Diem tinh
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Điềm
tĩnh trước khen chê
Tỳ
kheo Siêu Việt
Phản ứng tâm lý thông
thường của chúng ta khi được khen chê thì khoái
chí, vui vẻ, sung sướng, khi bị chê thì bực bội,
tức tối, đau khổ. Đó là hai thái cực của một tâm
thức, mà theo đức Phật đều có hại, đều là
phản ứng bất toàn. Bởi vì, từ đó sự hiểu lầm,
tranh chấp, phiền não và thiếu hiểu
biết sẽ khởi ra.
Một hôm, đức Phật và chúng
Tỳ kheo đi trên con đường giữa Ratãgahã và
Nalandã. Đi sau là tu sĩ ngoại đạo Suppiyo và một
đệ tử là Brahmadatta. Suppiyo dùng vô số phương
tiện hủy báng Phật, hủy báng Pháp, hủy báng
Tăng. Trái lại, thanh niên Brahmadatta dùng vô số
phương tiện tán thán Phật, tán thán Pháp, tán
thán Tăng.
Khi đêm vừa tàn, chúng Tỳ
kheo đem sự việc trên bàn luận với nhau. Đức
Phật đi đến, sau khi biết tự sự Ngài dạy
rằng:
"Này các Tỳ kheo,
nếu có người hủy báng ta, hủy báng Pháp,
hủy báng Tăng, các ngươi chớ vì vậy sanh lòng
căm phẩn, tức tối, tâm sinh phiền
muộn..."
"Này các Tỳ kheo,
nếu có người tán thán ta, tán thán Pháp,
tán thán Tăng, thời các ngươi không nên hoan
hỷ, khoái trá, tâm không nên thích
thú..."
Sỡ dĩ đức Phật dạy như
thế, vì Ngài cho rằng khi bị chê trách thì tức
tối, khi được khen ngợi thì khoái trá đều có
hại, và không biết chính xác được lời nói của
những kẻ ấy đúng hay sai sự thật.
Đối với chúng ta khi bị hủy
báng, nhục mạ thì vội vàng chống trả một cách
quyết liệt, coi kẻ chê trách như một địch
thủ, không đội trời chung. Cách đối phó như
thế thường được nhiều người tán đồng và
cho là khôn ngoan nữa. Trái lại, nếu ta làm thinh
nhẫn nhục chỉ xét nét lại mình thì bị chê trách.
Trái lại, nếu ta làm thinh nhẫn nhục chỉ xét nét
lại mình, thì bị chê là kẻ ngu khờ.
Thế tại sao đức Phật
khuyên chúng ta không nên công phẫn, tức tối? Bởi
lẽ khi tức tối phiền muộn nổi lên thì cái hại
đến với chúng ta tức khắc, là mất sự an lành
điềm đạm của nội tâm, kế đến sự cãi
vã, tranh luận xô xát diễn ra và cuối cùng cả hai
bên đều không thấy được chân lý. Trong kinh
Tứ thập Nhị Chương, Đức Phật dạy rằng:
"Khi bị kẻ xấu quấy
phá, nhục mạ hãy cố nín lặng như người đem lễ
vật biếu người khác, họ không nhận, thì
lễ vật ấy được trả lại. Cũng như người ngửa
mặt nhổ bọt lên trời, bọt chẳng tới
trời, trái lại rơi vào mặt mình..."
Như thế khi bị hủy báng,
không nên vội vàng phản đối, mà phải xem xét
điểm nào đúng với sự thật, điểm nào không
đúng sự thật, điều nào mình có điều nào
mình không có với một thái độ điềm tĩnh,
thành thật, khách quan. Xử sự như thế, thì lời
hủy báng ấy được trả lại cho người, còn mình vẫn
an ổn, tự tại.
Đa số chúng ta khi được khen
ngợi, tâng bốc thì sung sướng mặt tươi như hoa
buổi sớm, thích gần gủi những người tán thán mình.
Cách ứng xử như thế được người đời cho là
hợp lý, thích nghi. Thế tại sao Đức Phật bảo
là có hại và khuyên chúng ta không nên phản ứng non
kém, dễ bị người lợi dụng, lường gạt, cho đi máy
bay bằng giấy? Qua lời đường mật của họ, chúng
ta dễ biểu đồng tình và chấp nhận những yêu
cầu thiếu sáng suốt, cuối cùng chúng ta không
thấy được sự thật một cách chắc chắn. Hơn nữa,
một Tỳ kheo mà bộc lộ sự hoan hỷ, khoái chí một
cách nồng nhiệt qua lời khen ngợi biểu thị sự
thiếu tế hạnh và mong cầu danh vị, dễ bị sa
vào chén mật của kẻ tà tâm. Dù được tán thán
một cách chân thành, chúng ta cũng phải xem xét
điều nào đúng với sự thật, điều nào không
đúng với sự thật, điểm nào mình có, điểm
nào mình không có, để tránh trường hợp bị mù
hoặc sa vào nẻo hư danh.
Khen và chê là hai tác động
tương phản, luôn luôn làm chao động nội tâm chúng
ta, kích thích sự hưng phấn hay ức chế, đem lại
sự an lạc hay phiền não, có lợi hay bất lợi, là
tuỳ thuộc cả hai đối tượng: trao và nhận.
Trong lãnh vực giáo dục, khen
thưởng và chê trách đều là hai lợi khí được
sử dụng song song. Trước đây nền giáo dục Đông
Phương đặt nặng vấn đề trừng phạt chỉ trích,
trong khi nền giáo dục Tây Phương chú trọng
sự tưởng thưởng khen ngợi. Cách vận dụng ấy là
thuộc vào nền văn hoá, phong tục của mỗi
phương, vì vậy hậu quả cũng có phần sai biệt.
Thiết nghĩ người khen ngợi
hay chỉ trích, chỉ mang lại kết quả tốt đẹp, khi
nào họ biết sử dụng hai lực tương phản này
đúng lúc, áp dụng đúng tâm lý từng đối
tượng, phải thành thật trong tinh thần thiết tha
xây dựng cầu tiến. Ngược lại một người khen,
chê thiếu trách nhiệm, thiếu khách quan và
có dụng tâm không tốt, chính bản thân người ấy
hoàn toàn chịu trách nhiệm về hậu quả chẳng
lành.
Người được khen hay bị chê,
dù ở trong trường hợp nào cũng phải dè dặt, xem
xét và phán đoán một cách chính xác, không nên có
những phản ứng bồng bột nông nổi, mới tránh được
sự sai lầm, tai hại. Nói cách khác không quan
trọng hóa khen hay chê, mà phải tìm hiểu sự
thật, chân lý trong lời khen chê ấy.
Tóm lại, điềm tĩnh trước khen chê là thái độ của người hiền trí sáng suốt mà người con Phật cần nên tu tâm.
Tỳ kheo Siêu Việt
Source: LotusNet Production , http://www.lotuspro.net
[ Trở về trang Thư Mục ]