Gioi luat & Luat phap
Vietnamese, with Unicode Times font
Sự khác nhau giữa giới luật và luật pháp.
Tỳ khưu Tâm Hạnh
Đ ể
trở thành một Phật tử, tất cả chúng ta đều
phải phát nguyện thọ tr ì ba quy y và n ăm
giới cấm, học tập về nhân quả, luân hồi, mười nghiệp đạo v.v ... và
v.v... Quy y Tam bảo và sự chấp thuận gia nhập
đo àn thể nào
đó, giữa giới luật v à luật pháp thế
gian, giữa n ăm giới v à mười nghiệp
đạo, giữa định luật nhân quả v à nghiệp
báo, khác nhau như thế nào về nội dung, hình thức, sự vi phạm, sám hối,
kết quả là những điều m à chúng ta phảI
hiểu rõ.Nếu không hiểu rõ sự khác nhau đó,
chính chúng ta sẽ không thấy được sự khác nhau giữa hạnh phúc tinh thần
của người Phật tử v à hạnh phúc dung tục của người bên ngoài, không
thấy được mục đích tu học theo Phật giáo.
Có khi ta đ ã từng suy nghĩ hay nghe: " Đ ạo
nào cũng tốt, cũng dạy làm lành bỏ dữ". Nếu chỉ dừng ở chổ làm lành lánh
dữ thì chỉ cần luật pháp của quốc gia, chẳng cần sự có mặt của tôn giáo.
Nếu chỉ cần làm điều thiện để được hưởng
khoái lạc ở c õi trời thì giáo pháp của
Đức Phật không xuất hiện ở đời. Đây l à những
điều m à người Phật tử chúng ta cần ghi
nhận.
Sống giữa thế giới này, có biết bao hiện tượng mà ta không thể giải đáp, biết bao sự lo sợ, đau khổ m à ta không thể vượt qua, biết bao điều ta ưa thích, hạnh phúc m à không thể giữ được. Để mưu cầu hạnh phúc bằng cách bảo vệ hay phát triển quyền lợi v à địa vị của m ình hay do những thế lực khác bắt buộc, chúng ta gia nhập vào những đo àn thể nào đó. Sự gia nhập những tôn giáo khác, cũng với mục đích như tr ên nhưng lại cầu mong sự che chở, hay chấp nhận sự phán quyết của các thần linh, Thượng đế theo tôn giáo ấy để an tâm lập mệnh.
Khác hẳn với hai trường hợp trên, người Phật tử tự nguyện quy y Tam bảo với ý nghĩa:
Quy y Tam bảo là trở về (gacchati) nương tựa (Saranà) nơi ba ngôi báu
Phật, Pháp, T ăng. Lấy ba ngôi báu hay ba điều
quý báu (Ratanataya) l àm tôn chỉ, làm mục
đích, l àm kim chỉ nam cho nếp sống
tinh thần của mình.
Mục đích tối hậu của con người l à
hạnh phúc, nhưng hạnh phúc không thể có được
khi con người l àm nô lệ cho vô minh, ái dục, vọng nghiệp. Muốn
thoát khỏi ba trói buộc đó, con người cần
phải trở về sống sáng suốt, định tỉnh, trong l ành, nghĩa là trở về
nương tựa nơi Phật (sáng suốt), Pháp ( định
tỉnh), Tăng (trong l ành), vì đó l à
ba điều kiện quý báu v à
đầy đủ hơn cả cho hạnh phúc đích thực của con
người. Đức Phật dạy trong kinh Pháp cú: "Ta là nơi nương nhờ của
ta, không ai khác là nơi nương nhờ của ta
được, khi ta đ ã thuần tịnh thì đó l à
nơi nương nhờ hy hữu" (PC 160). Như vậy, Đức
Phật đ ã khẳng định quy y Tam bảo chính
l à tự quy y vậy.
Quy y Phật có 2 phương diện:
- Quy y Bậc đ ã hoàn toàn giác ngộ nghĩa là nhận Đức Phật l à bậc Thầy hướng đạo.
- Quy y đức tính giác ngộ nơi chính m ình,
nghĩa là luôn sống sáng suốt, tỉnh thức trong hành
động, lời nói v à ý nghĩ, không mê muội
buông lung theo vô minh, ái dục.
Quy y Pháp có 2 phương diện:
- Quy y giáo pháp đức Phật. Giáo pháp được đức Phật khéo thuyết giảng. Pháp ấy có đặc tính: thiết thực hiện tại, vượt ngo ài thời gian, hãy trở lại mà thấy, hướng thượng, bậc trí tự mình chứng ngộ.
- Quy y thực tại chân lý ở chính mình.
Quy y T ăng có 2 phương diện:
- Quy y chúng t ăng l à noi theo gương các bậc có 4 đức tính thiện hạnh, trực hạnh, ứng lý hạnh, chánh hạnh, đang h ành trì theo chánh pháp.
- Quy y những đức tính trong l ành quý báu nơi chính mình như chúng t ăng đ ã đạt được.
Như vậy, quy y Tam bảo không phải là nương nhờ vào sự ban ơn giáng phúc hay cứu rỗi của Phật, Pháp, T ăng. Quy y Tam bảo không phải là quy y với một vị thầy hay với một ngôi chùa nào cả. Một vị thầy xứng đáng, một ngôi ch ùa quy củ có thể sách tấn chúng ta luôn tự quy y Tam bảo. Một vị thầy có thể sai, một ngôi chùa có thể sụp đổ, c òn quy y Tam bảo là sự hành trì từng giây từng phút không thể nào thiếu được.
Chứng điệp quy y chỉ có giá trị tượng trưng, không thể thay thế được chính tự quy y, không thể để thờ hay để đốt theo khi chết hầu Di êm vương xá tội.
Không phải sau khi được l àm lễ
truyền thọ quy giới là đ ã trở thành
người Phật tử, chỉ khi nào quy giới được h ành
trì nghiêm chỉnh thì mới xứng đáng l à
người Phật tử.
Quy y xong mà vẫn sống theo mê tín, tin theo tà giáo, sống buông lung, phóng dật, thất niệm, hành động nói năng bất chính th ì gọi là mất Tam quy.
Nếu có chuyên cần thọ trì quy giới, nhưng có khi
được, khi mất th ì gọi là Tam quy nhơ
đục, phải thường tự ăn năn sám hối, thọ tr ì
quy giới lại. Theo truyền thống Phật giáo Nam tông, mỗi nửa tháng Phật tử
phải đến ch ùa
để sám hối, thọ tr ì quy giới lại và
nghe pháp để tự nhắc m ình hành trì quy
giới nghiêm túc hơn. Nếu không có chùa thì tự sám hối và
đọc quy giới trước b àn thờ Phật trong
nhà. Người c ăn cơ cao có thể luôn tinh tấn,
chánh niệm, tỉnh giác th ì khi thất niệm, chỉ cần tỉnh thức trở lại
là đầy đủ Tam quy.
Tóm lại, Tam quy là luôn luôn tự mình tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác,
để giữ thân khẩu ý của m ình sáng suốt
(quy y Phật), định tỉnh ( quy y Pháp),
trong lành (quy y T ăng).
Một người đ ã vững bước trong sáng
suốt, tỉnh giác, định tỉnh, chánh niệm v à
trong lành tinh tấn, người ấy được gọi l à
"Tịnh tín bất động nơi Tam bảo ",
đ ã thấy
đó l à lẽ sống đích thực của m ình,
đ ã nhận ra nguồn chân hạnh phúc,
Đức Phật gọi đó l à người
đ ã nhập dòng Thánh,
đ ã thấy rõ Tam bảo nơi chính mình.
Đó l à ý nghĩa
đích thực của quy y. (lược trích Quy y Tam
bảo của Thầy Vi ên Minh)
*
Luật pháp thế gian được xây dựng theo luân
lý, đạo đức, truyền thống, phong tục tập quán v à quan
điểm chính trị của chính quyền đại diện cho
nhân dân ở đất nước đó. Hay nói cách khác, luật pháp nhằm khống chế, quản
lý những đối tượng phản động, nguy hiểm, bất chính theo nhận thức, chủ
trương, khái niệm của nhân dân v à chính quyền ở
địa phương đó. Luật pháp như vậy mang tính
cách địa phương, chỉ có giá trị ở nước n ày, nhưng vô giá trị ở nước
khác. Có khi, ngay trong một nước, tỉnh này, làng này, luật lệ cũng khác
với tỉnh khác, làng khác. Luât pháp được xây
dựng tr ên quyền của số đông, nhất l à
số đông có quyền lực chi phối x ã hội
đó. Do ti êu chí
đó, luật pháp có khi rất công bằng với số
người n ày, nhưng bất công với số người khác theo quan
điểm x ã hội. Mục
đích của Luật pháp l à
đem lại sự cân bằng ổn định, đồng thời bảo vệ
đời sống hạnh phúc theo quan niệm của x ã hội
đó. Nếu ai l àm ngược lại vi phạm thì
có chiếc còng và nhà tù dành cho họ.
Khác với luật pháp thế gian, Giới luật của Phật giáo,
được xây dựng tr ên từ bi và trí tuệ
hiểu biết về nhân quả, nghiệp báo nên có cả quy
định x ã hội nhưng chú trọng về mặt
Thánh đạo. Do đó, muốn hiểu giới luật của
Phật giáo th ì phải biết rõ về định
luật nhân quả, nghiệp báo.
Nhân quả và nghiệp báo khác nhau. Có khi có nhân quả mà không có nghiệp báo. Định luật nhân quả l à tất yếu, không thể chấm dứt nó được nhưng nghiệp báo th ì ta có thể chấm dứt, giải thoát nó được. Muốn hiểu r õ về nhân quả nghiệp báo, chúng ta cần phải biết về những kiến thức giáo pháp cơ bản sau:
Những định luật của vũ trụ: có những định
luật, những quy luật vận h ành vũ trụ, chúng tương quan mật thiết
với nhau và chi phối toàn bộ đời sống con
người c ùng vạn hữu. Những định luật,
quy luật n ày mâu thuẫn nhau, tương tác nhau
đ ã sinh ra vô vàn hiện tượng khác nhau
như hữu tình, vô tình, trời đất, vũ trụ v.v v à
v.v...
Những quy luật ấy được Đức Phật giới thiệu phổ quát bằng năm định luật (niy àma):
1. Thế giới vật lý vô cơ (utu-niyàma): quy luật vận hành trong thế giới tự nhiên, tạo ra những hiện tượng nắng mưa, ngày đ êm, nóng lạnh, bốn mùa do ảnh hưởng của mặt trời, mặt tr ăng, tinh tú đến sông biển ao hồ, tác động đến con người, cây cối, vạn vật.
Trong định luật thuộc vật lý vô cơ n ày cũng xảy ra theo tiến trình nhân quả nhưng không có nghiệp báo. Như do hiện tượng Elhino mà bão lụt động đất, hạn hán xảy ra khắp nơi. Nguy ên nhân là do nạn phá rừng, khí thải công nghiệp mà nhiệt độ trái đất tăng l ên, phá vỡ tầng ozon, môi trường sinh thái bị nhiễm độc ... Gần hơn có những nhân quả rất cụ thể như trời nóng thì đổ mồ hôi, lạnh th ì rét, mưa nhiều sinh lụt, không khí giãn nở tạo ra gió....
2. Thế giới sinh vật lý hữu cơ (bija-niyàma): quy luật tác
động trong thế giới tế b ào của những
động vật v à thực vật, có cả con người.
Do những định luật n ày, các nhà khoa
học đ ã tìm ra luật bảo toàn giống
loại, DNA, di truyền, gène... kể cả những công nghệ sinh học. Do quy luật
này mà giống nào sinh giống ấy, hạt cam sinh cây cam, hạt lúa có từ cây
lúa. Gène di truyền trong việc thụ thai 2 trẻ sinh
đôi giống nhau nhưng khác tính t ình
v.v...
Trong thế giới này, tiến trình nhân quả xảy ra rất
đa dạng v à phức tạp. Nền công nghệ
sinh học muốn biến đổi g ène
động vật, thực vật l à dựa vào quy luật
này...do sự lai tạo, mướp đắng không đắng nữa
m à lớn như quả bầu,... các loại lúa chịu hạn, bắp cho nhiều hạt...
một loài người thông minh hơn... nhân quả này cũng máy móc, lạnh lùng
khách quan.
Cả hai loại định luật n ày tương
tác, ảnh hưởng qua lại nhau... để xảy ra tiến
tr ình nhân quả khác. Ví dụ: chết vì rét, vì
đói, v ì bị nhiễm
độc, v ì bội thực..thế giới vật lý tác
động l ên thế giới sinh lý (cơ thể) nên
xảy ra như vậy.
3. Pháp (Dhamma-niyama): quy luật chi phối vạn pháp như âm dương, ngũ hành, luật hấp dẫn, ly tâm, điện từ, phản ứng sinh lý hoá, luật bảo to àn n ăng lượng, trường sinh học; kể cả những hiện tượng si êu hình như lúc Bồ-tát giáng phàm, thành đạo, khi Đức Phật Niết b àn.
Lãnh vực này rất bao la, khoa học cũng chưa tìm kiếm ra hết, có ch ăng
chỉ mới l à những bước khám phá ban
đầu. Định luật n ày xảy ra trong tiến trình nhân quả trong pháp
giới... Luật này dễ kiểm chứng như trong phản ứng hoá học. Cho chất này
vào thì nước sôi lên, nhưng là chất khác thì nước
đổi m àu v.v... âm dương hút nhau,
dương dương hay âm âm thì đẩy nhau ...
Nam châm hút sắt... ngũ hành tương sinh, tương khắc...
đều l à nhân quả. Tuy nhiên, trong pháp
giới còn có những định luật nhân quả rất
huyền nhiệm như khi Bồ tát đản sinh th ì
địa cầu chuyển động ... người bị thôi
miên, mộng du di chuyển trong thế giới 4 chiều...
4. Tâm (citta-niyama): định luật về tâm, tâm lý như ý niệm, ý tưởng, tưởng tượng, hồi ức, trí nhớ, tư tưởng, trực giác ... Những trạng thái tâm lý, những yếu tố nội tâm diễn tiến theo trình tự nhân quả tương quan đưa đến phán đoán, nhận thức, suy luận, chi phố i sinh hoạt hữu thức hay vô thức của con người đều thuộc lĩnh vực của định luật n ày. Những hiện tượng thần giao cách cảm, biết quá khứ vị lai, thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm ... đều từ định luật n ày.
Nhân quả trong các định luật về nhân quả
cũng không phải l à nghiệp báo. Khoa tâm lý học phương Tây có cả một
môn học chuyên sâu để nghi ên cứu,
đ ào xới mảnh
đất bí hiểm n ày. Tất cả những cái gọi
là ký ức, phán đoán, tưởng tượng, t ình
cảm, nhận thức... đều nằm trong quy luật nhân
quả. Chính giấc mộng, sinh hoạt vô thức, bệnh tâm thần, stress, họ cũng t ìm
ra quy luật và giải mã nó để t ìm
phương pháp chữa trị... Những hiện tượng như thuật thôi miên, thần giao
cách cảm, truyền đạt tư tưởng, t ìm ra
mộ người thân, chữa bệnh bằng tư tưởng... đều
l à nhân quả của tâm. Điều n ày,
các tôn giáo Đông phương đ ã thực
đi trước bằng các khả năng thi ên nhĩ
thông, thiên nhãn, tha tâm thông... Có những ví dụ gần gủi và thực tế như:
- Khi tâm định th ì phát sinh hỷ lạc.
- Khi các tâm sở thiện có mặt thì thân tâm thư thái nhẹ nhàng, an vui....
- Khi các tâm sở bất thiện có mặt thì thân tâm ta nặng nề, bất an, nóng nảy, trì trệ, bộp chộp, bất an....
- Khi thấy người thân qua đời th ì buồn chảy nước mắt.
- Thấy rắn thì sợ.
- Trúng số thì vui.
- Bị phỉ báng, nhục mạ thì buồn khổ.
- Nếu thường làm các việc ác thì thường thấy cảnh chiến tranh hay mộng
dữ... Tâm và pháp tương tác nhau để sinh ra
các tâm lý chủ quan "người buồn cảnh có vui
đâu bao giờ ".
5. Định luật về nghiệp (kamma-niy àma):
định luật về nghiệp báo, nói đủ l à
nhân quả nghiệp báo. Khi nói đến nghiệp báo
th ì phải có tác nhân của nghiệp và kết quả của nghiệp.
Chính ở đây mới nói đến nghiệp báo, sự chi phối của nghiệp báo v à thoát khỏi nghiệp báo. Ta có thể dẫn nhiều ví dụ:
- Ta làm một việc xấu ác bị người khinh ghét và bị tù tội....
Phân tích: làm việc xấu ác là nhân, bị người khinh ghét, bị tội tù là quả. Do biết lẽ nhân quả nên ông A nhẫn chịu sự đau khổ xảy ra m à tâm không hề oán trách, than van sầu muộn hay sinh tâm ác, hay hận thù với ai. Đây l à trường hợp có nhân có quả nhưng không có nghiệp báo. Ông B thì trái lại, cho nên cái quả khinh ghét hoặc tội tù ấy càng gia t ăng, có thể dẫn đến những h ành động hoặc ý nghĩ sai lầm khác nữa. Ông B bị nghiệp báo chi phối.
Qua ví dụ trên, ta biết rõ, quyết định về
nhân hay về quả của nghiệp báo chính l à tâm niệm, ý tưởng, ý chí
(cetanà - tư tâm sở) là tâm sở chủ động các
trạng thái tâm lý
Trong 5 định luật tr ên, 4
định luật đầu l à
định luật tự nhi ên, chúng xảy ra theo
tiến trình nhân quả nhưng không theo nghiệp báo.
Định luật thứ 5 n ày mới xảy ra theo
nhân quả nghiệp báo. Những hành động v à
phản ứng tâm lý có ý thức, mang tính đạo đức,
luân lý (thiện, bất thiện, bất động) mới tạo ra báo ứng của nghiệp. Đây l à
những quyết định, những chủ đích, những h ành
động có đầu tư ý chí của mỗi cá nhân. Tuy l à
nghiệp riêng biệt (biệt nghiệp) của cá nhân nhưng nó có ảnh hưởng
đến to àn bộ xã hội và nhân loại (cộng
nghiệp).
Như vậy, chúng ta phải biết rõ đâu l à
nhân quả khách quan, đâu l à nghiệp báo
chủ quan. Cả 4 định luật đầu đều xảy ra theo
tiến tr ình nhân quả. Phạm vi của chúng rất rộng lớn. Nếu chúng ta
không thấu triệt dễ sinh ra ngộ nhận, cái gì cũng
đổ thừa cho nghiệp th ì oan cho ba
đời chư Phật.
Dù đức Phật có ra đời hay không th ì
4 định luật tr ên
đều chi phối vạn vật. Đức Phật không hề dạy
tu tập để chấm dứt các định luật ấy. Giáo pháp v à giới luật do
Đức Phật dạy để giúp ta không tạo nghiệp ác v à
giải thoát nghiệp báo ở định luật thứ năm.
Nhưng ta cần phải thấu r õ các định
luật ấy để không bị đau khổ, sợ h ãi vì không hiểu biết chúng.
Nếu là nhân quả tự nhiên thì nó máy móc, khách quan, nhưng nhân quả
nghiệp báo thì còn do tâm quyết định. Chính ở
nơi tâm mới nói đến tâm nhân v à tâm quả. Còn có cả triệu
định luật khác không được gọi l à nhân
mà chỉ là duyên, thuận hay nghịch tác động,
ảnh hưởng l ên nhân ấy. (lược trích Học Phật c ăn
bản II - ch ùa Huyền Không)
Nghiệp là gì?
Nghiệp là hành động bằng thân v à
miệng do tác động của ý chí (cetan à).
Hành động với sự cố ý như thế l à tạo
ra nghiệp, thành tựu nghiệp đạo v à tất
nhiên sẽ đưa đến quả báo tương xứng. Đức Phật
dạy: "Này các tỳ kheo! Như lai nói Tư chính là Nghiệp" (Cetan 'aham
bhikkhave kammam vadàmi - Anguttara Nìkàya). Tư chỉ cho ý chí của các hành
động thiện ác thuộc dục giới v à tâm
bất động của sắc v à vô sắc giới.
Khi ý chí đ ã
đạt được mục đích m à nó mong muốn thì
nghiệp đạo căn bản được th ành tựu.
Nghiệp đạo l à con
đường đưa nghiệp nhân đến nghiệp quả. Quá tr ình
thành tựu nghiệp đạo d ù thuộc thân hay
ngữ cũng phải đi qua 3 giai đoạn. Một l à
gia hành của nghiệp đạo l à giai
đoạn chuẩn bị cho h ành
động. Hai l à c ăn
bản nghiệp đạo lúc h ành vi đạt được
mục đích mong muốn. Ba l à hậu khởi của nghiệp
đạo, sự tiếp diễn của h ành
động sau khi căn bản nghiệp đạo đ ã
thành tựu. (tham khảo Yết ma yếu chỉ - trích Câu xá - của HT Trí Thủ)
Nghiệp đạo có nhiều loại nhưng được biểu
hiện bằng ba loại l à nghiệp thân, miệng và ý. Về mặt tính chất thì
chia làm 3 là thiện nghiệp, ác nghiệp và nghiệp bất
động (thiền định).
Nghiệp ác (akusala kamma) có mười:
Về thân có 3 là sát sinh, trộm cắp, tà dâm.
Về miệng có 4 là nói dối, nói chia rẽ, nói thô ác, nói phù phiếm nhảm nhí.
Về ý có 3 là tham, sân, si.
Nghiệp thiện (Kusala kamma) có mười; ngược lại mười nghiệp ác trên.
Nghiệp bất động ( ànanja kamma) là các tầng định thuộc sắc v à vô sắc giới do Tư tâm sở làm phát sinh các thiền chỉ.
cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$q'