📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Dao Phat

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 13,311 ký tự · ~12 phút đọc
🏠 📜

Dao Phat

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Đạo Phật

Thích Viên Giác

I. Lời mở đầu

Đạo Phật là một tôn giáo

lớn của nhân loại; ảnh hưởng của đạo Phật đối

với con người và xã hội, mang ý nghĩa rất lớn

trong quá trình tiến bộ của con người, và đã

tạo nên nền văn hóa nhân bản theo tinh thần của

xã hội Á Đông hơn 2.000 năm qua. Đạo Phật đã và

đang chinh phục phương Tây một cách nhẹ nhàng đầy

tính cảm hóa. Rhys Davids, giáo sư sử học, phát

biểu: "Là Phật tử hay không là Phật tử, tôi

đã quan sát mọi hệ thống của các tôn giáo

trên thế giới, tôi đã khám phá ra rằng không

một tôn giáo nào có thể vượt qua được về

phương diện vẻ đẹp và sự quán triệt của

Bát chánh đạo và Tứ diệu đế của Đức

Phật. Tôi rất mãn nguyện đem ứng dụng cuộc đời

tôi theo con đường đó".

Không dừng ở đây, người

phương Tây còn hy vọng đạo Phật sẽ làm nền

tảng cho tôn giáo của tương lai; nhân loại cần phải

có một tôn giáo đáp ứng được nhu cầu sống còn

và sự phát triển phù hợp với điều kiện

mới của xã hội. Sự tiến bộ quá nhanh của khoa

học kỹ thuật đã tạo ra những khủng hoảng xã

hội, mất thăng bằng về sinh thái, về văn

hóa, tâm lý, đạo đức... Albert Einstein, nhà vật

lý học, cho rằng: "Tôn giáo của tương

lai sẽ là một tôn giáo toàn cầu, vượt lên mọi

thần linh, giáo điều và thần học. Tôn giáo

ấy phải bao quát cả phương diện tự nhiên lẫn

siêu nhiên, đặt trên căn bản của ý thức đạo

lý phát xuất từ kinh nghiệm tổng thể gồm

mọi phương diện trên, trong cái nhất thể

đầy ý nghĩa. Chỉ có đạo Phật đáp ứng đủ

các điều kiện ấy".

Đạo Phật có gì đặc biệt

mà được sự thiện cảm và ca ngợi của con người

thời đại? Có lẽ điều nổi bật là đạo Phật là

một tôn giáo không có Thượng đế, một nền

giáo lý không có giáo điều.

Đức Phật, tiếng Phạn

gọi là Buddha, nghĩa là người Giác Ngộ, người

Tỉnh thức, người đã tận diệt tham sân si, đã

đạt được giải thoát viên mãn. Đạo Phật là con

đường do Đức Phật tuyên bố, truyền đạt; con

đường ấy đã được thực nghiệm, thực chứng.

Vậy có thể nói rằng đạo Phật là phương thức

sống, lẽ sống, lối sống để có được hạnh phúc

chân thật, như Giám mục Milman nhận xét: "Tôi

càng ngày càng cảm thấy Đức Thích Ca Mâu Ni gần

gũi nhất trong tính cách và ảnh hưởng của Ngài;

Ngài là đường lối, là chân lý, là lẽ

sống".

Tính cách của Đức Phật

được thể hiện qua các kinh điển còn lưu

lại, cho thấy Ngài chỉ dạy những gì Ngài đã thực

nghiệm, cần thiết cho đời sống thoát khổ. Do

vậy, nội dung của đạo Phật không ở nghi lễ,

triết học hay thần thoại, mà chính là ở trong

lối sống, cách ứng xử đối với bản thân, giữa con

người với con người, giữa con người với thiên

nhiên vũ trụ.

II. Mục đích của đạo Phật

Người Phật tử quy y theo Phật,

thực tập hành trì tụng kinh, niệm Phật, nghiên

cứu kinh điển, tọa thiền, hành đạo... có

mục đích rất rõ rệt. Kinh Trung A Hàm, Đức Phật

dạy 3 mục đích chính:

1. Muốn tự điều

phục mình: Tự điều phục tất là làm

chủ được bản thân mình, là chế ngự được tham

dục, sân hận, ác ý. Như vậy, tự điều phục

mình có nghĩa là đạt được sự tự do. Tự do là

khát vọng muôn đời của nhân loại, là nhu cầu

thiết yếu sau nhu cầu ăn uống, nhưng bản chất

của tự do là gì thì không giống nhau. Con người

càng tìm kiếm tự do ở bên ngoài thì càng mất

tự do, đến nỗi có người nói: "Con

người chỉ có tự do lựa chọn sự mất tự do".

Khái niệm về mất tự do trong đạo Phật là sự

bị trói buộc, bị vướng mắc vào dục vọng, sân

hận, hãm hại. Cho nên tự điều phục mình,

chế ngự bản năng dục vọng của mình, tự

chiến thắng mình là sự tự vươn tới tự do.

Đức Phật dạy thêm rằng,

người Phật tử có khả năng tự điều phục mình

thì dù mưu cầu lợi lộc, công danh, sự nghiệp,

xây dựng tình yêu... khi những cái ấy bị thất bại,

bị thay đổi, bị phản bội... người ấy vẫn an ổn,

vững chãi, không bị ưu sầu phiền muộn, khóc

than, phát cuồng, tự tử... Đó là mục đích thứ

nhất của đạo Phật.

2. Muốn đạt được

sự thanh tịnh, an lạc: Sự an lạc tùy

thuộc vào tư duy, cảm xúc của con người. Nếu

tâm tư của một người bị chi phối, bị chế ngự

bởi sự lo lắng, buồn rầu, sợ hãi thì họ không

thể có an lạc. An lạc và hạnh phúc đi đội với

nhau; hạnh phúc có hay không tùy thuộc vào thái độ

tâm lý ổn định hay không. Một người mạnh khỏe

và giàu có, nhưng trong lòng sôi sục dục vọng

hay hận thù thì người ấy không thể có sự an

lạc và hạnh phúc; một người đầy danh vọng và

sự thành đạt mà trong lòng sự lo lắng bất an, sợ

hãi chế ngự thì không thể có hạnh phúc

được.

Đức Phật dạy rằng, một

người đạt được sự thanh tịnh, an lạc là người

khi có điều không vui đến, những điều lo

âu, sợ hãi đến thì không bị chúng làm chi

phối, vướng bận; rằng một người không bị chi phối,

vướng bận với cái tư duy tham dục, sân hận và ác

ý; rằng một người đạt được các trạng thái

thanh tịnh như sơ thiền cho đến tứ thiền,

như theo lời kinh Pháp Cú dạy: "Không có hạnh

phúc nào lớn bằng sự yên tĩnh của tâm trí".

Đây là mục tiêu thứ hai của đạo Phật.

3. Muốn đạt được

giải thoát - Niết bàn: Đây là mục

đích tối hậu của mọi người Phật tử: chấm dứt

mọi đau khổ, thoát ly sanh tử, luân hồi, thành

tựu trí tuệ viên mãn. Nỗi khổ thật sự và

lâu dài chính là vô minh; niềm hạnh phúc chân

thật và vĩnh cửu là sự chấm dứt vô minh, đó là

đáo bỉ ngạn, là "vô minh diệt minh

sanh".

Mục đích đó có thể chia

làm 2 phần: mục đích gần và mục đích xa. Gần là

sư vươn tới đời sống tự do và hạnh phúc, xa là

đạt đến an lạc vĩnh cửu Niết bàn. Giáo

pháp của Phật giúp con người kềm chế, làm

chủ bản thân. Đây là bước đầu, là nền tảng

của mọi đức hạnh, mọi tiến bộ, từ đó

thực hiện sự thanh tịnh và an lạc của tâm linh,

chuyển hóa toàn bộ đời sống đã từng mang bất

an ổn và hạnh phúc. Nói mục đích gần và xa là

để dễ hiểu, thực ra cả hai là một. Thực

hiện được tự do tự chủ là đưa đến an

lạc, hạnh phúc. Có được an lạc, hạnh phúc dẫn

đến giải thoát Niết bàn. Niết bàn được

thực hiện ngay cõi đời này.

III. Những đặc tính tiêu biểu của đạo Phật:

1. Tự do tư tưởng:

Đạo Phật không có hệ thống tín điều, không

lấy tín điều làm căn bản như hầu hết các

tôn giáo. Đức tin của đạo Phật luôn đi đôi với

cái "thấy", một trong những định nghĩa

về giáo pháp là "đến để mà

thấy", chứ không phải "đến để mà

tin". Vì vậy, chánh kiến luôn đứng đầu

trong các đức tính.

Lời Phật dạy cho dân Kàlama

được các nhà học giả phương Tây coi là bản

tuyên ngôn về tự do tư tưởng của nhân loại:

"Này các Kàlama, đừng để bị dẫn dắt bởi

những báo cáo, hay bởi truyền thống, hay bởi tin

đồn. Đừng để bị dẫn dắt bởi thẩm quyền

kinh điển, hay bởi lý luận suông, hay bởi suy

lý, hay bởi sự xét đoán bề ngoài, hay bởi

vì thích thú trong những lý luận, hay bởi những

điều dường như có thể xảy ra, hay bởi ý

nghĩ đây là bậc Đạo sư của chúng ta. Nhưng này

các Kàlama, khi nào các ông biết chắc rằng những

điều ấy là thiện, là tốt, hãy chấp nhận và

theo chúng" (Tăng Chi I).

Bác bỏ các tín điều và đức tin mù quáng, khuyến khích tự do phân tích, khảo sát, đó là một đặc điểm của Phật giáo.

2. Tinh thần tự lực:

Đấng Thượng đế hoặc tạo hóa hay các thần linh

được con người tin tưởng thở phụng, vì các đấng

ấy có thể ban phúc hay giáng họa. Ấy là

quan điểm của tâm lý sợ hãi, yếu đuối,

mất tự tín đã sản sinh ra thần thánh (hoặc đa thần

hoặc nhất thần).

Đạo Phật với chủ trương

luật nhân quả, nghiệp báo đã nói lên tinh thần

trách nhiệm cá nhân và cộng đồng trước sự đau

khổ và hạnh phúc của chính mình. Đức Phật dạy:

"Chính ta là kẻ thừa kế của hành động của

ta, là người mang theo với mình hành động của

mình" (Tạp A Hàm, 135).

Đức Phật không phải là đấng

thần linh ban cho ta sự thay đổi hoàn cảnh hay tình

trạng khốn đốn của mình. Đức Phật tuyên bố:

"Như Lai chỉ là người chỉ đường, mỗi

người phải tự đi đến, không ai đi thế cho

ai được". Công trình khơi mở kho tàng tri

kiến Phật là công trình của mỗi cá nhân. Con

đường tự lực ấy được Đức Phật dạy như sau:

"Này các Tỳ kheo, hãy tự mình thắp lên ngọn

đuốc của chính mình, thắp lên với chánh pháp,

đừng thắp lên vơ1i một pháp nào khác. Hãy tự mình

làm chỗ nương tựa của chính mình, nương tựa

với chánh pháp, đừng nương tựa với một pháp nào

khác" (Trường A Hàm I).

Tinh thần tự lực mang tính triệt để nhân bản này là một đặc tính của đạo Phật.

3. Tinh thần từ, bi,

hỷ, xả: Chúng sanh còn khổ thì đạo

Phật còn vai trò và vị trí ở cuộc đời; đạo Phật

thường được gọi là đạo từ bi, đạo cứu khổ.

Ở đâu có đạo Phật, ở đó có tình thương, ở

đó hận thù được hóa giải. Bởi lẽ phương châm tu

tập của Phật giáo là từ, bi, hỷ, xả, còn

gọi là Tứ vô lượng tâm. Người Phật tử lấy

từ, bi, hỷ, xả làm nền tảng cho sự phát

triển thánh hạnh; tâm từ bi được coi là tâm

Phật.

Trong quá trình truyền

giáo, đạo Phật chưa bao giờ gây chiến tranh hay

đổ máu, thông điệp tình thương cứu khổ, giúp

đời đã được Đức Phật tuyên thuyết ngay từ

thời kỳ sơ khai thành lập Giáo đoàn: "Này các

Tỳ kheo, hãy du hành vì hạnh phúc cho quần chúng, vì

lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh

phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài người".

Tâm từ là khả năng hiến

tặng niềm vui cho tha nhân. Tâm bi là khả năng

làm vơi đi nỗi khổ đang có mặt. Tâm hỷ là

niềm vui, lòng thanh thản do từ bi đem tới. Tâm

xả là thư thái nhẹ nhàng, tự do, không kỳ thị.

Đức Phật dạy người Phật tử tu tập Tứ vô lượng

tâm: "Vị ấy tâm an trú biến mãn một phương

cho đến mười phương với tâm từ, bi, hỷ, xả

quảng đại vô biên, không hận, không sân... đối

với mọi hình thức của sự sống, không bỏ qua và

bỏ sót một ai mà không biến mãn với tâm giải

thoát cùng với từ, bi, hỷ, xả (Trường Bộ

I)". Thương yêu đồng loại và vạn loại chúng

sanh là chất liệu sống của đạo Phật.

4. Tinh thần thực

tiễn: Một trong những định nghĩa về

pháp là "thiết thực hiện tại", nghĩa

là giáo lý đạo Phật là thiết thực, không

mơ hồ, mang tính thực tiễn, có tác dụng cụ thể,

không phải lý thuyết suông. "Hiện

tại" có nghĩa là không chờ đợi kết quả

của tương lai, có tu tập là có hướng thượng, có

giải thoát ngay hiện tại, đời này. Vì vậy, giáo

lý đạo Phật là giáo lý thực nghiệm,

không chờ đợi một ân sủng hay một mặc khải nào.

Đức Phật thường từ chối trả lời những câu hỏi

về những vấn đề siêu hình. Ngài chỉ dạy

những gì cần thiết cho cuộc đời, cho con đường

thoát khổ. Có lần ở Kosambi, Đức Phật dạy:

"Những gì Như Lai biết ví như lá trong rừng,

còn những gì Như Lai giảng dạy như nắm là ở trong

tay, nhưng đây là những phương pháp diệt

khổ" (Tương Ưng V).

Đạo Phật cho rằng phần lớn

những nỗi khổ của con người do họ không sống

thật với hiện tại, họ thường nuối tiếc

quá khứ, mơ tưởng tương lai; do đó, ý nghĩa

của cuộc đời bị đánh mất:

"Do mong việc sắp tới

Do than việc đã qua

Nên kẻ nghi héo mòn

Như lau xanh lìa cành" (Tương Ưng I)

Hoặc:

"Đừng tìm về quá khứ

Đừng tưởng tới tương lai

Quá khứ đã không còn

Tương lai thì chưa tới

Hãy quán chiếu sự sống

Trong giờ phút hiện tại..." (Kinh Trung Bộ)

Tính thực tiễn, thiết thực hiện tại là một đặc tính của đạo Phật.

5. Tinh thần không

chấp thủ: Đạo Phật là giải thoát và

tự do; vướng mắc vào bất cứ điều gì cũng

đều đưa đến đau khổ. Đức Phật dạy:

"Cuộc đời là vô thường, nên nó đem đến

đau khổ (vì chấp là thường). Cái vô thường mà ta

cho là của ta, là ta thì hoàn toàn không hợp

lý". Giải thoát là vượt thoát mọi ràng

buộc, bám víu vào cuộc đời.

Nhờ tinh thần không chấp thủ

nên thái độ củ đạo Phật rộng rãi, bao dung, tinh

thần tu tập của người Phật tử rất thoáng. Kinh Ví

dụ con rắn (Trung Bộ), Đức Phật ví dụ giáo pháp

như chiếc bè để qua sông, không phải để

nắm giữ; chánh pháp như chiếc bè, chánh pháp

cũng phải xả huống là phi pháp. Tương tự, kinh Kim

Cang cũng nói: "Giáo lý như phiệt dụ giả

chánh pháp thương ưng xả hà huống phi pháp",

hoặc nói: "Cái gọi là Phật pháp tức chẳng

phải là Phật pháp nên gọi là Phật pháp".

Tinh thần không chấp thủ là

nội dung trí tuệ của đạo Phật; tác dụng của

tinh thần ấy ngoài, sự đem đến giải thoát, còn

đem đến sự giải tỏa tất cả mọi áp lực, ức

chế của đời sống lên trên tâm lý của con

người. Đây là một đặc tính của Phật.

IV. Kết luận

Sự có mặt của đạo Phật đã

đem lại nguồn khí mới cho xã hội Ấn Độ thời

ấy, đã mở ra một lối thoát cho con người trước

những bế tắc, những khủng hoảng về xã hội,

về tư tưởng triết học và đạo học.

Lời tán dương Đức Phật của người đương thời

còn ghi chép lại đã chứng minh diều đó:

"Thưa Ngài Cồ Đàm, thật vi diệu, như người

dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi

bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người

bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối

để cho ai có mặt có thể thấy" (Nikàya).

Trải qua hơn 2.500 năm, đạo

Phật đã được thử thách, cọ xát với thời gian

và không gian; giá trị, tác dụng của đạo Phật vẫn

như xưa. Ngày nay, trước tiến bộ văn minh vật

chất quá độ đã xô đẩy con người vào trong hố

thẳm của tham vọng, hận thù. Chiến tranh vẫn

diễn ra khốc liệt trên thế giới, nghèo đói,

bệnh tật, thiên tai vẫn đe dọa đời sống của

nhân loại. Càng văn minh, con người càng có

nhiều nỗi lo lắng, sợ hãi mới: nạn nhân mãn,

ô nhiễm mo6i trường, hủy diệt sinh thái, áp lực

kinh tế xã hội đè nặng lên trên tâm trí của

con người tạo nên ức chế tâm lý. băng hoại

về đạo đức làm mất thăng bằng giữa đạo đức

và hưởng thụ. Đạo Phật với con đường thoát khổ

thiết thực, nhân bản, với phương châm từ bi

hỷ xả xóa bỏ chấp thủ, hận thù sẽ tiếp tục

sứ mệnh hóa giải khổ đau cho nhân loại.

Tất cả chúng sanh đều có

Phật tánh, đều có khả năng giác ngộ, có khả

năng thực hiện niềm hạnh phúc chân thật trên

cõi đời này. Đó là lời dạy của Đức Phật.

Thích Viên Giác

Source: Nhóm Phật tử Vạn Hạnh sưu tập, LotusNet Production , http://www.lotuspro.net

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcChanh Phap duoc thuyetVăn bản tiếp →Thi du - Phap Hoa
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt