Y nghia Phat Thanh Dao
Vietnamese, with Unicode Times font
Ý nghĩa Đức Phật Th ành đạo .
Thích Tâm Minh
N gược dòng thời gian hơn 25 thế kỷ,
kể từ thời điểm trọng đại đánh dấu một chiến
công lẫy lừng trong lịch sử nhân loại, một con người b ình thường
bằng đấu tranh nội tại đ ã tự mình vượt
thoát khỏi mọi sự trói buộc của khổ đau sanh
tử luân hồi. Một đại vĩ nhân xuất hiện. Những lời tuy ên bố
đầu ti ên của Ngài mãi mãi về sau vẫn
là một khúc ca khải hoàn, chấm dứt trường chinh chống bọn giặc Ma vương
phiền não, đưa một con người từ ph àm
phu lên vị trí một Bậc Giác ngộ, Bậc Đạo Sư
của trời người. Từ đó nhân gian tôn xưng Ng ài là
Đức Phật -- Bậc Giác ngộ tối thượng.
Và như thế, hằng n ăm đến ng ày mùng tám
tháng chạp, mọi người con Phật trên khắp n ăm
châu đều nô nức đón ch ào một sự kiện lịch sử:
Đức Phật Thích Ca Th ành
Đạo. H òa với niềm vui chung của muôn
loài, hôm nay chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu về ý nghĩa Thành
Đạo của Đức Bổn Sư. I- Khái quát
về Đức Phật:
Sống giam mình trong ngục thất vàng ngọc và buộc ràng bởi tình ái thê
tử, Thái tử Sĩ- Đạt-Ta (Siddhattha) không có
được chút thảnh thơi, an lạc. Cuộc sống luôn bị r ình rập bởi già,
bệnh, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não; chàng quyết
định từ bỏ vinh hoa phú quý, l àm một
Sa-môn vô gia cư để t ìm
đường giải thoát cứu m ình và nhân
loại.
Thời gian trôi qua, gần một n ăm theo học
với đạo sĩ Alara Kalama l ãnh đạo phái
Samkhya (Số luận) ở th ành Vesali (Tỳ-xá-ly) và với Uddaka Ramaputta
(Uất- đầu Lam-phất), l ãnh
đạo phái Yoga (Du gi à) tại kinh
đô Rajagaha (Vương-xá), Sa-môn Gotama đ ã
thấu triệt những gì mà hai đạo sĩ đạt được,
nhưng Ng ài không thỏa mãn; vì cho rằng chúng chưa là giác ngộ tối
thượng. Ngài từ bỏ hai đạo sĩ v à
đến c ùng tu với n ăm
người tu khổ hạnh l à Kondanna (Kiều-Trần-Như), Bhaddya (Bạc- Đề),
Vappa (Đề-B à), Mahanama (Mahanam), Assaji (Ác-Bệ). Cuộc tìm kiếm
chân lý trên đường tu khổ hạnh kéo d ài
6 n ăm, kết quả chẳng có g ì ngoài những
cảm giác đau đớn, kiệt sức ... Ngài một
lần nữa chối bỏ phái tu khổ hạnh và "Tự mình thắp
đuốc l ên mà
đi " .
Sau 49 ngày đ êm tư duy thiền
định dưới cội cây Assatha (Tất-bát-la), v ào
một đ êm sau khi sao Mai vừa xuất hiện,
trí giác siêu việt bừng sáng nội tâm, Sa-môn Gotama chứng Vô Thượng Chánh
Đẳng Chánh Giác [1]. Ngài
được trời người cung kính với 10 tôn hiệu:
Như-Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thi ên Nhân Sư, Phật Thế
Tôn [2].
II. Ý nghĩa Thành Đạo:
1- Con người là tối thượng:
Đức Thế Tôn l à bậc Đại giác ngộ
khai sáng đạo Phật. Ng ài là một người như bao nhiêu người nhưng tự
giác ngộ chân lý, rồi đem sự giác ngộ ấy dạy
lại cho con người. Chúng ta đừng lầm lạc, khi dán sau lưng Ng ài
những nhãn hiệu mà chính Ngài không thừa nhận. Do
đó, chúng ta không n ên xem Ngài như là
một vị giáo chủ của một tôn giáo thông qua sự tôn thờ Ngài bằng lòng sùng
kính của một tín đồ, v ì
đây không phải l à bản ý của Ngài. Ngài
là một nhà v ăn hóa bởi v ì ta
đ ã nhìn Ngài bằng cặp mắt của một nhà
v ăn hóa. Ng ài là một nhà triết học bởi
vì ta đ ã tìm hiểu Ngài qua những kiến
thức triết học của ta. Đúng ra, chúng ta chỉ
có thể nói rằng Ng ài là người đáp ứng
những nhu cầu sinh hoạt của một x ã hội,
đáp ứng một cách to àn vẹn, nhờ giác
ngộ, nhờ đức độ vô bi ên, nhờ ý chí bất
khuất của Ngài. Đức Phật đ ã tuyên bố,
Ngài không phải là thượng đế, thi ên sứ
hay thần linh ở một thế giới xa x ăm n ào
xuất hiện giữa cuộc đời.
Ngài nói, tất cả những gì Ngài thực hiện được, đạt đến được v à hoàn thành được, đều ho àn toàn do nỗ lực và trí tuệ con người. Con người và chỉ có con người mới có thể thành Phật. Cho nên cái ý tưởng cho rằng Ngài là một nhân vật thần linh vạn n ăng, có thể ban phúc trừ họa l à một ý tưởng sai lạc. Chúng ta kính yêu Đức Phật v ì bản thân Ngài là một thực thể đúc kết bằng những yếu tố nhân bản v à trí tuệ. Đức độ v à giáo lý của Ngài là những châu ngọc đúc kết bằng những chất liệu con người. Chúng ta kính y êu Đức Phật v ì chúng ta thấy ở Ngài hình bóng của chính ta. Cũng bởi vì vậy, cho nên trong suốt hơn hai ngàn n ăm trăm năm lịch sử, đạo Phật l à một nguồn sống tràn đầy tính chất nhân bản. Đức Phật l à người khơi mở nguồn sống ấy, khơi mở chứ không phải là hóa hiện là tạo dựng. Chúng ta có thể gọi Ngài là một con người tuyệt luân. Ngài quá toàn thiện trong nhân tính của Ngài đến nỗi về sau trong tôn giáo của đại chúng, Ng ài được xem l à một siêu nhân. Đức Phật dạy, nếu ai hiểu một cách chân chính th ì hãy hiểu rằng, Ngài là một vị hữu tình không có si ám, sinh ra ở đời v ì hạnh phúc nhân loại, vì lòng thương tưởng cho đời, v ì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài người (Trung Bộ I, Kinh số 4, tr 53).
Cho nên đạo Phật cho rằng vị trí con người
l à tối thượng. Con người là chủ nhân ông của chính mình, và không
có một thực thể hay quyền n ăng n ào
trên cao để định đoạt số phận của nó.
"Người là nơi nương tựa chính mình, còn ai khác nữa có thể làm nơi
nương tựa?" .
2- Con đường Trung đạo từ bỏ hai cực đoan:
Bằng kinh nghiệm tự thân. Đức Thế Tôn đ ã vạch rõ tư tưởng sai lầm của hai phái. Một là đắm nhiễm dục lạc; hai l à khổ hạnh ép xác, nói cách khác là phái chủ trương lạc quan và phái chủ trương bi quan. Phái lạc quan sẽ bị vật chất hóa, thiên nhiên hóa, khoái lạc chủ nghĩa. Phái chủ trương bi quan tự chán ghét đời sống tạm bợ, thân thể đầy nhơ nhớp, n ên dùng phương tiện ép xác, nhịn đói, khổ thân để mau bỏ xác thân n ày và cầu thân hạnh phúc tốt đẹp đời sau.
Theo Đức Thế Tôn, hai chủ trương n ày
không có lợi ích gì và đó chỉ l à tâm
niệm bất chánh, kết quả chỉ là khổ thôi. Từ bỏ hai cực
đoan n ày.
Đức Thế Tôn thực h ành Bát Chánh Đạo. V à
Ngài đ ã tìm cực lạc thật sự trên con
đường n ày.
Đây l à con
đường Trung đạo đưa đến sự giác ngộ tối
thượng. Như vậy, Ng ài nói con đường tu
tập Trung đạo m à Ngài tìm thấy, đó l à
kết quả giác ngộ qua quá trình thực hành Giới,
Định, Tuệ. Trong Kinh Pháp Cú, phẩm Đạo, tr
152 có ghi:
"Tám chánh, đường th ù thắng,
Bốn câu, lý thù thắng.
Ly tham, pháp thù thắng.
Giữa các loài hai chân,
Pháp nhãn, người thù thắng."
Hay:
" Đường n ày, không đường khác
Đưa đến kiến thanh tịnh
Nếu người theo đường n ày
Ma quân sẽ mê loạn".
3- Hãy nương tựa chính mình
Từ bỏ hai đạo sĩ thời danh v à n ăm
người bạn đồng tu để "Tự mình thắp
đuốc l ên mà đi " , là bài
pháp thân giáo sinh động, thể hiện sự tự tu,
tự chứng ngộ của bậc Đạo Sư của chúng ta đang tiến bước tr ên lộ
trình giác ngộ giải thoát.
Ngài luôn dạy đừng giao phó thân mạng, tư tưởng, lý tưởng, mục đích sống cho bất cứ ai, chủ thuyết n ào, ý thức hệ nào dù chúng đ ã trở thành truyền thống, tập tục; vì chỉ có mình là chủ nhân tác nghiệp, tạo nên khổ đau hay hạnh phúc. Đức Phật nói: "Chớ có tin vì nghe truyền thuyết, chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì nghe người ta nói; chớ có tin vì được kinh tạng truyền tụng; chớ có tin v ì nhân lý luận siêu hình; chớ có tin vì đúng theo một lập trường; chớ có tin v ì đánh giá hời hợt các dữ kiện; chớ có tin v ì phù hợp với định kiến; chớ có tin v ì phát xuất từ nơi có uy quyền; chớ có tin vì Sa-môn là bậc Đạo Sư của m ình ". Và Ngài dạy: "Nếu thấy việc này là xấu, những việc này là bất thiện, những việc này bị người có trí chỉ trích, những việc này nếu tuân theo và thực hiện sẽ mang lại tai hại và xấu xa, thì hãy từ bỏ." Còn "Nếu thấy việc này là tốt, những việc này là thiện, những việc này được người có trí tán thán, những việc n ày nếu tuân theo và thực hành sẽ mang lại lợi ích tốt đẹp, th ì hãy chấp nhận chúng" .
Chúng ta thấy rõ, Đức Phật bao giờ cũng
tôn trọng sự tư duy, nhận xét v à quyết
định của chúng ta, Ng ài không muốn chúng ta nhắm mắt tuân theo
Ngài, vâng theo sự phán xét của Ngài một cách thụ
động. Ng ài
đ òi hỏi chúng ta một sự suy tư chín
chắn, một ý thức kinh nghiệm bản thân, rồi mới
đánh giá sự việc l à thiện hay bất
thiện, tiếp đến mới có thái độ tuân theo hay
từ bỏ. Do đó, Ng ài khuyên chúng ta hãy là "một nơi nương tựa cho
chính mình" và không bao giờ tìm nơi nương tựa hay sự giúp
đỡ của bất cứ người n ào khác. Ngài
giảng dạy, khuyến khích và cổ võ mỗi người hãy tự tu tập và tìm sự giải
thoát cho chính mình, vì con người có n ăng
lực giải thoát m ình ra khỏi mọi ràng buộc của trí tuệ và nỗ lực của
riêng mình. Đức Phật dạy: "Các
người nên làm công việc của mình, vì các đức
Như-Lai chỉ dạy con đường m à thôi" . Nếu người ta có gọi
Đức Phật l à một người "cứu thế"
đi nữa th ì cũng chỉ có nghĩa rằng Ngài
đ ã tìm ra và chỉ ra con
đường đi đến giải thoát, Niết-b àn.
Nhưng tự chúng ta phải bước trên con đường
ấy.
4- Chúng sanh có thể thành Phật
"Tự mình thắp đuốc l ên mà
đi " , chính là tự mình phải khơi
dậy ngọn đ èn tuệ giác, khơi dậy hạt
giống Phật đang tiềm ẩn b ên trong mỗi
người. Vì rằng, "Tất cả chúng sanh đều có
Phật tánh " (Nhứt thiết chúng sinh giai hữu Phật tính), tức là
ai cũng có thể tu hành thành Phật [3]. Chúng sinh vì lòng tham chấp ngũ
uẩn cho là ta, là của ta, là tự ngã của ta... và ý thức rằng thân thể của
tôi, tình cảm của tôi, tâm tư tôi, nhận thức tôi,... hình thành một cái
tôi ham muốn vị kỷ làm che lấp cái thể tánh sáng suốt vốn có của mỗi chúng
sinh. Ý niệm này được Kinh Pháp Hoa diễn tả h ình
ảnh một kẻ nghèo khó, vốn có châu báu trong vạt áo nhưng không hay biết mà
phải bôn ba khắp nơi để kiếm sống; đến khi có
vị thiện trí thức chỉ ra mới hay biết, nhờ đó m à thoát khỏi cảnh
khốn khổ. Chúng ta cũng vậy, vì không biết trong mỗi người
đều có Phật tính, cho n ên trải qua
không biết bao nhiêu số kiếp, nhưng vẫn lặn hụp trong biển khổ sinh tử
mênh mông. Đức Phật l à bậc
Đạo Sư, Ng ài chỉ có trách nhiệm khơi
mở chỉ bày phương pháp đạt đến giác ngộ, c òn
chúng ta phải có trách nhiệm phát huy tiềm n ăng
vốn có. Do đó, tiến tr ình từ phàm phu
đến quả vị Phật, l à tiến trình chiến
đấu với tự thân, phá trừ tận gốc th ành lũy vô minh, tham ái.
Đức Phật tuy ên bố: "Biển có thể
cạn, núi có thể sụp đổ, quả đất có thể băng
hoại, nhưng khổ đau không bao giờ chấm dứt đối với con người vô minh v à
ái dục" (Tương Ưng III, chương I, phần 5, tr 267).
Đức Phật đ ã
đoạn tận vô minh, tham ái n ên Ngài
được trời người tôn xưng l à Bậc
Đạo Sư, l à người
đ ã vượt lên trên tất cả muôn loài.
Ngài đ ã khẳng
định: "Ta là Phật
đ ã thành, chúng sinh là Phật sẽ thành" .
Nói tóm lại, sự kiện Thành đạo của Đức Thế
Tôn l à điểm son trong lịch sử tôn giáo
của nhân loại, mở ra kỷ nguy ên mới, kỷ nguyên của nhân bản, bình
đẳng, vô ng ã và từ bi. Ngài là bậc
thầy vĩ đại của nhân loại, một con người kỳ
vĩ xuất hiện trong thế giới thường nhân, với trí tuệ si êu xuất thể
hiện qua ngôn ngữ, v ăn tự thường t ình
đ ã gây âm vang chấn
động trong lịch sử tôn giáo v à triết
học.
Thời gian trôi đi gần ba thi ên niên
kỷ, thế giới loài người cũng đ ã bao
lần đổi thay, nhưng những lời dạy của Đức
Phật vẫn m ãi mãi là bức thông điệp
muôn thuở cho con người khảo nghiệm, nghi ên cứu, thực hành.
Đức Phật chỉ l à một con người, nhưng
là một con người kết tinh của vô vàn tinh hoa tuyệt mỹ của nhân loại. Vì
thế, đứng ở góc độ n ào, người ta cũng
thấy được hiện thân của Ng ài.
Đó l à hiện thân của chân lý, của trí
tuệ và từ bi.
Chú thích (Bình Anson, 03-2005):
[1] Dựa theo Hán tạng. Theo kinh điển P àli,
Đức Phật tham thiền v à thành
đạo trong đ êm rằm tháng Tư (Vesakha).
Sau đó, Ng ài lưu lại
đó trong 49 ng ày (7 tuần lễ)
để an hưởng quả Giác ngộ.
[2] Theo kinh điển P àli, chỉ có 9
danh hiệu: Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian
Giải, Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu, Thi ên
Nhân Sư, Phật, và Thế Tôn.
[3] Đây l à quan điểm của Phật giáo Đại thừa.
-ooOoo-
Source: Quảng Đức, http://www.quangduc.com
[ Trở về trang Thư Mục ]
last updated: 05-03-2005