📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Diem tinh

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 4,956 ký tự · ~5 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Diem tinh

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Điềm

tĩnh trước khen chê

Tỳ

kheo Siêu Việt

Phản ứng tâm lý thông

thường của chúng ta khi được khen chê thì khoái

chí, vui vẻ, sung sướng, khi bị chê thì bực bội,

tức tối, đau khổ. Đó là hai thái cực của một tâm

thức, mà theo đức Phật đều có hại, đều là

phản ứng bất toàn. Bởi vì, từ đó sự hiểu lầm,

tranh chấp, phiền não và thiếu hiểu

biết sẽ khởi ra.

Một hôm, đức Phật và chúng

Tỳ kheo đi trên con đường giữa Ratãgahã và

Nalandã. Đi sau là tu sĩ ngoại đạo Suppiyo và một

đệ tử là Brahmadatta. Suppiyo dùng vô số phương

tiện hủy báng Phật, hủy báng Pháp, hủy báng

Tăng. Trái lại, thanh niên Brahmadatta dùng vô số

phương tiện tán thán Phật, tán thán Pháp, tán

thán Tăng.

Khi đêm vừa tàn, chúng Tỳ

kheo đem sự việc trên bàn luận với nhau. Đức

Phật đi đến, sau khi biết tự sự Ngài dạy

rằng:

"Này các Tỳ kheo,

nếu có người hủy báng ta, hủy báng Pháp,

hủy báng Tăng, các ngươi chớ vì vậy sanh lòng

căm phẩn, tức tối, tâm sinh phiền

muộn..."

"Này các Tỳ kheo,

nếu có người tán thán ta, tán thán Pháp,

tán thán Tăng, thời các ngươi không nên hoan

hỷ, khoái trá, tâm không nên thích

thú..."

Sỡ dĩ đức Phật dạy như

thế, vì Ngài cho rằng khi bị chê trách thì tức

tối, khi được khen ngợi thì khoái trá đều có

hại, và không biết chính xác được lời nói của

những kẻ ấy đúng hay sai sự thật.

Đối với chúng ta khi bị hủy

báng, nhục mạ thì vội vàng chống trả một cách

quyết liệt, coi kẻ chê trách như một địch

thủ, không đội trời chung. Cách đối phó như

thế thường được nhiều người tán đồng và

cho là khôn ngoan nữa. Trái lại, nếu ta làm thinh

nhẫn nhục chỉ xét nét lại mình thì bị chê trách.

Trái lại, nếu ta làm thinh nhẫn nhục chỉ xét nét

lại mình, thì bị chê là kẻ ngu khờ.

Thế tại sao đức Phật

khuyên chúng ta không nên công phẫn, tức tối? Bởi

lẽ khi tức tối phiền muộn nổi lên thì cái hại

đến với chúng ta tức khắc, là mất sự an lành

điềm đạm của nội tâm, kế đến sự cãi

vã, tranh luận xô xát diễn ra và cuối cùng cả hai

bên đều không thấy được chân lý. Trong kinh

Tứ thập Nhị Chương, Đức Phật dạy rằng:

"Khi bị kẻ xấu quấy

phá, nhục mạ hãy cố nín lặng như người đem lễ

vật biếu người khác, họ không nhận, thì

lễ vật ấy được trả lại. Cũng như người ngửa

mặt nhổ bọt lên trời, bọt chẳng tới

trời, trái lại rơi vào mặt mình..."

Như thế khi bị hủy báng,

không nên vội vàng phản đối, mà phải xem xét

điểm nào đúng với sự thật, điểm nào không

đúng sự thật, điều nào mình có điều nào

mình không có với một thái độ điềm tĩnh,

thành thật, khách quan. Xử sự như thế, thì lời

hủy báng ấy được trả lại cho người, còn mình vẫn

an ổn, tự tại.

Đa số chúng ta khi được khen

ngợi, tâng bốc thì sung sướng mặt tươi như hoa

buổi sớm, thích gần gủi những người tán thán mình.

Cách ứng xử như thế được người đời cho là

hợp lý, thích nghi. Thế tại sao Đức Phật bảo

là có hại và khuyên chúng ta không nên phản ứng non

kém, dễ bị người lợi dụng, lường gạt, cho đi máy

bay bằng giấy? Qua lời đường mật của họ, chúng

ta dễ biểu đồng tình và chấp nhận những yêu

cầu thiếu sáng suốt, cuối cùng chúng ta không

thấy được sự thật một cách chắc chắn. Hơn nữa,

một Tỳ kheo mà bộc lộ sự hoan hỷ, khoái chí một

cách nồng nhiệt qua lời khen ngợi biểu thị sự

thiếu tế hạnh và mong cầu danh vị, dễ bị sa

vào chén mật của kẻ tà tâm. Dù được tán thán

một cách chân thành, chúng ta cũng phải xem xét

điều nào đúng với sự thật, điều nào không

đúng với sự thật, điểm nào mình có, điểm

nào mình không có, để tránh trường hợp bị mù

hoặc sa vào nẻo hư danh.

Khen và chê là hai tác động

tương phản, luôn luôn làm chao động nội tâm chúng

ta, kích thích sự hưng phấn hay ức chế, đem lại

sự an lạc hay phiền não, có lợi hay bất lợi, là

tuỳ thuộc cả hai đối tượng: trao và nhận.

Trong lãnh vực giáo dục, khen

thưởng và chê trách đều là hai lợi khí được

sử dụng song song. Trước đây nền giáo dục Đông

Phương đặt nặng vấn đề trừng phạt chỉ trích,

trong khi nền giáo dục Tây Phương chú trọng

sự tưởng thưởng khen ngợi. Cách vận dụng ấy là

thuộc vào nền văn hoá, phong tục của mỗi

phương, vì vậy hậu quả cũng có phần sai biệt.

Thiết nghĩ người khen ngợi

hay chỉ trích, chỉ mang lại kết quả tốt đẹp, khi

nào họ biết sử dụng hai lực tương phản này

đúng lúc, áp dụng đúng tâm lý từng đối

tượng, phải thành thật trong tinh thần thiết tha

xây dựng cầu tiến. Ngược lại một người khen,

chê thiếu trách nhiệm, thiếu khách quan và

có dụng tâm không tốt, chính bản thân người ấy

hoàn toàn chịu trách nhiệm về hậu quả chẳng

lành.

Người được khen hay bị chê,

dù ở trong trường hợp nào cũng phải dè dặt, xem

xét và phán đoán một cách chính xác, không nên có

những phản ứng bồng bột nông nổi, mới tránh được

sự sai lầm, tai hại. Nói cách khác không quan

trọng hóa khen hay chê, mà phải tìm hiểu sự

thật, chân lý trong lời khen chê ấy.

Tóm lại, điềm tĩnh trước khen chê là thái độ của người hiền trí sáng suốt mà người con Phật cần nên tu tâm.

Tỳ kheo Siêu Việt

Source: LotusNet Production , http://www.lotuspro.net

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcSa mon so rung vangVăn bản tiếp →Bon thuc an
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)