấy mà kẻ

phàm phu có được những phương

tiện để trở thành bậc thánh

nhân giác ngộ. Nhưng đối

với những thánh giáo nầy, ta cũng

phải giữ một thái độ dè

dặt tìm hiểu. Vì chưa thấu

đạt trực tiếp, nên ta chưa biết

một cách ''thực nghiệm'' rằng chân

lý có thực là một chân lý

không, hay chẳng qua chỉ là một

mớ tợ tỷ lượng như bao nhiêu

thứ tợ tỷ lượng khác.

Ở đây, phải có đức

tin. Nhưng đức tin này cũng phải

do những nhận xét, những chứng nghiệm

sơ bộ mới được xây dựng

vững vàng. Ví như trong khi con người

đang cố chấp vạn vật là

thường, có bản ngã, mà nghe

Phật dạy một chân lý gồm có

chủ trương vô thường vô

ngã thì con người phải kiểm

soát lại xem có thực rằng vạn

vật là vô thường vô ngã

hay chăng. Nếu thực thì đó

có thể là một trong những căn

bản cho Đức Tin vậy.

Ta lấy thêm một thí dụ

trong câu chuyện giả đặt sau đây:

Một vùng kia, người ta mắt bệnh

truyền nhiễm. Một bác sĩ đến

nghiên cứu chứng bệnh và trị

lành được nhiều người. Chứng

bệnh dần dần bớt hoành hành

trong vùng đó. Một bác nhà

quê đến thăm bác sĩ. Bác

sĩ vốn là một nhà vi trùng

học đại tài, bảo bác nhà

quê của chúng ta rằng có những

sinh vật nhỏ hết sức, đến

nỗi mắt trần (l'oeil nu) không thể

trông thấy được; những sinh

vật ấy phá hoạt cơ thể con

người và làm ra nhiều bệnh truyền

nhiễm rất nguy hại như bịnh lao,

bịnh dịch, bịnh đậu mùa...

Khó tin qúa, bác nhà quê lắc

đàu. Tin sao được khi mình

chưa nghe ai nói đến một ''chân

lý'' kỳ quái như thế bao giờ.

Nếu tin ngay thì là mê tín đấy,

dù là tin đúng. Mà không

tin thì không làm sao thấy được

sự thực - thấy vi trùng- Kỳ thực,

bác sĩ vốn là một nhà có

thực học, sự thực kia (vi trùng làm

bệnh) ông thấy rất rõ ràng,

nhưng chẳng biết làm sao cho bác

nhà quê tin! Ông bèn cắt nghĩa

một cách tàm tạm (phương tiện)

rằng những con ''vi trùng'' ấy nó

như cái móc câu, hay là cái

phết. Nhưng ''sự thực'' ấy của

nhà bác học nói ra, đối

với bác nhà quê là ''siêu

hình'' qúa, khó tin quá. Con trùng

gì mà như cái móc câu,

như cái phết? Con trùng gì mà

lại không trông thấy được?

Không trông thấy được mà

lại biết như cái phết, như cái

móc câu? Trước kia, bác nhà

quê cho rằng bệnh là do ma qủy, la

sát làm hại. ''Ma quỷ, la sát''

chính là vọng tưởng điên

đảo, là sản phẫm của tợ

tỷ lượng. Nay ''vi trùng móc câu''

là thánh giáo lượng. Bác

nhà quê có thể tin được

cái chân lý ''vi trùng móc câu''

này chăng(?) Ban đầu thì nghi.

Nhưng sau xét nghiệm lại, bác thấy

có những điểm sự thực làm

bác có thề tin được: Trước

khi bác sĩ đến, người ta đã

cúng cấp trừ tà trừ quỷ

nhiều, sao bệnh không bớt hoành hành?

Sao bác sĩ chích thuốc cho ai thì

người ấy khỏi? Bác sĩ học

giỏi hơn, thông thái hơn mình,

ai chối cãi được điều

ấy? Nếu không biết rõ, nếu

phỏng đoán mù mờ thì cái

chân lý ''vi trùng móc câu'' kia

làm sao có thể làm nền tảng

cho một thứ thuốc hay được?

Hơn nữa, được nghe lời giảng

giải về vi trùng, về kính hiển

vi, bác nhà quê đã thấy

hợp mắt lắm rồi. Vì thế bác

nhà quê tin. Nhưng tin chưa đủ.

Phải ''thấy'' cho được mới nghe.

Bởi vì nếu có tin, thì chỉ

tưởng tượng được ''nó''

mà thôi. Nhưng làm sao mà tưởng

tượng? Bác nhà quê quyết được

nhìn qua kính hiển vi. Và sau khi ''

lao tâm khổ tứ'' nhiều phen, mới thấy

được các ''chân lý vi trùng''.

Bấy giờ là một sự nhận thức

trực tiếp. Và ống kính kia qủa

là Bát Nhã Trí, là ''vô

thượng chính biến tri giác'' vậy.

Bác nhà quê không thỏa mãn

với lời mô tả của bác sĩ,

muốn được ''thấy vi trùng''

một cách trực tiếp. Bác biết

rằng tưởng tượng theo lời mô

tả của bác sĩ thì tuy không

còn sai như khi bác vọng tưởng

quỷ quái la sát nữa, nhưng cũng

vẫn chưa đúng hẳn.

Vậy thì người học Phật

cũng không thỏa mãn với những

ngón tay chỉ mặt trăng, những bóng

dáng của chân lý, dù bóng

dáng đó đã vượt xa

vọng tưởng của tợ tỷ lượng.

Người học Phật cần có đủ

năng lực trí tuệ để học

hiểu, để nhận thấy những điểm

đúng chân lý của thánh giáo

lượng, để tin và bắt tay vào

cuộc thực nghiệm lớn lao hàng kiếp,

cuộc thực nghiệm mà thái tử

Tất Đạt Đa đã hoàn

thành một cách vẻ vang và rực

rở dưới cội Bồ Đề.

From: Phat-Hoc Magazine, March 1997, http://www.win.net/phathoc/

*   Ghi chú: Theo lời thuật của HT Thích Mãn Giác -- ghi lại trong Việt Báo Kinh Tế, ngày 19-08-1997, California, Hoa Kỳ -- Thạc Đức chính là một bút hiệu của Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong thập niên 1950 (Bình Anson) .

← Văn bản trướcTu Pha^.tVăn bản tiếp →This article is written in Vietnamese, using Unicode
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)