📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Con nguoi va 12 Nhan duyen

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 19,005 ký tự · ~17 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Con nguoi va 12 Nhan duyen

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Con

người và cấu trúc của 12 Nhân Duyên

Khải

Thiên

Trước khi đi vào tìm hiểu

mối quan hệ biện chứng giữa giáo lý

về Bốn chân lý và Mười hai nhân duyên - một

cấu trúc giáo lý vốn được xem là "nền

tảng" trong toàn bộ hệ thống giáo lý của

Đức Phật, chúng ta cần thiết khảo sát sự

hiện hữu của con người như là quán trọ duy

nhất để Đức Phật trao truyền và giải minh

chân lý cho hàng môn đệ của Ngài. Sự thật

hiển nhiên mà không ai có thể chối từ được

đó là con người là đối tượng thuyết giáo của

Phật. Và con người, dưới đôi mắt tuệ giác của

Phật, không khác gì hơn là sự hiện hữu của

Mười hai Nhân duyên. Cấu trúc khoen xích của Mười

hai Nhân duyên, có thể nói là một định nghĩa

phi thường về con người. Nó không những cắt

nghĩa con người là gì, mà còn giải kiến một

cách đầy đủ về tiến trình hiện hữu của

con người; cố nhiên, tiến trình hiện hữu ấy

không thể chỉ đơn giản được xem như là khởi

đầu từ lúc (con người) được sinh ra và chấm dứt

khi (con người) chết đi.

Ở đây, cần ghi nhận rằng,

thời tính của khoảng thời gian tương tục nối

kết từ quá khứ đến hiện tại và trôi

chảy suốt chiều vị lai chính là sự vận hành của

tư duy phân biệt, nó được hình thành từ tri

giác và các ấn tượng kinh nghiệm của tri giác.

Do đó thời gian trôi chảy một chiều và được

phân đoạn thành quá khứ, hiện tại và vị lai,

cũng như không gian ba chiều dài-rộng-cao, thực

chất chỉ là một sự thật công ước. Vì thế,

nếu lấy sự thật công ước để soi sáng cho

sự thật tuyệt đối là điều không hợp

lý.

Vả lại, quá khứ thì đã trôi

qua, tương lai thì chưa đến, còn hiện tại

thì sinh diệt không ngừng như đốm lửa quay thành

vòng. Và chính "vòng lửa vô thường" đó

đã nói lên cái bản chất giả tạo về sự vận

hành của tri giác. Đây là ý nghĩa của tụng

ngôn:"Cái đã đi không đi, cái chưa đi cũng

không đi. Ngoài cái đã và chưa đi, cái đang đi

cũng không đi" [1]. Cái đã đi thì không đi vì

động tác đi đã kết thúc; cái chưa đi cũng

không đi, vì động tác đi chưa xảy ra; còn cái

đang đi cũng không đi vì động tác của nó bị buộc

chặt vào sự tương quan giữa quá khứ và hiện

tại. "Cái đang đi", do đó, có nghĩa là

hoặc sẽ đi, hoặc đã đi; đã đi và sẽ đi không

thể gọi là đi. Vì động tác của chủ thể

nằm trong giao điểm hoặc là vừa qua hoặc là chưa

cất bước, cho nên "cái đang đi" cũng không

đi. Ỏ đây, đứng trên bình diện của sự thật

công ước, "cái đang đi" thực chất là

hiện thân của "vòng lửa vô thường",

nghĩa là không ngừng sinh diệt [2].

Như thế, tiến trình

hiện hữu của Mười hai Nhân duyên không thể

được xem như là tùy thuộc vào sự phân đoạn nhân

quả theo khuôn định của thời tính và không tính.

Đó là lý do tại sao Mười hai Nhân duyên được

trình bày theo cấu trúc của vòng tròn sinh hóa mà

không phải là đường thẳng tiến hóa. Và sự

chứng ngộ giải thoát của Phật cũng chính là sự

chặt đứt vòng luân hồi sinh tử của Mười hai Nhân

duyên ấy.

Vậy Mười hai Nhân duyên là gì?

Kinh Tương Ưng [3], Đức Phật định nghĩa về Mười hai Nhân duyên hay còn gọi là Duyên khởi (Paticcisamuppàda) như sau:

"Do vô minh (avijja)

duyên hành (sankhara), hành duyên thức (vinãnàna),

thức duyên danh sắc (nàmarùpa), danh sắc duyên

lục nhập (chabhithaàna), lục nhập duyên xúc

(phassa), xúc duyên thọ (vedana), thọ duyên

ái (tanhà), ái duyên thủ (upàdàna), thủ duyên

hữu (bhava), hữu duyên sinh (jàti), sinh duyên lão

tử (jaràmarana) sầu, bi, khổ, ưu, não".

Về ý nghĩa của các danh từ:

1- Vô minh (Ignorance): sự

mê muội và cuồng si của tâm thức, không hiểu

rõ Bốn chân lý và Duyên khởi của hiện

hữu.

2- Hành (Mental Formations): các cấu trúc thuộc hoạt động tạo tác của tâm lý thông qua thân, miệng, ý.

3- Thức (Consciousness): tri

giác - hiện hữu (không thể phân biệt

định thức ở quá khứ hay tương lai vì nó là

dòng vận hành bất tuyệt).

4- Danh sắc (Corporeality and Mentality): danh thuộc về tâm lý, sắc thuộc về vật lý

5- Lục nhập (Six Bases): sự

tương nhập của 6 quan năng ( mắt, tai, mũi,lưỡi,

thân và ý) và 6 trần cảnh (hình thể, âm

thanh, hương vị, mùi vị, xúc và pháp hay sự

hữu).

6- Xúc (Impression): sự giao thoa căn, trần và thức.

7- Thọ (Feeling): cảm thọ (vui, buồn,trung tính).

8- Ái (Craving): sự luyến ái, yêu thích.

9- Thủ (Clinging): sự nắm giữ, bám níu (của tâm, ý, thức).

10- Hữu (Process of Becoming): tiến trình tương duyên để hình thành hiện hữu (pháp).

11- Sinh (Birth): giáng sinh, ra đời, xuất hiện...

12- Lão tử (Old Age and Death): sự già nua và tử biệt (tan hoại).

Như thế Mười hai Nhân

duyên là hiện hữu của con người, đồng thời

cũng là tiến trình hiện hữu của con người

từ sinh - thành - đến hoại - diệt. Mười hai

Nhân duyên là ý nghĩa về sự vận hành của

con người và nó được khởi hành từ vô minh .

Do đó, sự hiện hữu của con người, trước

hết là sự hiện hữu của vô minh, hay con

người được sinh ra từ vô minh. Nó khác đi, vô minh

là nền móng cho toàn bộ Mười hai Nhân duyên, nó

có mặt trong từng mỗi chi phần của hành, thức,

danh sắc...và mỗi chi phần đều mang trong nó

cái bản chất vô minh. Nếu vô luận một chi phần

nào tách khỏi vô minh thì lập tức cả cơ cấu nội

tại của Mười hai Nhân duyên sẽ tan vỡ. Do đó, trong

Mười hai Nhân dyên, một chi phần đoạn diệt có

nghĩa là Mười hai Nhân duyên đoạn diệt. Đây

là nội dung của "ái diệt thì vô minh

diệt". Vì thế Mười hai Nhân duyên sẽ

hiện hành theo con dường tập khởi (lưu

chuyển) và mất đi theo con đường hoàn diệt

(xem phần sau).

Như vậy, không cần phải cật

vấn vô minh từ đâu sinh. Vì lẽ, nếu ngay tại

đây và trong chính xác thân này, con người đi vào

con đường "hoàn diệt" thì sẽ biết

rõ vô minh là gì và nó từ đâu sinh. Ngược lại,

khi con người đang lang thang vô định bởi sự vận

hành và chi phối của vô minh mà hỏi rằng vô minh từ

đâu sinh, như thế là câu hỏi lơ lửng trên mây!

Điều đó chẳng khác nào như bánh xe đang chạy

ở siêu tốc lại có người muốn hỏi rằng bánh xe ấy

có bao nhiêu nan (căm xe). Việc ấy chỉ biết

được khi nào bánh xe dừng lại.

Vô minh thực chất là sự bất

giác, cuồng si của tâm thức đã hiện hữu từ vô

thủy. Từ đó mà con người trải qua nhiều

kiếp sống phải gánh chịu khổ đau như chính lời

thánh ca của Phật đã nói lên sau ngày giác ngộ:

"Lang thang bao kiếp sống, Ta chạy mãi không

dùng, từ bào thai này sang bào thai khác..."

(Pháp cú,153-154).

Nương tự vào vô minh nên

hành (mental formations) hay ý lực tạo tác của tâm

thức sinh khởi và tác dụng của ý lực tạo tác

này đã chuyển sinh thành thức năng (consciousness)

hay tác năng của ý thức, tức tri giác - hiện

hữu. Thức năng này cũng gọi là

Kiết-sinh-thức (Gandhabha) hay ý niệm tối

sơ trong sự hình thành của một thai nhi. Theo lời

Đức Phật dạy [4], một thai nhi chỉ thành tựu khi và

chỉ khi hội đủ ba điều kiện:

1- Cha mẹ có giao hợp;

2- Người mẹ trong thời gian thụ thai;

3- Phải có mặt Kiết sinh thức.

Do đó, thức năng ở đây chỉ

là ý niệm tối sơ đi vào bào thai để

bào thai thực sự trở thành một sinh thể. Và khi

một sinh thể (thai nhi) hình thành, ngay ở đó, nó

là sự kết hợp của danh và sắc (corporeality and

mentality), tức là có mặt một sự sống (đầy đủ tâm

lý và vật lý).

Để phát triển sự sống

ấy phải tương nhập, cấu kết giữa mạng căn (6

quan năng) với trần cảnh (6 trần cảnh), sự tương

nhập này là Lục nhập (six bases). Trong Lục nhập luôn

luôn có sự giao thoa giữa căn, trần và thức nên

gọi là Xúc (impression). Và từ Xúc - giao

tiếp, đương nhiên sinh thể ấy phải nhận

được Cảm thọ (feeling - khổ, lạc, hoặc không

khổ không lạc). Rồi từ Cảm thọ, phát sinh tâm

yêu thích, luyến ái (craving). Có luyến ái là

có nắm giữ, ý niệm mong muốn duy trì

(clinging) cái tôi thích, tôi yêu. Chính Ái và Thủ

là động lực để duy trì sự hữu và tạo nên

tiến trình hiện hữu (process of becoming). Và

cuối cùng, trên tiến trình hiện hữu đó sẽ

có sự sinh ra, già nua, tử biệt, sầu, bi, khổ,ưu,

não.

Trên đây là phần trình bày

về Mười hai Nhân duyên qua tiến trình của

một sinh mạng, và đặc biệt chú trọng

đến thời điểm sinh thành của một sinh mạng

con người. Tấn nhiên, không phải là sau khi một con

người được sinh ra thì Mười hai Nhân duyên không

còn nữa hoặc sẽ thay đổi sang một cấu trúc khác,

mà tiến trình Mười hai Nhân duyên ấy sẽ ngự

trị trong vô luận một sinh mạng nào mãi cho đến

khi sinh mạng ấy thành Phật, nghĩa là chấm dứt luân

hồi sinh tử.

Có một điều cần lưu

ý rằng, Thức năng (conciousness) trong lúc sinh

thành thì được gọi là Kiết sinh thức

(gandhabha) hay ý niệm tối sơ trong một ý

nghĩa rất giới hạn. Vì lẽ, khi gọi là

"ý niệm tối sơ" nghĩa là nó đã bị

quy ước vào khuôn định của thời gian vật lý -

tức là có điểm khởi đầu, mà có điểm khởi

đầu hẳn nhiên là phải có điểm kết thúc.

Như thế, khi thân vật lý tan rã hay chết

đi, thì ý niệm tối sơ ấy cũng biến mất

dòng luân lưu của nó ư? Điều này không thể

xảy ra. Do đó, cái mà được gọi là "ý

niệm tối sơ", chỉ được áp dụng cho một

khái niệm tương đối và mang tính cách công

ước.

Thực ra, khi mạng căng chấm

dứt (chết), thân vật lý sẽ tan hoại, còn

Thức năng vẫn tồn tại, nhưng nó sẽ được gọi

là Nghiệp thức, nghiệp này có công năng dẫn

khởi sự tái sinh. Vì thế, tùy theo thời điểm

mà tên gọi của thức thay đổi, còn tính chất

của nó thì không thay đổi.

Hơn nữa, sự hữu nếu có

hình tướng đương nhiên sẽ có sự biến đổi và

mất đi. Ngược lại, cái không có hình tướng, không

có diện mạo, không mang tính chất vật lý thì

lấy gì để gọi là có biến đổi và mất

đi? Tất nhiên là cái vô hình không có nghĩa là

không hiện hữu, như hư không chẳng hạn. Tuy

nhiên, Thức căn không phải là cái thường tại, mà

nó là hiện thân của tiến trình sinh diệt

tương tục và mang tính chất ảo ảnh như "vòng

lửa vô thường". Nhưng sự sinh diệt của Thức

(thuộc tâm lý) không giống như sự sinh diệt

của Thân căn (thuộc vật lý), vì thế nó sẽ

được đề cập trên một bình diện khác.

Một điểm khác nữa cũng

cần bàn đến, đó là khi định nghĩa Thức là Tri

giác - Hiện hữu, nghĩa là đối tượng của tri

giác phải là một sự hữu hay một vật thể xuất

hiện trong một hạn kỳ ngắn nhất. Chính vì vậy

Thức không thể là một loại tri giác ở quá khứ

hoặc tương lai, mà ngược lại nó luôn luôn là tri

giác - hiện hữu; nghĩa là Thức và đối tượng

của nó luôn luôn đồng thời có mặt ở hiện tại,

dù là hiện tại công ước đơn thuần. Do đó,

một thể khi được xem là đới tượng của tri

giác, nó sẽ được nhìn dưới lăng kính vô thường;

tức là sự hiện diện của nó sẽ diễn ra trong

một chu kỳ (circle of life) và được giới hạn bởi hai

điểm sinh và diệt.

Thông thường, Phật giáo qua quan điểm nhân sinh và vũ trụ, hiện tượng giới được nhìn bởi ba chu kỳ:

1- Chu kỳ suy nghiệm: Chu

kỳ này được xem là chu kỳ lớn như sự thành -

hoại của vũ trụ. Nó vượt ngoài khả năng tri

nhận của con người, vì vậy hiện tượng

thành, trụ và hoại, diệt của nó chỉ có

thể đạc bằng suy luận. Chu kỳ này được

biểu thị bằng vòng tròn lớn nhất trong ba

vòng tròn đồng tâm.

2- Chu kỳ thường

nghiệm: Chu kỳ sinh diệt của đời sống con

người; nó được giới hạn bởi hai đầu sinh và

tử. Chu kỳ này dù được gọi là chu kỳ

thường nghiệm - nghĩa là con người có

tthể nhận được một cách khái quát tri nhận

được, nhưng do công ước của thời gian có quá

khứ, hiện tại và vị lai trong một đời

người, nên nó không phải là đối tượng của tri

giác. Chu kỳ này được biểu hiện bằng

vòng tròn lớn thứ hai trong ba vòng tròn đồng

tâm.

3- Chu kỳ siêu nghiệm:

Chu kỳ này là chu kỳ nhỏ nhất của sự sinh

diệt, thuật ngữ gọi là (chu kỳ) sát na

(ksana). Chính sự sinh diệt của sát na mới

đầy đủ khả năng để biểu đạt tính vô

thường một cách rõ ràng nhất. Vì sự sinh ra và

biến mất của một vật thể trong sát na chỉ

diễn ra trong chớp nhoáng, tích tắc - nếu nói

theo ý niệm thông thường. Do đó, vật

thể hiện hữu trong sát na chính là đối

tượng của tri giác. Và đây là lý do tại sao

định nghĩa Thức (Vinãnàna) là tri giác -

hiện hữu. Vì thế chu kỳ siêu nghiệm -

hay sát na - này được biểu thị bằng vòng

tròn nhỏ nhất trong ba vòng tròn đồng tâm.

Như thế, đối tượng của

tri giác sẽ là một sự hữu, mà sự hữu đó trên

không gian được phân tích đến độ không còn

phân tích được, trong thời gian cũng được phân

tích đến độ không còn phân tích được; và sự

sinh diệt của sự hữu đó có thể xem là đồng

nhất với sự sinh diệt của sát na đồng thời với

nó.

Tuy nhiên, theo quan diểm

của Nhất Thiết Hữu bộ và Kinh Lượng bộ [6], một

sự hữu hay vật thể sẽ không chuyển động,

tức là không có tác dụng trong một sát na. Bởi lẽ,

một vật thể nếu chuyển động có nghĩa là

nó sinh ở chỗ này và mất đi ở chỗ khác. Do

đó, chu kỳ sinh diệt của một vật thể

chuyển động tối thiểu là hai sát na, một sát

na hiện khởi và một sát na sinh diệt. Và như

thế, sự sinh diệt nối tiếp đó sẽ đánh

mất khả năng tương tục của một vật thể; và

một vật thể, nếu không có khả năng tương

tục có nghĩa là không thể làm đối tượng cho

tri giác, và không có tác dụng nhân quả.

Từ đó cần ghi nhận rằng tri

giá - hiện hữu là sự nhận thức đối với

hiện hữu được nhìn từ tổng tướng mà không

phải là tự tướng.Một hiện hữu được nhìn từ

tổng tướng là được nhìn bởi ý thức phân

biệt; ở đó, một hiện hữu hàm chứa trong nó

cả một quá trình hiện hữu. Nghĩa là nó được

thừa nhận cả một quá trình từ sinh đến hoại

diệt theo khuôn định vị của thời gian qua khứ,

hiện tại, vị lai và không gian dài, rộng, cao;

một thứ hiện hữu mà Đức Phật dạy là có sinh -

lão - bệnh - tử; có thành - trụ - hoại - không,

và có sinh - trụ - dị - diệt, v.v...

Chúng ta biết rằng khi Phật

dạy về Bốn đế và Mười hai Nhân duyên là

dạy cho con người chứ không phải là cho bậc thánh

trí. Do đó, hẳn nhiên là giáo trí đó phải thích

hợp với tri thức thường nghiệm của con người và

được dùng bởi ngôn ngữ thông tục. và do đó, nhận

thức thường nghiệm đương nhiên là chứng lý

tối thượng của con người.

Nhưng cũng phải lưu ý

rằng, những gì được phân tích, suy luận bởi tri

giác của chúng ta chỉ là chân lý công ước

(conventional truth), mà chân lý công ước hay chân

lý của tri thức thường nghiệm thì chỉ có

ý nghĩa tương đối chứ không phải là cảnh giới

tự chứng của Phật hay chân lý tuyệt đối. Vì

rằng, chân lý tuyệt đối (absolute truth) là

chân lý bất khả thuyết bằng ngôn ngữ.

Do đó, không thể dùng tri

thức thường nghiệm để nhận thức chân lý

của Đức Phật hay giải minh những gì vượt ngoài khả

năng của tri thức thường nghiệm. Điều đó

chẳng khác gì lão ăn mày lam lũ bên vệ đường

lại khua môi diễn tả thế giới lộng lẫy, nguy nga,

huy hoàng, tráng lệ ở cung đình của các bậc

quân vương.

Hơn thế nữa, qua cách

trình bày về Mười hai Nhân duyên, ta có thể

thấy rõ cái gọi là "khí chất" của con

người cũng như của tri thức con người thực chất

được trình bày bởi hai cơ cấu:

1- Cơ cấu di truyền bẩm

sinh (Tập khí): Nguồn năng lực của sự hiểu

biết, nhận thức chính thân thể này thực

ra không gì khác hơn là Xúc (thứ 6 trong 12 nhân

duyên); vì ở Xúc bao gồm các mặt giao thoa giữa

căn, trần và thức. Nhưng Xúc, năng lực khả

thể của nó lại phụ thuộc vào Lục nhập (thứ

5 trong 12 Nhân duyên), tức là tùy thuộc vào hình

hài bẩm sinh bằng xương bằng thịt này. Rời cái

thân bằng xương thịt này lại tùy thuộc vào gene

di truyền (cộng nghiệp) từ cha, từ mẹ, và

thêm vào đó là cái ý niệm tối sơ

(Kiết sinh thức) vốn đã chứa đựng một tập

khí hành nghiệp thâm căn từ đời sống quá

khứ của những cá thể riêng biệt. Một cơ

cấu di truyền nội tại như thế hẳn là

không hoàn thiện và không hề có cái

gọi là thể chất uyên nguyên, đều

động đời sống của con người; trừ khi cái cơ

cấu danh sắc - tâm và vật lý này được thay

đổi một cách hoàn toàn; nghĩa là không còn bị

chi phối bởi Hành (thú 2 trong 12 Nhân duyên) hay

cái Tập khí di truyền nối kết của mỗi

sinh mệnh cá thể.

2- Cơ cấu di truyền xã

hội (Huân tập): Con người sau khi được sinh ra,

mỗi cá thể tiếp tục bị chi phối bởi

phong tục, tập quán, văn hóa, văn minh của xã

hội, gia đình nơi mà cá thể ấy chào đời.

Sự ảnh hưởng đó dầu không phải làm nên căn

tính của con người, nhưng nó là yếu tố góp

phần xây dựng cho cá thể ấy một tánh hạnh

(behaviour), một lối sống (hành nghiệp) trong

một xã hội nhất định.

Đây chính là hai cơ cấu di

truyền mà vô luận một cá thể nào cũng đêu

phải tùy thuộc vào đó. Và tri giác của con người

khi đã (mặc nhiên) bị đóng khung vào bởi hai cơ

cấu này thì làm sao có thể vươn đến hay

nắm bắt chân lý như thật tuyệt đối? Do đó,

những điều Phât dạy cho chúng sinh được Ngài

tuyên bố rằng đó chỉ là nắm lá trong lòng bàn tay

chứ không phải lá trong rừng. Và nắm lá trong tay

Phật, đó là những gì khả dĩ trao truyền cho

những chúng sinh được sinh ra từ hai cơ cấu di

truyền bất toàn này.

Trên đây là những nét cơ

bản về Mười hai Nhân duyên được phân tích theo

tiến trình hiện hữu, theo chiều lưu

chuyển (tức chiều sinh khởi của thế giới

luân hồi, sinh tử, khổ đau). Giờ đây chúng ta đi

vào phần kết, tức Mười hai Nhân duyên, theo

chiều hoàn diệt, chiều đoạn diệt sinh

khởi của thế giới luân hồi, sinh tử, khổ

đau...và đưa đến giác ngộ giải thoát. Con

đường hoàn diệt đó được Đức Phật định

nghĩa như sau:

"Do đoạn

diệt tham ái, vô minh một cách hoàn toàn nên

hành diệt, do hành diệt nên thức diệt,

do thức diệt nên danh sắc diệt, do danh sắc

diệt nên lục nhập diệt,do lục nhập

diệt nên xúc diệt, do xúc diệt nên

thọ diệt, do thọ diệt nên ái

diệt, do ái diệt nên thủ diệt, do thủ

diệt nên hữu diệt, do hữu diệt nên

sinh diệt, do sinh diệt nên lão, tử, sầu,

bi, khổ, ưu, não diệt" (Tương Ưng III)

[7]

Và con đường (hoàn diệt)

dẫn đến thoát ly sinh tử này, theo ngài

Nàgàrjuna (Long Thọ), Đức Phật đã dùng đến

chân lý công ước (tục đế) như là con

thuyền đưa người sang sông (chân đế). Và

con đường ấy được định hướng từ sự diệt

trừ cội nguồn của Tham ái (tanhà), nghĩa là bắt

đầu từ sự đoạn trừ ái dục; khi Ái, Thủ được

đoạn diệt thì mười hai khoen xích nhân duyên

của thế giới sinh tử luân hồi tan rã, đó là

ý nghĩa của "Ái diệt là Niết

bàn". [8]

Từ những chi tiết trên, ta

thấy rằng con người là một sinh thể vừa hữu hạn

vừa vô hạn. Cái hữu hạn là thân thể vả sự

hiểu biết thường nghiệm của con người.

Vì con người luôn luôn bị buộc chặt vào vô minh,

nghiã là nó bao giờ cũng được nhìn nhận như một

sinh thể trong không gian và thời gian hữu tận, và

phải bị chi phối bởi sanh, lão, bệnh , tử; bởi

đói, khát, nóng, lạnh... Do đó con người không

thể hiểu biết được Niết bàn hay cảnh

giới của chư Phật bởi cái tri thức vô lậu được

vận hành trên chiếc thân héo hắt và hạn cuộc

này. Tuy nhiên, con ngưòi cũng là chủ nhân của cái

vô hạn, đó chính là Phật tính toàn năng. Và tất

nhiên, con người chỉ có thể đạt đến sự

toàn năng đó khi nào đã buôn bỏ mọi ý

niệm về Ái, Thủ, Hữu... tức là đã đi vào

một đời sống toàn bích, thanh tịnh và không bản

ngã.

Khải Thiên

Ghi chú:

[1] Trung Quán luận, Chương II

[2] Nếu còn sinh và diệt thì lại rơi vào phạm trù thời gian

[3] Tương Ưng II, HT. Minh Châu, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, 1993, tr10

[4] Kinh Majjhima NIkàyà I, HT. Minh Châu dịch

[5] Sự sống của con người không thể thiếu một trong hai điều kiện tâm lý và vật lý.

[6] Xem: Triết học về Tánh Không, Tuệ Sĩ, An Tiêm xb, Sài Gòn 1970.

[7] Tương Ưng II, HT. Minh Châu, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam,, 1993, tr10.

[8] Kinh Suttanipattà, Tiểu Bộ kinh, chương

"Con đường đến bờ bên kia". Đức

Phật dạy thanh niên Upasiva: "Ngày đêm con

nhận thấy, đoạn dục, ly nghi ngờ, ái diệt là

Niết bàn". (Sn-205)

Source: LotusNet Production , http://www.lotuspro.net

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcBa cong dungVăn bản tiếp →Phap Phap la luong duoc
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)