📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Tu De

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 20,166 ký tự · ~18 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

Tu De

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Thông Điệp "Catvàriaryasatyàni"

Tia Nắng Đầu Tiên Trong Lịch Sử Triết Học Và

Tôn Giáo

Thích

Tâm Thiện

Bức thông điệp

đó là "Tứ Diệu đế"

(Catvàriaryasatyàni), Bốn Sự thật (The truth), bốn

Chân lý về con người và sự hiện hữu của

con người. Nó cũng là con đường biện chứng

thực tại mà qua đó con người có thể vươn

đến một đời sống hạnh phúc chân thực ngay tại

cuộc đời này. Đây là pháp thoại đầu tiên được

Đức Phật chuyển pháp luân hóa độ năm anh em

tôn giả Kiều Trần Như (Kondanna) tại vườn Nai

(Bénarès) sau khi thành đạo.

Theo kinh Chuyển Pháp Luân (Dhammacakkappa-vattana-sutta), nội dung của Tứ đế được ghi lại, đại khái như vầy :

"... Này

các Tỳ kheo ! Sự sinh thành, già nua, bệnh đau

và tử biệt là khổ, xa người mình yêu, gần

người mình ghét là khổ; cầu mong không được

là khổ, năm uẩn (aggregates of the existence) hoại

diệt, bất toại là khổ. Như vậy là Khổ thánh

đế".

"Lại nữa,

này các Tỳ kheo ! Tâm lý nuối tiếc, khát

vọng và chấp thủ là con đường đưa đến

khổ đau, luân hồi tái sinh, nơi nào có mặt tham

ái là có chấp thủ, ham muốn, ước vọng, mong

cầu..., như vậy là Khổ tập thánh đế".

"Lại nữa,

này các Tỳ kheo ! Xa lìa, đoạn trừ tham ái, chấp

thủ, ước vọng... mọi tâm lý dục

vọng (nói trên) là giải thoát, an lạc như

vậy là Diệt thánh đế".

"Lại nữa,

này các Tỳ Kheo ! Tám chi phần chánh đạo, chánh

kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh

nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh

niệm, chánh định là con đường đưa đến

diệt khổ; tức là Đạo Thánh Đế".

Như vậy nội dung của Tứ Đế là :

- Sự thật về khổ đau (Truth of the suffering).

- Sự thật về nguyên nhân của khổ đau (Truth of the cause).

- Sự thật về chấm dứt khổ đau (Truth of the extinction).

- Sự thật về con đường đưa đến chấm dứt khổ đau (Truth of path).

Kinh Sa Môn Quả

(Samannaphalasuttanta), Trường Bộ, Đức Phật dạy

về kinh nghiệm giác ngộ của Ngài qua phương

pháp Tứ đế như sau :

"... Với

cái tâm an định, trong sạch, linh mẫn, điều

chế, xả hết nghiệp ác, nhu nhuận, tùy

ứng, kiên cố, không nao núng, thầy Tỳ kheo phát

tâm diệt trừ phiền não. Thầy biết

đúng như thực (yathabhutam): "Đây là

khổ"; "Đây là nguyên nhân của

khổ"; "Đây là sự diệt khổ";

"Đây là con đường đưa đến diệt

trừ khổ". Thầy biết đúng như thực:

"Đây là phiền não"; "Đây là

nguyên nhân của phiền não"; "Đây là

sự diệt phiền não" và "Đây là

con đường đưa đến sự diệt trừ

phiền não". Biết như vậy, thấy như

vậy, tâm thầy được giải thoát các phiền

não lậu hoặc của dục ái (karma), của hữu ái

(bhava), của vô minh (avijja) và được trí tuệ

giải thoát. Thầy Tỳ kheo biết: "Nghiệp

tái sinh đã xả trừ, phạm hạnh đã tròn,

việc gì phải làm nay đã làm xong, sau

kiếp này không còn thọ thân nào

khác". (With his heart thus serene, made pure,

translucent, cultured, devoid of evil, supple, ready to

act, firm, and imperturbale, he directs and bends down to

the knowledge of the destruction of the defilements

(àsavà). He knows as it: "This is pain"...

"This is the origin of pain"... "This is

the cessation of pain"... "This is the path

that leads to assation of pain "... To him, thus

knowing, thus seeing, the heart is set free from the

defilement of lusts (kàrma)... of existence (bhàva)...

of ignorance (avijjà)... In him, thus set free, there

arises the knowledge of his emancipation, and he knows:

"Rebirth has been destroyed. The higher life has

been fulfilled. What had to be done has been

accomplished. After this present life there will be no

beyond !"). (Samannaphala Sutta - Digha Nikaya).

Trên đây là nội

dung của Tứ thánh đế. Giờ đây chúng ta đi vào

nghiên cứu Tứ đế qua lăng kính triết

học. Có một điều cần ghi nhận rằng: nói

đến triết học Tứ đế, không có nghĩa

là đưa giáo lý này từ một con đường tu tập

vào một hệ thống của luận lý, mà ở đây,

từ cơ sở triết học, khảo cứu tính biện

chứng của Tứ đế, thông qua khuynh hướng tư duy

và hành động trong đời sống tâm lý cũng như

vật lý của con người.

I.Tiền đề triết học của Tứ đế

Như đã trình bày

(ở phần trích dẫn), thông điệp của Tứ đế

hẳn là một giai trình mà ở đó bao gồm cả hai mặt

nhận thức và hành động. Do vậy con đường tu tập

Tứ đế không thể chỉ xét qua góc độ nhận

thức luận (théorie de la connaissance - gnoséologic) mà

vấn đề là mô thức biện chứng (dialectique)

của nó.

Đức Phật trong

suốt quá trình đi tìm con đường giải thoát, những

kinh nghiệm khổ đau về con người và cuộc

đời là những gì mà tự thân đức Phật đã trải qua

và kinh nghiệm một cách sâu sắc. Do đó, pháp

thoại Tứ đế được xem như là một quá trình

biện chứng thực tại (dialectical reality) ngay trong

đời sống nội tâm của Đức Phật. Và cái đỉnh cao

tận cùng của con đường ấy được Đức Phật đồ

giải (map-out) qua dạng thức của Tứ đế trên cơ

sở tương quan nhân quả sinh vật (biological causation),

và đây chính là sự thăng chứng nội tại (inner

experience) mà Đức Phật đã đi qua. Vì thế nó

không phải là mẫu thức lý tưởng (paradeigma),

cũng không phải là bản sao chép (mimesis) từ những

ý niệm; vì tự thân nó không hề có cái

ngã thể (ego) độc lập; nó là sự kiến

chiếu như thực, là cái thấy như thực

(yathabhutam) trong dòng hiện hữu (dharana).

Từ nội dung thông

điệp này, Tứ đế được Đức Phật giải minh

theo một lộ trình nhân quả tương quan thông qua bốn

tiền đề triết học cơ bản, đó là :

1. Tri nhận thực tại (Khổ thánh đế).

2. Sự chuyển hướng tư duy (Tập thánh đế).

3. Sự chuyển hướng hai chiều (Diệt thánh đế).

4. Giai trình tư duy (Đạo thánh đế).

1) Tri nhận thực tại (Recognition of reality)

Trước hết Đức

Phật dạy Khổ thánh đế (Dukha-àryasatya). Ở

đây khổ đau là một thực tại như thực (truth of the

suffering) đối với con người. Thánh đế (The

truth) là một chân lý khách quan - hiện thực.

Khổ, hay hình thái của sự bất an là một kết quả

của hàng loạt nhân duyên được tạo tác từ tâm

thức. Như vậy, tri nhận thực tại là một cách trực

tiếp đi vào soi sáng mọi hình thái khổ đau

của con người. Nếu như logic thuần lý đi từ

bước thấp nhất của tư duy - cảm giác cho đến

khả thể tư duy một cách tiệm tiến, thì

sự tri nhận thực tại là một suy thức năng động đi

thẳng vào bản chất của hiện hữu, dù rằng đó

là hiện hữu của ý niệm (idea). Đây là

xung lực của tri kiến như thực, một năng lực

đánh thức con người đi ra khỏi giấc mộng u

huyền và trực tiếp đối diện với những

thăng trầm khổ đau ngay nơi tâm thức của chính

mình; tại đây, qua lăng kính của "như thị - tri

kiến", sự thật được nhìn nhận như là

chính nó mà không hề có vô luận một bóng mờ

nào của sự duy lý. Tuy nhiên, để thấu

triết cái căn nguyên của khổ đau, con người

không thể dừng lại ở sự thật của khổ đau hay

quay mặt chạy trốn, mà phải đi vào soi sáng cái bản

chất nội tại của nó.

2) Sự chuyển hướng tư duy (Change of thinking)

Sau khi tri nhận sâu

sắc về khổ đau như một sự thật đang là, Đức

Phật dạy tiếp Tập thánh đế (Samudaya-àryasatya),

tức là đi tìm nguồn gốc của khổ đau.

Thông thường, đối

với khổ đau, người ta thường có xu hướng đi tìm

một sự bình an bên ngoài khổ đau hay là đi ra khỏi

cái khổ đau hiện hữu. Lối tìm kiếm này đưa

con người về một trạng thái vọng tưởng,

chạy trốn thực tại hoặc ẩn náu nơi một trú xứ hão

huyền mà căn nguyên khổ đau vẫn cứ bám chặt

trong tiềm thức. Do đó, Tập thánh đế được

gọi là một sự chuyển hướng tư duy. Bởi lẽ,

thay vì tìm cách đi ra khỏi cái khổ đau hiện

thực theo thói quen tìm kiếm sự bình an của con

người, Tập đế đề nghị tư duy quay về

tìm kiếm cái nguyên nhân của khổ đau (truth of

the cause); và cái nguyên nhân đó đã được Đức

Phật xác định một cách rõ ràng đó là tham ái

(tanhà) và chấp thủ (upadàna), hay nói một cách phổ

thông là Tham (greed) Sân (hatred) và Si (ignorance).

Ở đây, cái mấu chốt của khổ đau là do mọi

hành vi tâm lý của con người được xây dựng

trên nền tảng của tự ngã (ego); rồi từ nơi tự

ngã tham lam, sân hận và si mê trỗi dậy tạo

thành vòng luân hồi trầm luân. Cố nhiên, để đi

ra khỏi vòng trầm luân đó tất yếu phải loại

trừ mọi hình thái của tự ngã như cái tôi (I),

cái của tôi (mine), cái tự ngã của tôi (myself). Quá

trình loại trừ này được đề cập ở phần thứ

ba, tiếp theo.

3) Sự chuyển hướng hai chiều (Change of duality)

Khi nhận ra rằng

khổ đau xuất sinh từ suy thức hữu ngã, nên con

người lại có xu hướng loại trừ cái hữu (existence)

để đi tìm cái vô (emptiness) rỗng tuếch,

mà thuật ngữ Phật học thường dùng khái niệm

hoặc hữu hoặc vô, tất cả đều rơi vào biên

kiến (ditthi). Vì thế ở đây Diệt đế

(Nirodha-àryasatya) sẽ được khảo sát theo một

tiến trình chuyển hướng hai chiều (lưu

chuyển và hoàn diệt). Trước hết, nếu

hiểu Diệt đế là chân lý của sự tận

diệt (truth of extinction) thì cái cần phải tận

diệt ở đây là cái sở hữu tự ngã, nó được

phô diễn qua mọi hình thái của tham, sân và si.

Trong khi chiều ngược lại của nó (tức không tham,

không sân, và không si) chính là sự sinh khởi tri

giác thực tại - giải thoát, nó là mục đích cứu

cánh tối hậu (upmost reality) hay là cái tâm thể

tròn đầy vốn toàn năng (omnipotent), toàn trí

(omniscient) và luôn luôn chiếu diệu ở khắp

mọi nơi (omnipresent). Cái tâm thể viên mãn

ấy là Phật tính vĩnh hằng. Vì ở đó là một trạng

thái bản nguyên phi vô phi hữu, diệc vô diệc

hữu (Reductio Ad Absurdum - Middle Treatise); đó chính

là thể cách của sự toàn tri (giác ngộ) - một

cái nhìn chiếu diệu vào hiện hữu (an

illuminating view of things) và siêu việt mọi

trạng thái dị đồng (various grades of diversity).

Nếu không có chiều sinh khởi ngược lại như

thế, thì sự tận diệt sẽ trở nên một

chuỗi dài của hư vô không tận. Do đó, sự

chuyển hướng hai chiều này sẽ là một quá

trình hiển lộ Niết bàn ngay tại cuộc đời

này và con người này, mà không phải là ở một cõi

u huyền xa xăm nào khác. Có thể hình dung

Diệt đế, theo các hệ tư tưởng Đại

thừa, như là cách ngôn nổi tiếng của kinh

Niết Bàn: "Muốn đến Niết bàn hãy đi

vào đường sinh tử" hay "Phật pháp bất ly

thế gian giác". Như vậy, Diệt đế là

Niết bàn, mà Niết bàn thì chỉ hiện hữu

khi và chỉ khi nào siêu việt nhị nguyên

(non-dualism), thể nhập thực tại như thực vốn

không bản ngã.

4) Giai trình tư duy (Process of thinking)

Muốn đạt đến

Diệt đế hay Niết bàn (Nirvàna), con người

cần phải đi qua một giai trình tư duy và hành động

mà Đức Phật gọi là Đạo đế

(Mànga-àryasatya), tức là con đường đưa đến

Niết bàn - sự tận diệt Tham, Sân và Si. Ở

đây, mô thức tu tập được Đức Phật dạy rõ qua

Bát thánh đạo phần (Ariyàtthangikamagga), bao gồm:

Chánh tri kiến (Sammà-ditthi)

Chánh tư duy (Sammà-sankappa)

Chánh ngữ (Sammà-vàcà)

Chánh nghiệp (Sammà-kammanta)

Chánh mạng (Sammà-àjivà)

Chánh tinh tấn (Sammà-vàyàma)

Chánh niệm (Sammà-sati)

Chánh định (Sammà-samàdhi)

Hay nói chung bao

gồm: Giới (Moral formation), Định (Concentration) và

Tuệ (Formation of the wisdom), tức Tam vô lậu

học.

Như thế, từ

các tiền đề trên, mỗi con người cần

phải nỗ lực tri nhận và kinh nghiệm về sự

thật đau hay hạnh phúc của chính mình. Giác ngộ

thực chất không gì khác hơn là một tiến trình

đi từ tri nhận thực tại, chuyển hướng tư duy từ

vọng tưởng sai lầm đến tri kiến tuệ

giác như thực. Thông qua Bát thánh đạo phần, con

người cần thiết được đào luyện bởi một

giai trình tư duy của chính nó để vươn đến

trí tuệ. Ở đây, điều quan yếu là

tiến trình thanh lọc (trạch pháp) tư duy,

để từ vọng thức hiển lộ chơn thức, từ

cái hữu hạn đi đến cái vô hạn. Nhưng trong

suốt quá trình loại suy đó cho đến khi con

người đạt được một sự toàn tri cao nhất, thì cái

"sinh thức hiện hữu" hay cái tâm thể

bao la mênh mông bất sinh, bất diệt này vẫn là

nền tảng của thực tại giải thoát. Do đó, giai

trình tư duy sẽ đưa con người từ sinh địa hữu hạn

vươn đến vô biên, rồi từ vô biên trở lại với

cuộc sống thường nghiệm sinh hữu này. Vì thế

gọi nó là một sự chuyển hướng hai chiều

trên cùng một thực tại bao gồm cả hai mặt công ước

và tuyệt đối. Tiến trình này được gọi

là nội chứng tự thân (individual inner experience) vốn

mang theo một giá trị miên trường. Đây cũng là nội

dung của bến bờ chân hạnh phúc mà Đức Phật -

ngay thời thuyết pháp đầu tiên - Ngài đã

truyền trao cho con người để "kiến

lập nhân gian tịnh độ". Từ đây, chúng ta đi

vào khảo sát cấu trúc biện chứng thực tại thông

qua nội dung thông điệp của Tứ thánh đế.

Hẳn nhiên, ở góc độ biện chứng, Tứ đế sẽ

không được xem là khuôn mẫu triết lý, mà

nó biểu thị cho cơ cấu thuyên thích nội tại

(implicit hermentical structure), một diễn trình của tri

thức về hiện hữu (dharma) hay thực tại tuệ

giác.

II. Biện chứng Tứ đế

Nếu như tính

biện chứng (dialectical) được xem như qui trình

tương tác giữa lý tưởng và thực tại, giữa

ý thức và hành động, giữa luận lý và thực

tiễn, thì tính biện chứng Tứ đế là một

tiến trình điều hướng tư duy một cách năng

động tối ưu, nhằm phấn khích mỗi tự thể tri

kiến vươn lên đỉnh cao của tuệ giác như

thực đối với hiện hữu (to their appearances as they

really are), siêu việt mọi biên độ hữu hạn,

phủ dẫm mọi định kiến hư ảo và mở ra một

cảnh giới của tự do trong dòng tương tục của tâm -

tức làm cho sinh khởi năng lực của trí tuệ vô

biên ngay trong những cái hữu biên, hạn cuộc. Do vậy,

biện chứng Tứ đế được xem như là một năng

thức hướng thượng bao quát cả hữu biên và vô biên

trên căn bản của dòng sinh thức hiện hữu

"hữu tận mà vô tận" này. Từ đó, ánh sáng

tuệ giác sẽ soi sáng mọi góc cạnh bí mật

của dòng đời, mà kẻ trí giả với logic tư duy hữu

ngã không làm sao thể nghiệm được. Năng

thức hướng thượng, đó là "khát vọng giác

ngộ", một dòng động mạch tâm linh thúc giục con

người tiến về phía trước biên giới của nhị

nguyên, mở toang mọi bí ẩn của khổ đau và sự

hiện hữu của chính con người, nó được định

danh là "Tập đế" hay "12 nhân

duyên"; và con đường soi sáng "Tập

đế" hay "12 nhân duyên" chính là

"Đạo đế". Do vậy, tính biện chứng

Tứ đế là nền tảng của cấu trúc thực

nghiệm. Ở đây, biện chứng Tứ đế bao

gồm một cái nhìn tổng thể, mối tương duyên của

các phạm trù và bán phạm trù, qui trình logic tri

kiến, thể thức của hiện hữu, và thể

tính thường trú của hiện hữu. Để cụ

thể hơn, cần thiết đi vào soi sáng năm bước

biện chứng của Tứ đế như sau :

1. Cái nhìn tổng thể

Mọi suy tưởng

trên căn bản của các phạm trù về sự hữu,

trước hết phải được soi sáng ngay trên cái sinh

thể hiện hành. Đức Phật, trong kinh Rohitarsa

tuyên thị rằng :

"Trong chính

cái xác thân dài một trượng này, cùng với tri

giác tư tưởng, Như Lai tuyên bố thế gian,

nguồn gốc của thế gian, sự chấm dứt thế

gian và con đường dẫn đến sự chấm dứt

thế gian". (In this very one - fathom long

body, along with its perceptions and thoughts, I proclaim

the world, the origin of the world the cessation of the

world, and the path leading to the cessation of the

wordl" - Rohitarsa Sutta).

Ở đây, chân

lý Tứ đế bao phủ đời sống con người qua

các mặt thiện và bất thiện, chân đế và

tục đế. Mặt khác, cái nhìn tổng thể là cái

nhìn bao quát cái cấu trúc của sự hữu, trong đó

nhân duyên và quả là mối liên hệ mang tính phổ

biến khách quan. Mọi hiện hữu trên cuộc

đời này, con người này, thế giới này đều

được qui định bởi định luật nhân quả. Do đó,

thấy được nhân quả của một sự thể tức thấy

được hai mặt của một vấn đề. Tất nhiên, nhân

quả ở đây chỉ được dùng trên bình diện chân

lý công ước (conventional truth); nghĩa là nó chỉ

mang chức năng định hướng chứ không phải là mô

tả.

2. Sự liên hệ giữa các phạm trù

Tứ đế, ở một

phương diện nào đó đã nói lên mối tương quan

nhân quả (relative causation), nhưng sự tương quan

trong nhân quả chính là sự tương quan Duyên khởi

(paticcasamùppàda), mà định lý tổng quan của

Duyên khởi thì bảo rằng :

"Do A hiện hữu nên B hiện hữu

Do A không hiện hữu nên B không hiện hữu.

Do A sinh khởi nên B sinh khởi.

Do A đoạn diệt nên B đoạn diệt".

Từ căn nguyên

triết lý này, Tứ đế là cấu trúc

hiện hữu thúc đẩy tư duy con người đi qua

mọi vấn nạn thuần lý để vươn đến

cái tri kiến như thực (yathabhutam). Cấu trúc Tứ

đế, tại đây đóng vai trò tương quan, tương

hệ giữa các cặp phạm trù: Hữu (process of

becoming) - Vô (becominglessness), Sinh (production) -

Diệt (destruction), Thường (eternal) - Đoạn

(annihilation), Khứ (death) - Lai (birth)... và đi qua

thời gian của Sinh, Trụ, Dị, Diệt, hay Thành, Trụ,

Hoại, Không. Thông qua các phạm trù mang thể tính

không và thời này, chúng ta tri nhận cái bản chất

vô thường đoạn diệt của từng sự hữu, để

rồi từ vô hữu đi vào hiện hữu, từ cái giả

hiển bày cái chân; thành ngữ Đại thừa thường

gọi là "Dĩ huyễn độ chân". Các phạm

trù bản thân nó là đối lập, nhưng cấu trúc Tứ

đế đã xây dựng cho nó một mối duyên sinh không

đối lập, nghĩa là nhân quả tương tác. Mối tương

quan nhân quả này được thể hiện theo hai

chiều sinh khởi và đoạn diệt; và địa vị

của nó y cứ trên hai cơ sở: trần gian và xuất

thế gian. Do đó, hiểu Tứ đế sẽ khai

thông mọi mâu thuẫn nội tại do tri kiến

thiết lập và phê bác giả tạo hình thành.

3. Qui trình logic tri kiến như thực

Nói đến logic

tri kiến như thực là nói đến Chánh tri

kiến (right view). Ở đây, nó không phải là

logic tư duy hữu ngã - trên căn bản cái "tôi

là", mà tri kiến như thực chỉ có thể

thể nghiệm và lãnh hội khi chúng ta thấu tri

bản chất của ngôn ngữ, thông qua sự vận hành của

qui tắc Tứ đế nhằm siêu việt ngã thể

để vươn đến cái tri kiến như thực hay

tri kiến vô kiến - tức cái "không

là" trong khái niệm. Tuy nhiên, bước tiên

khởi của qui trình này đi từ hữu cực đến vô

cực (from the finite to the infinite), từ kiến lập

đến phá vỡ (from building up to pulling down) của

một sinh thể hiện hữu. Do đó, Tứ đế chủ

trương nhìn nhận sự thật bằng sự thật. Vả lại,

trong hình thái của sự bất an, bất toại, khổ đau,

nó không đơn giản chỉ có một nhân duyên, mà trong

nó bao hàm hàng loạt hệ thống nhân duyên tương

tác, từ vật lý đến tâm lý. Vì thế

cần có một cái nhìn toàn diện về bản chất

của năm uẩn (aggregates): Sắc (corporeal group), Thọ

(feeling), Tưởng (perception), Hành (mental formation),

Thức (consciousness) của các xứ (six spheres of organs)

và các giới (six spheres of relic chamber). Từ đó mới

khả dĩ thành tựu Diệt đế - Niết bàn,

như chính lời khai thị của Đức Phật: "Trong cái

xác thân dài một trượng này , cùng với tri giác và

tư tưởng, ta tuyên bố thế gian nguyên nhân của

thế gian, sự chấm dứt thế gian, và con đường

đưa đến sự chấm dứt thế gian".

4. Thể thức của hiện hữu và thể tính thường trú của hiện hữu

Trong Tứ đế,

đây là phần cốt lõi và quan trọng nhất. Vì nó

chính là cái kinh nghiệm cá thể nội tại

(individual inner experience) trong dòng sinh hiện của

mỗi con người và cuộc đời của con người ấy.

Nếu thiếu vắng nó - cái thể thức và

thể tính thường trú của hiện hữu (dharma) -

thì mô thức suy tưởng sẽ trở thành khuôn mẫu

triết lý (philosophical pattern). Nhưng khuôn

mẫu triết lý và thực tại đang là thì hoàn

toàn khác nhau; một bên là logic luận lý, trong

khi bên kia bến bờ của logic luận lý là sự

thể nghiệm, thăng chứng thực tại tuyệt

đối (absolute reality). Tuy nhiên cả hai, thể thức

của hiện hữu và thể tính thường trú của

hiện hữu, là một dòng sinh hiện tương tục

bất khả phân ly. Từ đó, trong khổ đau hiển lộ

Niết bàn giải thoát, mà không phải là lìa khổ

đau để đi đến Niết bàn. Do vậy, Tứ

đế là một giáo lý thực tiễn bao quát hai

mặt thế gian và xuất thế gian. Về mặt

thế gian, thể thức của sự hữu (nàma-rùpa)

gồm danh (mentality) và sắc (corporeality) không đơn

giản chỉ được qui ước vào tính chất vô thường

đoạn diệt, mà chính trong cái vô thường đoạn

diệt đó, đồng thời, cũng mang thể tính

thường trú. Vì lẽ đó, văn hệ Đại thừa dùng

cách ngôn "Nhất thiết pháp giai thị Phật

pháp" hay "Pháp nhĩ như thị" v.v... Do

đó, một sự thể sẽ là Tathata - tức như như hay

chân như (suchness, the real truth of things) - khi nó

không phải là đối tượng của nhận thức.

Chính trong giai

trình tư duy theo qui tắc vận hành của Tứ đế

này mà con người tạo được một sự chuyển y

(Paràvrtta) hay một sự đột biến (sudden change) từ

trong đáy thẳm tận cùng của tâm thức, rồi từ đó

bước vào sinh địa của tuệ giác vô thượng - mở

ra một thế giới quan hoàn toàn mới lạ ngay trên

chiếc thân héo hắt vô thường và trần thế

mông lung hương khói này.

Tóm lại, qua góc

độ triết học, Tứ đế có thể được

xem như là một phương pháp biện chứng thực tại

Phật giáo mà lần đầu tiên, cách đây hơn 25

thế kỷ, w,?$J*rD OL \ja};c-j8X

PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.|ǕvB%]CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b

&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF

eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI

=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0

H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ

%h9pQd<(r?so&^icZt3ڐJm}a SzW

← Văn bản trướcPhat Giao tai KoreaVăn bản tiếp →Y niem Hien huu
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)