Tam chuyen Phap Luan
Vietnamese, with Unicode Times font
Tìm hiểu ý nghĩa Tam chuyển pháp luân thập nhị hành
Thích Thánh Minh
S au khi thành
đạo, đức Phật liền nghĩ đến việc đem giáo lý
vừa chứng đạt truyền bá cho chúng sanh. Quán sát thấy căn cơ của năm anh
em Kiều Trần Như có thể khai ngộ được, đức Phật đến Vườn Nai (Lộc giả
uyển) thuyết b ài pháp Tứ Diệu Đế, đây
l à bài pháp đầu ti ên. Tứ Diệu
Đế l à giáo lý nền tảng của Phật giáo
và được xem l à thiện pháp tối thắng.
Tôn giả Xá Lợi Phất (Sariputta) đ ã
từng nhận định: "Chư Hiền giả, ví
như tất cả dấu chân của mọi loài động vật đều
bị nhiếp trong dấu chân voi, v ì dấu chân này là to lớn trong tất cả
dấu chân về mặt to lớn. Cũng vậy, chư Hiền giả, tất cả các thiện pháp
đều tập trung trong tứ Thánh đế " --
(Trung Bộ I, kinh Tượng tích dụ, đại kinh
trang 184)
Tứ Diệu Đế l à giáo lý c ăn
bản, tối quan trọng trong hệ thống giáo lý, l à tinh hoa c ăn
bản trong lời Phật dạy. Đây l à pháp hành c ăn
bản trong sự tu tập giải thoát. Để hiểu r õ hơn về ý nghĩa lý thâm
sâu bài pháp Tứ Diệu Đế, chúng ta h ãy
cùng nhau tìm hiểu về ý nghĩa như thế nào
được gọi l à tam chuyển pháp luân thập nhị hành?
Chuyển pháp luân : là quay bánh xe pháp, là sự chuyển
động của bánh xe chân lý. Đây l à lối
dùng hình tượng cụ thể để diễn tả khái niệm.
B ài pháp Tứ Diệu Đế đức Phật giảng
thuyết lần đầu ti ên để độ năm anh em
Kiều Trần Như tại vườn Lộc Giả, ví như bánh xe pháp bắt đầu chuyển động.
Xe chánh pháp n ày chở tâm chúng sanh từ bờ mê
đến bến giác. Xe chánh pháp n ày
đưa tâm trí của chúng sanh đến Niết B àn
an vui.
Tam chuyển pháp luân thập nhị hành : Tam chuyển pháp luân gồn có ba
phần đó l à thị chuyển, khuyến chuyển
và chứng chuyển. Đây l à ba lần quay
bánh xe chánh pháp. Đức Phật chỉ r õ
thực tướng của đời sống l à khổ, nói rõ
nguyên nhân dẫn đến khổ, phải dứt nguy ên
nhân gây khổ đó v à biện pháp dứt khổ,
gọi là thị chuyển. Kế tiếp khuyến tấn n ăm anh
em Kiều Trần Như hiểu r õ nỗi đau khổ
đó v à khích lệ n ăm người bạn đồng tu
phải nhận ra nguy ên nhân khổ, phải dứt trừ nguyên nhân và biện pháp
dứt khổ, gọi là khuyến chuyển. Sau cùng đức
Phật nói tự chính bản thân Ng ài đ ã
thực hiện và hoàn toàn giác ngộ - "Dĩ thân tác chứng", lấy kinh nghiệm
nóng hổi của bản thân ra làm nền tảng bảo vệ chân lý
để thuyết phục chúng sanh nổ lực h ành
trì theo những gì đức Phật đ ã làm,
đây gọi l à chứng chuyển. Vì mỗi
đế đều có ba chuyển n ên bốn
đến cộng lại th ành 12 hành; nên gọi là
tam chuyển pháp luân thập nhị hành.
Đức Phật đ ã trình bày rõ ràng, cụ thể tri kiến như thật về Tứ Diệu Đế qua "ba chuyển "và "mười hai hành".
Về diệu đế thứ nhất: Khổ
đế ( dukkha ) có ba luận
điểm , " Đó
l à khổ ( thị chuyển ). Dukkha phải
được hiểu ( khuyến chuyển ). Và
Dukkha đ ã
được hiểu ( chứng chuyển )".
"Chân lý của khổ đế l à gì? Sanh là
khổ (sanh khổ), già là khổ (lão khổ), bệnh là khổ (bệnh khổ), chết là khổ
(tử khổ), xa cách khỏi người thân yêu là khổ (ái biệt ly khổ), không
được những g ì mình muốn là khổ (cầu
bất đắc khổ)... tóm tắt đó l à những
loại khổ bám lấy chúng sanh".
Đó l à khổ đế, đó l à linh
kiến, sự tự chứng trí huệ, sự nhận biết và ánh sáng
đ ã nảy sinh trong ta về mọi việc chưa
từng nghe thấy trước đây.
Khổ đế phải được thấu suốt bằng sự hiểu
biết đầy đủ cái khổ: đó l à linh kiến, sự tự chứng, trí huệ sự nhận
biết và ánh sáng đ ã nảy sinh trong ta
về mọi việc chưa từng nghe thấy trước đây.
Khổ đế đ ã
được thấu suốt bằng sự hiểu biết đầy đủ cái
khổ: đó l à linh kiến, sự tự chứng trí huệ, sự nhận biết và ánh sáng
đ ã nảy sinh trong ta về mọi việc chưa
từng nghe thấy trước đây ". -- (Kinh
Tương Ưng Bộ, LVI, 11)
Đoạn kinh văn tr ên là một phương pháp giáo dục rất hay, một
phương tiện thuyết pháp thiện xảo, bởi vì đức
Phật đ ã diễn tả bằng một công thức đơn
giản dễ nhớ giúp năm người bạn đồng tu nhận định v à có thể thực
hành. Ba luận điểm của khổ, đức Phật đ ã
trực tiếp truyền đạt cho năm anh em Kiều Trần
Như khi xưa, nhưng đồng thời l à bài học vô giá hôm nay giúp chúng
ta áp dụng trong cái nhìn về cuộc đời: khi n ào
gặp đau khổ, trước ti ên chúng ta phải
công nhận "có đau khổ ", kế
đó: " đau
khổ phải được hiểu " và cuối cùng là
đau khổ đ ã được hiểu. Sự hiểu biết về
dukkha l à sự tự chứng trong Khổ đế.
Về diệu đế thứ hai : Tập
đế ( Sameda Dukkha ) có ba luận
điểm, đó l à "có c ăn
nguy ên của đau khổ, l à sự ràng
buộc của dục vọng ( thị chuyển ). Dục vọng phải
được buông bỏ ( khuyến chuyển ) .
Và Dục vọng đ ã
được buông bỏ ( chứng chuyển )".
"Tập đế l à gì? là c ăn
nguy ên của đau khổ. Nó l à sự
khao khát đ ã thay
đổi chúng sanh, đ ã
được k èm theo bởi những hứng thú, ái
dục, đam m ê về những
điều n ày thứ kia: trong những ngôn từ
khác, dục ái, hữu ái, hủy ái. Nhưng sự khao khát nảy sinh và phát triển
dựa trên những gì? Nó nảy sinh và phát triển nơi nào có sự vừa lòng và yêu
thích.
Diệu đế dạy về căn nguy ên của đau khổ: đó l à linh kiến, sự tự chứng, trí huệ, chưa từng nghe thấy trước đây.
Tập đế phải được thấu suốt bằng sự dứt bỏ cái căn nguy ên của đau khổ...
Tập đế n ày
đ ã được
thấu suốt bằng sự dứt bỏ cái căn nguy ên của
đau khổ: đó l à linh kiến, sự tự chứng,
trí huệ, chưa từng nghe thấy trước đây ".
-- (Kinh Tương Ưng Bộ, LVI, 11)
Đức Phật dạy căn nguy ên của đau khổ l à sự ràng buộc của ba loại dục vọng: dục ái( kama tanha ), hữu ái ( bhava tanha ) và huỷ ái ( vibhava tanha ).
Dục ái: sự tham ái về nhục dục, đây l à
loại dục vọng ham muốn có những khoái lạc về giác quan qua thể xác hoặc
những giác quan khác làm cho ta luôn có khuynh hướng
để kích thích v à thỏa mãn các giác
quan của mình. Ví dụ: khi đói gặp thức ăn
ngon v à ăn thử những g ì thật
khoái khẩu sẽ thấy: một sự thèm muốn thêm nữa nảy sinh.
Đó l à Kama tanha . Khuynh hướng
con người là tìm kiếm và ham thích những sắc
đẹp, những âm thanh hay, những m ùi hương thơm lạ, những vị ngọt
ngon và những xúc chạm êm ái và tránh xa các sắc, thinh, hương, vị và xúc
trái ngược. Lòng tham ái càng mạnh thì chấp thủ càng mạnh.
Đây chính l à nghiệp lực dẫn
đến tái sanh, l à cội nguồn của
đau khổ.
Hữu ái: là sự tham khát liên hệ đến tư
tưởng, l à bản n ăng của sinh tồn l à
khát vọng được tồn tại. Do muốn tồn tại n ên
sinh sợ hãi sự chuyển sinh hay hoại diệt. Cứ nhìn một người
đang phấn đấu với cái chết th ì sẽ thấy
bản n ăng sinh tồn ấy. Đây gọi l à
Bhavana tanha . Hễ còn khát vọng tồn tại là còn khát ái, là còn sinh
tử, còn chịu cảnh vô thường và đau khổ.
Hủy ái còn gọi là vô hữu ái: Đây l à
những tham ái liên hệ đến tư tưởng đoạn kiến,
những người nh àm chán cuộc sống muốn tự tử
để kết liễu cuộc đời, hoặc tham ái nơi những
cảnh giới vô h ình. Đây gọi l à
Vibhava tanha . Chính sự khát vọng mù quáng này là một thứ lửa nung
nấu khổ đau.
Dục ái, hữu ái và hủy ái là ba khía cạnh khác nhau của dục vọng. Tư
tưởng ham hố quá mạnh thúc đẩy ta v ào
con đường h ành tác mù quáng theo bản n ăng,
thiếu trí huệ soi đường. Đây l à những thiên kiến dẫn
đến sự tạo nghiệp l à cội nguồn của
đau khổ. N ên lưu ý rằng, thông thường
chúng ta đo lường đau khổ bằng cảm thọ, nhưng
cảm thọ không phải l à đau khổ. Sự giữ
lấy dục vọng mới chính l à đau khổ.
Khi đ ã hiểu
được bản chất của ba loại dục vọng n ày
là sự trói buộc. Đây chính l à
động cơ, l à nguyên nhân
đẩy mạnh nghiệp thức phải luân hồi sanh tử
trong tứ sanh lục đạo. Chúng ta phải hướng đến bước tu tập tiếp theo đó l à
sự tự chứng thứ nhì trong tập đế: "Dục
vọng phải được cởi bỏ " và sự tự chứng
thứ ba "Dục vọng đ ã
được buông bỏ ". Như vậy chúng ta không
cần phải tiếp tục chịu đau khổ. Chúng ta
không phải l à những nạn nhân tuyệt vọng của dục vọng. Chúng ta có
thể cho phép dục vọng tồn tại và bắt đầu
buông xả nó. Dục vọng có tác dụng l àm ta mê mờ chỉ khi chúng ta còn
nắm bắt nó, tin nó và phản ứng lại nó. Chúng ta có thể rút ra
đuợc một b ài học kinh nghiệm
để giải quyết những vấn đề thường xảy ra
trong cuộc sống hằng ng ày: khi đang
cảm thấy phiền n ão và bi quan, ngay lúc chúng ta từ chối nuông chìu
cái cảm giác đó. Qua sự hiểu biết v à
thực hành chúng ta mới có được sự tự chứng
thứ ba "Dục vọng đ ã
được buông xả " vì buông xả ở
đây không phải buông xả một cách lý thuyết m à
đây l à tất cả những gì về thực hành.
Về diệu đế thứ ba: Diệt
đế ( Nirodha Dukkha ) có ba luận
điểm, đó l à "Có sự
đoạn trừ của đau khổ, của dukkha ( thị
chuyển ). Sự đoạn trừ của dukkha phải được
nhận thức ( khuyến chuyển ). Và sự
đoạn trừ của dukkha đ ã
được nhận thức ( chứng chuyển) "
"Diệt đế l à gì? Là sự diệt khổ, là
sự tẩy sạch và sự diệt trừ dục vọng; sự bác bỏ, buông xả, từ bỏ và không
thừa nhận nó. Nhưng trên c ăn bản n ào
dục vọng này được bỏ mặc v à làm cho
triệt tiêu? Nó có thể được bỏ mặc v à
làm cho triệt tiêu ngay nơi nào có sự vừa lòng và yêu thích.
Diệt đế dạy về sự diệt khổ :
đó l à linh kiến, sự tự chứng, trí tuệ,
sự nhận biết, và ánh sáng đ ã nảy sinh
trong ta về mọi việc chưa từng nghe thấy trước
đây.
Diệt đế n ày phải được thấu suốt bằng sự nhận thức được sự diệt khổ...
Diệt đế n ày
đ ã được
thấu suốt bằng sự nhận thức được sự diệt khổ: đó l à linh kiến, sự
tự chứng, trí tuệ, sự nhận biết, và ánh sáng
đ ã nảy sinh trong ta về mọi việc chưa từng nghe thấy trước
đây ". -- (Kinh Tương Ưng bộ, LVI,11)
Toàn bộ mục đích của giáo lý Phật giáo l à
để phát huy trí tuệ nhằm thoát ra khỏi những
vọng tưởng. Diệt ( Nirodha ) là một chữ khác của Diệt
độ hoặc Tịch Diệt ( Nibbana ) là
sự chấm dứt nguồn gốc của mê lầm đau khổ, đó
l à buông bỏ các dục vọng, dập tắt được
các phiền n ão mê muội là có được sự an
lạc.
Chúng ta có thể cảm nhận được sự an lạc qua sự h ành trì tu tập của chính bản thân khi dục vọng chấm dứt trong tâm. Khi chúng ta ở trong trạng thái nhìn sự vật và thật sự hiểu biết điều đó như nó đang l à, chúng ta sẽ nhận thức được diệt đế ( nirodha dukkha) , trong đó không có bản ng ã mà vẫn có sự linh hoạt và sự minh bạch. Đó l à ý nghĩa thật sự của hoan lạc là ý thức siêu việt bình an nhất.
Khi đức Phật giảng xong b ài pháp tứ
Diệu đế th ì ông Kiều Trần Như
đạt được thanh tịnh pháp nh ãn (tâm trí
lọc sạch không còn vướng bụi nhơ), đức Phật đ ã
gọi ông ta là A Nhã Kiều Trần Như. A Nhã có nghĩa là hiểu biết thâm sâu,
như vậy A Nhã Kiều Trần Như có nghĩa là: "Kiều Trần Như - người am tường".
Kiều Trần Như đ ã biết cái gì? Trí huệ
ngài như thế nào mà đức Phật đ ã tán
dương lúc bài pháp chấm dứt? Vì ngài nhận thức rõ rằng: " Tất cả những
gì là đối tượng của sinh cũng l à
đối tượng của diệt "(cái gì sanh
tức phải bị diệt).
Đức Phật nhấn mạnh rằng: " Chân đế
phải đươc nhận thức ở đây ngay từ bây giờ ". Vì vậy không phải
chờ đợi đến lúc chết để khám phá ra chân lý m à
mỗi một chúng ta phải nhận thức được điều đó
ngay bây giờ.
Về diệu đế thứ tư :
Đạo đế ( Nirodha Gamadukkha ) như
những chân đế khác, có ba luận điểm, đó l à
"có bát chánh đạo, đường dẫn ra khỏi đau khổ
( thị chuyển ). Đường đi n ày
phải được phát triển ( khuyến chuyển )
và đường đi n ày
đ ã được
phát triển một cách to àn diện ( chứng chuyển )".
" Đạo đế l à gì? Là con
đường dẫn tới sự diệt khổ, l à Bát
Chánh Đạo, đó l à: Chánh Kiến, Chánh Tư
Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và
Chánh Định.
Đạo đế dạy về con đường dẫn tới sự diệt khổ: đó l à linh kiến, sự
tự chứng, trí tuệ, sự nhận biết, và ánh sáng
đ ã nảy sinh trong ta về mọi việc chưa từng nghe thấy trước
đây...
Đạo đế n ày phải được thông suốt bằng sự trau dồi trí tuệ về Bát Chánh Đạo...
Đạo đế n ày đ ã
được thông suốt bằng sự trau dồi trí tuệ về
Bát Chánh Đạo: đó l à linh kiến, sự tự chứng, trí tuệ, sự nhận biết,
và ánh sáng đ ã nảy sinh trong ta về
mọi việc chưa từng nghe thấy trước đây ".
-- (Kinh Tương Ưng bộ, LVI,11)
Đạo đế c òn được gọi l à Thánh
đạo ( Ariya Magga ), hay chánh
đạo. Đây l à tám phương pháp, tám
nguyên lý chân chánh nhất để tu tập giải
thoát. Hầu hết các kinh điều chứng minh rằng Bát Thánh l à con
đường đưa đến sự đoạn diệt khổ đau. Tất cả
các giáo lý tu tập điều được xây dựng tr ên nền tảng c ăn
bản của Giới, Định v à Huệ. Bát Thánh
đạo được khai triển từ tam vô lậu học. Chánh kiến ( samma ditthi )
và Chánh tư duy ( samma sankappa ) là thuộc về Huệ. Chánh ngữ ( samma
vaca ), Chánh nghiệp ( samma kammanta ) và Chánh mạng ( samma
ajiva ) là thuộc về Giới. Chánh tinh tấn ( samma vayama ), Chánh
niệm ( samma sati ) và Chánh định ( samma
samadhi ) thuộc về Định.
Bát Thánh Đạo l à một pháp hành, là
con đường để phát triển thánh trí chúng ta
phải biết v à làm theo, làm từ cạn đến
sâu, phải thực h ành từng phần từng phần mà tiến lên ngày càng
đầy đủ hơn, to àn diện hơn
để đời sống đươc an lạc hạnh phúc.
Qua phương pháp Tam chuyển pháp luân thập nhị hành,
đức Phật đ ã triển khai thật
đầy đủ về ý nghĩa tuyệt diệu của của pháp Tứ
Diệu Đế. Tam chuyển l à thấy rõ đau khổ
v à chỉ cho chúng sanh thấy rõ khổ đau;
hiểu r õ nỗi khổ đau v à khích lệ
chúng sanh nhận rõ nỗi khổ đau; v à sau
cùng là đ ã chứng ngộ dứt trừ hết khổ
đau. Mỗi đế đều có ba chuyển c òn
được gọi l à ba luận
điểm rất r õ ràng và cụ thể làm lay
tỉnh và chuyển đổi tâm hồn của chúng sanh từ
m ê lầm ra giác ngộ, từ đau khổ trở th ành
hạnh phúc an vui. Tam chuyển pháp luân thập nhị hành là phương pháp giáo
dục cao độ qua khẩu giáo v à thân giáo
của một bậc giác ngộ. Vì vậy nó mang tính thuyết phục cao
đ ã lay tỉnh tâm hồn n ăm
người bạn đồng tu (năm anh em Kiều Trần Như) v à rất nhiều chúng
sanh trực nhập vào chánh pháp. Điều n ày
đ ã minh chứng rằng Phật Giáo không ru
ngủ con người trong những tín điều thần quyền
m à luôn đánh thức con người trực nhận
sự thật của con người về chân lý của cuộc đời qua chân lý " hiểu
khổ và diệt khổ ". Sở dĩ con người khổ đau
l à do vô minh vọng chấp, do chạy theo lòng tham dục, luyến ái của
tư duy hữu ngã. Đức Phật đ ã chuyển
pháp luân là đem giáo lý Tứ Diệu Đế soi sáng
cuộc đời v à mọi nguời trên bước đường
t ìm cầu hạnh phúc chân thật viên mãn. Giáo lý Tứ Diệu
Đế qua lăng kính "ba chuyển" và "mười
hai hành" đ ã trở thành bài pháp rất
sống động h ùng hồn làm sáng tỏ lại giá
trị của con người, chỉ cho con người thấy
được kho t àng tri thức cũng như khả n ăng
để tự nổ lực kiến tạo lại đời m ình bằng mọi hiểu biết
đúng đắng nhất xuất phát từ ngay giữa l òng
cuộc sống này. Chính vì thế, bài pháp Tứ Diệu
Đế đ ã trở thành một giáo lý tối quan trọng, là giáo lý nền tảng của
các bộ phái Phật giáo, không một nhà nghiên cứu Phật học nào có thể phủ
nw,?$J*rD OL \ja};c-j8X
PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q'