Bon thuc an
This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font
Bốn
loại thức ăn
Thích
Nhất Hạnh
Loại thức ăn thứ nhất là đoàn
thực , tức là những thức ăn đi vào miệng
của chúng ta. Chánh kiến cũng là biết phân
biệt những đoàn thực có hại và những đoàn
thực không có hại. Chúng ta phải biết những thức
ăn và thức uống nào gây tàn phá và làm mất sự
điều hòa trong cơ thể. Khi chúng ta ăn những
món hiền lành và bố dưỡng thì chúng ta cũng
biết. Đó gọi là chánh kiến. Ta thực tập
chánh kiến ngay trong đời sống hằng ngày, trên
bàn ăn và trong khi nấu ăn, chứ không phải chỉ thực
tập trong thiền đường mà thôi. Trước khi ăn
chúng ta nói: "chỉ xin ăn những thức ăn có tác
dụng nuôi dưỡng và ngăn ngừa tật bệnh",
đó là chánh kiến áp dụng khi ăn và khi nấu ăn.
Nói về đoàn thực, Bụt
đã dùng hình ảnh của hai vợ chồng nhà kia ăn thịt
con. Hai vợ chồng này mang đưá con trai duy nhất đi
qua sa mạc. Họ nghĩ rằng số lương thực đem theo
là đủ dùng cho chuyến đi. Nhưng chưa ra khỏi sa
mạc họ đã hết thực phẩm. Hai vợ chồng
biết rằng cả ba người sẽ chết đói. Cuối
cùng họ phải đành tâm ăn thịt đứa con để
sống mà ra khỏi sa mạc. Họ vừa ăn thịt con vừa
khóc. Bụt hỏi rằng: "Này các thầy, khi hai vợ
chồng đó ăn thịt đứa con thì họ có thấy thích
thú gì không?" Các thầy thưa: "Bạch đức
Thế Tôn, làm sao thích thú được khi biết
mình đang ăn thịt con." Bụt dạy: " Trong
đời sống hằng ngày, trong khi tiêu thụ, chúng ta
cũng phải biết thức ăn của mình đã có thể
được tạo ra bằng sự đau khổ cùng cực của kẻ
khác, của những loài sinh vật khác."
"Hai tay nâng bát cơm đầy,
dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần."
Ăn không có chánh
niệm, ta tạo khổ đau cho mọi loài và khổ đau
cho chính bản thân ta. Khi ta hút thuốc, uống rượu,
ăn nhiều thức béo vào, là ta đang ăn bộ phổi
của ta, đang ăn buồng gan, trái tim của ta, ta tự
đang ăn thịt ta. Nếu là cha, là mẹ thì lúc đó
ta đang ăn thịt con ta tại vì các con cần có cha mẹ
mạnh khỏe, tươi vui. Và nếu cha mẹ trong khi ăn
uống mà tàn hại thân thể của chính mình thì
chính cha mẹ đang giết con. Thành ra ăn như
thế nào để đừng tạo ra những khổ đau cho
các loài và đừng tạo khổ đau cho chính mình, đó
là chánh niệm và chánh kiến. Đạo Bụt trong
cả Nam Tông và Bắc Tông đều tin rằng chúng sanh
từ đời này sang đời khác thay phiên lần lượt làm
cha làm mẹ của nhau. Vì vậy mỗi khi ăn thịt,
chúng ta hãy có ý thức rằng có thể ta đang
ăn thịt cha mẹ hay con cái của ta. Do đó chúng ta
đã tập ăn chay và tập không sát sanh.
Loại thức ăn thứ hai là xúc
thực . Chúng ta có sáu căn là mắt, tai, mũi,
lưỡi, thân và ý. Chúng tiếp xúc với sắc,
thanh, hương, vị, xúc và pháp. Ta phải thấy rằng
việc tiếp xúc đó có đem chất độc vào
người hay không. Ví dụ như khi ta xem truyền
hình, mắt ta tiếp xúc với hình sắc. Phải thực
tập chánh kiến xem chương trình truyền hình
kia có đưa vào trong tâm ta những độc tố như sợ
hãi, căm thù và bạo động hay không. Có những phim
mang lại cho lòng ta sự hiểu biết, lòng từ bi,
chí quyết tâm muốn giúp người, quyết tâm
không làm những điều lầm lỗi. Ta biết ta
có thể xem phim đó. Ấy là ta thực tập chánh
kiến. Người lớn cũng như trẻ em, trong khi xem
phim, phải biết thực tập chánh kiến. Phải
biết rằng có những chương trình truyền hình
chứa đựng rất nhiều độc tố như bạo động, căm
thù và dục vọng. Ngay cả những phim quảng cáo
cũng khơi động thèm khát, dục vọng hay sợ hãi
của người ta. Khi xem một tờ báo không có chánh
niệm, chúng ta có thể tiếp nhận rất
nhiều độc tố. Đọc xong ta có thể mệt
nhoài vì những điều ta đọc có thể
khiến chúng ta chán nản, lo lắng và ghê sợ.
Chính những câu chuyện hàng ngày cũng có thể
mang nhiều độc tố. Đó là xúc thực.
Chánh kiến phát sinh ra
chánh niệm và chánh niệm cũng làm phát sinh
chánh kiến. Tôi biết rằng nhìn, nghe và
tiếp xúc với những gì thì thân tâm tôi sẽ khỏe
khoắn, nhẹ nhàng và an lạc và tôi quyết định
mỗi ngày tiếp xúc với những chất liệu
đó. Còn nhữõng thứ làm tôi mệt, tôi buồn, tôi
lo, tôi giận thì tôi sẽ tránh không tiếp xúc.
Đó là chánh niệm về xúc thực, có được
nhờ chánh kiến về xúc thực. Bụt dạy rằng con
người rất dễ bị thương tích, trên cơ thể cũng
như trên tâm hồn. Bụt đã dùng hình ảnh một con bò
bị lột da dẫn xuống sông. Dưới sông có hàng vạn
loài sinh vật li ti bu lại hút máu và rỉa thịt con
bò. Và khi ta đưa con bò tới đứng gần một bức
tường hay một cây cổ thụ, cũng có những sinh vật li
ti sống trên bức tường và trong cây cổ thụ bay ra,
bám vào con bò để hút máu. Nếu chúng ta
không giữ gìn thân và tâm bằng chánh kiến và
chánh niệm thì các độc tố trong cuộc đời cũng
bám lại và tàn phá thân tâm ta. Năm giới mà chúng
ta tiếp nhận và hành trì là bộ da bao bọc
thân thể và tâm hồn ra. Nếu không hành trì
năm giới là chúng ta không thực tập chánh kiến.
Và trong mỗi chúng ta vốn đã có hạt giống của
chánh niệm. Thực tập chánh niệm cũng như tạo
ra những kháng thể để chống lại sự thâm
nhập của các độc tố kia.
Loại thức ăn thứ ba là tư
niệm thực . Đó là những nỗi ước ao ta
muốn thực hiện cho đời ta. Mong muốn làm giám
đốc một hãng buôn lớn, hay mong muốn đậu bằng
tiến sĩ, những mong muốn như thế thâm nhập
vào người ta giống như một thức ăn. Mong muốn là
một loại thực phẩm gọi là tư niệm thực.
Ước muốn mạnh sẽ giúp ta năng lượng để thực
hiện hoài bão. Nhưng có những loại tư niệm
thực làm cho ta khổ đau suốt đời. Như danh, lợi,
tài và sắc. Muốn được mạnh khỏe và tươi vui,
muốn được giúp đở cho gia đình và xã hội, muốn
bảo vệ thiên nhiên, tu tập để chuyển
hóa, để thành một bậc giác ngộ độ thoát cho
đời.vv.. thì đó là loại tư niệm thực có
thể đưa tới an lạc, hạnh phúc.
Về tư niệm thực, Bụt
kể chuyện một người bị hai lực sĩ khiêng
người kia ném xuống hầm lửa đang bốc cháy. Bụt nói
rằng khi ta bị những tư niệm thực bất thiện
chiếm cứ, bị danh, lợi, tài và sắc lôi cuốn thì
cũng như ta bị những anh chàng lực sĩ kéo đi
liệng xuống hầm lửa. So đó người tu học
phải có chánh kiến, phải nhận diện được tư
niệm thực trong ta là loại nào.
Loại thức ăn thứ tư là thức
thực . Chúng ta là sự biểu hiện của
thức, gồm có y báo và chánh báo. Chánh báo là con
người gồm năm uẩn của ta và y báo thuộc hoàn cảnh
chung quanh ta. Vì hành động từ nhiều kiếp
xưa nên bây giờ ta có chánh báo này, với y báo
này. Chánh báo và y báo đều là sự biểu
hiện của tâm thức. Khi làm công việc nhận
thức, tâm cũng giống như cơ thể đón nhận các
món ăn. Nếu trong quá khứ tâm thức ta đã
tiếp nhận những thức ăn độc hại, thì nay tâm
thức ta biểu hiện ra y báo và chánh báo không
lành. Những gì ta thấy, nghe, ngửi, nếm, tiếp
xúc, suy tư, tưởng tượng,tất cả những thứ ấy
đều như muôn sông chảy về biển tâm
thức. Và những vô minh, hận thù và buồn khổ của ta
đều trở về biển cả của tâm thức ta. Vì
vậy ta phải biết mỗi ngày chúng ta nhận vào
tâm thức của ta những món ăn nào. Chúng ta cho nó
ăn từ, bi, hỷ, xả hay là chúng ta cho nó ăn trạo
cử, hôn trầm, giãi đãi, phóng dật?
Về thức thực, Bụt đã
dùng hình ảnh một người tử tù và ông vua. Buổi
sáng vua ra lệnh lấy 300 lưởi dao cắm vào thân
thể của một tử tội. Tới buổi chiều vua hỏi:
" Người tù đó bây giờ sao?" - "Tâu
bệ hạ, nó còn sống." - "Vậy thì đem hó
ra, lấy 300 lưỡi dao đâm qua người nó một lần
nữa." Và buổi tối, vua hỏi: " Kẻ đó bây
giờ ra sao?" - " Còn sống." - " Hãy
lấy 300 mũi dao đâm qua thân thể nó một lần
nữa!" Bụt dùng ví dụ đó để nói chúng ta
cũng đang hành hạ tâm thức của ta y như thế.
Mỗi ngày chúng ta đâm 300 mũi dao của độc tố
vào trong tâm thức ta. Những mũi dao của tham lam,
giận dữ, ganh tỵ, hờn giận, thù oán, vô minh.
Bốn ví dụ kể trên được
chép trong Kinh Tử Nhục. Tử Nhục là thịt của đứa
con. Bốn ví dụ nghe rất ghê sợ, có tác dụng răn
bảo chúng ta phải tỉnh táo giữ gìn chánh kiến.
Thích Nhất Hạnh
Source: Hoa-Sen Home Page, http://www.jps.net/hoasen/
[ Trở về trang Thư Mục ]