Giao huan cao thuong - Mahasi
Vietnamese, with Unicode Times font
Giáo huấn cao thượng của Đức Phật
Hòa thượng Mahasi
Tỳ Khưu Khánh Hỷ soạn dịch
Hòa Thượng Kim Triệu hiệu đính
Đ ức
Phật l à nơi nương tựa của mọi Phật tử chúng ta. Ngài là người tự
mình chứng nghiệm Giáo Pháp cao thượng bao gồm Giới,
Định, Huệ v à giải thoát. Sau khi
khám phá ra chân lý, chứng nghiệm Niết Bàn,
Đức Phật đem những điều m ình thực chứng ra giảng dạy trong suốt bốn
mươi l ăm năm cho những ai muốn t ìm
đường giải thoát như Ng ài. Người nào
tinh tấn thực hành giáo pháp của Ngài sẽ thoát khỏi khổ
đau .
Trước khi thành Phật, Ngài hành hạnh Bồ Tát trong một thời gian dài
đến bốn A Tăng Kỳ v à một tr ăm
ng àn Đại Kiếp. Từ lúc
đảnh lễ dưới chân Đức Phật Nhi ên
Đăng nguyện trở th ành một Bậc Chánh
Đẳng Chánh Giác cho đến khi Ng ài hoàn
toàn giác ngộ, Bồ Tát đ ã tu tập thuần
thục và tròn đủ mười hạnh Ba La Mật (bố thí,
tr ì giới, xuất gia, trí huệ, tinh tấn, nhẫn nại, chơn thật, quyết
định, tâm từ v à tâm xả).
Đến kiếp cuối c ùng, cách
đây tr ên 2500 n ăm,
Ng ài là con của vua Tịnh Phạn và Hoàng Hậu M ā y ā .
Vua cha đặt t ên cho Ngài là Sĩ
Đạt Ta. N ăm
mười sáu tuổi, Ng ài thành hôn với Công Chúa Da Du
Đ à La và tiếp tục hưởng thú giàu sang
phú quí. N ăm hai mươi chín tuổi, ý thức được
nỗi đau khổ của kiếp nhân sinh, Ng ài quyết
định từ giả cuộc đời thế tục, t ìm
đường thoát khỏi cảnh gi à
đau chết.
Đầu ti ên Bồ Tát đến học đạo với
thầy Alā r ā , người
đ ã đạt
được tầng thiền vắng lặng thứ bảy. Sau
đó lại tu tập dưới sự chỉ dẫn của Udaka, người đ ã
đạt đến tầng thiền vắng lặng thứ tám, tầng
thiền vắng lặng cao nhất. Sau một thời gian thực hành không lâu, Bồ
Tát đ ã tự mình
đạt được thầng thiền thứ bảy v à tám
như thầy. Mặc dầu đ ã theo kịp thầy
nhưng Ngài thấy rằng: "Hai tầng thiền này không có
đủ khả năng giúp ta thoát khỏi cảnh gi à,
đau, chết m à chỉ
đưa ta đến c õi vô sắc, có thể sống một
đời sống lâu d ài... Nhưng sau khi
hưởng tuổi thọ lâu dài bằng sáu chục ngàn hay tám mươi bốn ngàn lần của
trái đất, ta cũng phải thác sanh trở lại c õi
người và tiếp tục chịu già, đau, chết.
Lại cũng có thể tái sanh vào bốn đường ác:
(Súc Sanh, Ngạ Quỷ, A Tu La, Địa Ngục). Vậy thì dù
đạt được tầng thiền cao tột bực vẫn không
thoát khỏi luân hồi đau khổ trong sáu đường (Trời, Người, A Tu La, Ngạ
Quỉ, Súc Sanh, Địa Ngục)." [*]
Ý thức như thế nên Bồ Tát từ bỏ những tầng thiền thế tục, tiếp tục tìm
kiếm con đường giải thoát gi à,
đau, chết. Vào thời bấy giờ người ta
hay chọn lối tu khổ hạnh, thế là Bồ Tát bắt
đầu tu khổ hạnh. Mỗi ngày Ngài chỉ dùng một ít thức
ăn, có lúc chỉ l à một nắm
đậu nhỏ. Trong sáu n ăm
liền kham khổ, Ng ài cố gắng hành cho
đến mức tận c ùng của phương pháp khổ hạnh. Nhưng phương pháp khổ
hạnh không đem lại kết quả: Thân thể ng ày
càng kiệt quệ mà trí tuệ không phát triển thêm chút nào. Cuối cùng, Ngài
bỏ phương pháp tu khổ hạnh và thực hành phép thiền
định về hơi thở, quán sát hơi thở ra v ào,
và đạt đến tầng thiền hữu sắc thứ tư.
Sau đó, Ng ài tiến
đến những mức độ phát triển tinh thần cao
hơn.
Cuối cùng Ngài khám phá ra rằng: có già, chết vì có tái sinh và tái sinh là kết quả của tham ái, và nghiệp. Tham ái có nguyên nhân là cảm thọ. Nếu thấy bằng một nhãn quan đúng đắn th ì sẽ nhận rõ thực trạng của cảm thọ, đó chỉ một chuỗi tiến tr ình sinh diệt. Khi nhận thức được rằng cảm thọ sinh ra rồi diệt ngay th ì lòng ham muốn không khởi dậy nữa. Khi lòng ham muốn chấm dứt thì chấp thủ và nghiệp tạo ra để thỏa m ãn dục lạc cũng chấm dứt. Khi nghiệp lực chấm dứt thì tái sinh không còn, đau khổ của gi à, chết cũng chấm dứt.
Nhận thức được điều n ày, Bồ Tát gia công quán sát sự sanh diệt của ngũ uẩn thủ [**] hay Vật Chất và Tâm. Quán sát như vậy tham ái không có cơ hội dấy lên.
Những tập hợp luyến ái (uẩn thủ) là những hiện tượng tâm vật lý phát
sinh ra mỗi khi ta thấy, nghe, ngửi, nếm,
đụng chạm v à suy nghĩ. Chẳng hạn: trong mỗi sự thấy
đều có ba yếu tố:
- Cơ quan thâu nhận: mắt (nhãn c ăn)
- Cơ quan kích thích: vật được thấy (nh ãn trần)
- Cơ quan nhận biết: sự biết của mắt (nhãn thức)
Khi Sự Biết của mắt phát sinh thì Cảm Thọ phát sinh; Tri Giác về vật được thấy phát sinh; Phản ứng Của Tâm trước đối tượng được thấy phát sinh.
Mắt và vật thấy là những tập hợp vật chất (sắc uẩn). Các tập hợp Vật
Chất này được chúng ta chấp lấy v à xem
chúng là trường cửu, đáng y êu và là
của ta thật sự.
Cái biết của m ăt (Thức) c ùng các
hiện tượng của tâm như: Cảm giác (thọ), Tri giác (Tưởng) Phản ứng của tâm
(Hành) là những tập hợp của Tâm (N ā ma).
Các tập hợp của tâm này cũng được chúng ta
xem l à trường cửu, đáng y êu và
là sỡ hữu của ta.
Tóm lại, mắt và vật thấy là những tập hợp của Vật Chất (Sắc) và sự biết của mắt, là Tâm (N ā ma). Chỉ có hai đặc tính vật chất v à tâm linh này mà thôi; chẳng có gì khác nữa. Các hiện tượng tâm-vật lý này sẽ phát sinh mỗi khi ta nhìn. Và mỗi tác động nh ìn, sinh ra rồi diệt ngay tức khắc. Tuy nhiên, nếu chúng ta không ghi nhận kịp thời mỗi khi thấy thì vật thấy sẽ được chúng ta chấp giữ v à xem là cái gì trường cửu bất biến. Sự chấp giữ và nghiệp tạo ra để thỏa mản dục lạc l à nguyên nhân của tái sinh. Vì có tái sinh nên có đau khổ của gi à, chết.
Nếu mỗi một sự thấy đều được ghi nhận kỹ c àng
thì ta sẽ nhận ra được sự sinh diệt của năm
nhóm tập hợp (Ngũ Uẩn hay Danh Sắc); nhờ đó, sự luyến ái sẽ không phát
sinh. Nghiệp tạo ra bởi sự chấp thủ, ao ước một kiếp sống mới cũng
ngừng nghỉ. Kết quả là khổ già, đau, chết
chấm dứt.
Tương tự như vậy, nếu mọi hiện tượng phát sinh lúc ta nghe, ngửi, nếm, xúc chạm và suy nghĩ không được ghi nhận v à ý thức sáng suốt kịp thời thì Chấp Thủ và Hữu (muốn có một kiếp sống mới) sẽ phát sinh; và khổ già, đau, chết sẽ nối liền theo đó. Ngược lại, nếu các hiện tượng tâm vật lý mỗi khi xuất hiện đều được ghi nhận kịp thời v à với ý thức sáng suốt thì Chấp Thủ và Hữu sẽ chấm dứt và khổ già đau chết cũng không phát sinh.
Nhờ quán chiếu sự sinh diệt của ngũ uẩn thủ, nên chẳng bao lâu Bồ Tát thoát ra khỏi các Lậu Hoặc (Àsava-kilesa): Dục lậu, Hữu lậu và Vô Minh lậu và thành Phật.
Trên đây l à sơ lược những
điều thực h ành của Bồ Tát
để loại bỏ: sanh, gi à, bệnh, chết và
thành đạt Đạo Quả, chứng nghiệm Giáo Pháp cao
thượng bao gồm Giới, Định, Huệ v à giải thoát. Và với tình thương
rộng lớn, Đức Phật đ ã
đem Giáo Pháp Cao Thượng, con đường thoát khổ
ra giảng dạy cho những ai muốn t ìm
đường giải thoát như Ng ài .
Sau khi Giác Ngộ, Đức Phật đến vườn Lộc
Uyển ở rừng Migadaya để thuyết pháp độ năm thầy Kiều Trần Như, đó l à:
Konda ññ a, Vappa, Bhaddiya, Mah ā
n ā ma và Assaji.
Đây l à n ăm người học tr ò
đ ã theo Bồ tát trong thời gian Ngài
hành các pháp khổ hạnh. Bồ Tát đ ã tích
cực hành pháp khổ hạnh đến nỗi thân thể chỉ c òn
da bọc xương. Về sau, thấy phương pháp khổ hạnh chỉ
đem lại đau khổ m à trí tuệ chẳng hề t ăng
trưởng, n ên Ngài quyết định d ùng
lại thức ăn để có đủ sức h ành thiền
quán niệm hơi thở. Thấy Ngài không còn tu khổ hạnh, n ăm
thầy Kiều Trần Như lấy l àm thất vọng và bỏ Ngài ra
đi. Họ
đến trú tại Lộc Uyển (vườn nai) gần Bénares, cách Bodhigaya một trăm bốn
mươi dặm.
Từ Bodhigaya Đức Phật đi bộ đến Lộc Uyển. Sau khi đến vườn nai, ngồi v ào chỗ dọn sẵn, Đức Phật nói với năm thầy:
- Ta đ ã tìm thấy chánh pháp bất
diệt, nếu các thầy thực hành theo Giáo Pháp các thầy sẽ
đạt được pháp cao thượng m à các thầy
muốn tìm kiếm. Hãy nghe!
N ăm thầy Kiều Trần Như trả lời:
- Này hiền giả Gotama, trong thời gian hiền giả hành khổ hạnh tích cực như thế mà hiền giả còn chưa đạt được sự sáng suốt, huống hồ bây giờ hiền giả đ ã bỏ lối tu cao thượng này thì làm sao đạt được kết quả.
Đức Phật, với t ình thương, lập đi
lập lại ba lần, khuy ên các thầy hãy lắng nghe giáo pháp, nhưng cả
ba lần các thầy vẫn không tin tưởng. Cuối cùng
Đức Phật nói với họ:
- Các thầy thân mến, không phải đây l à
lần đầu ti ên ta gặp các thầy. Các thầy
đ ã sống với ta trong sáu n ăm
lúc ta tu khổ hạnh. Từ trước đến nay
có bao giờ các thầy từng nghe ta nói rằng ta đ ã
đạt pháp cao thượng chưa?
Nghe Đức Phật nói thế, các thầy đặt l òng
tin tưởng và lắng nghe lời dạy của Đức Phật.
Bài pháp đầu ti ên này có tên là Kinh
Chuyển Pháp Luân. Kinh khởi đầu như sau: "
Sau khi tự m ình chứng ngộ giáo pháp cao thượng,
Đức Thế Tôn dạy cho năm thầy Kiều Trần Như
giáo pháp m à Ngài đ ã chứng ngộ
để họ có thể thấy được chân pháp như Ng ài".
Bây giờ chúng ta thử tìm hiểu một vài đoạn chính trong kinh n ày.
Từ n ăm mười sáu cho đến năm hai mươi chín
tuổi, Bồ Tát Sĩ Đạt Ta hưởng thụ lạc thú ngũ trần b ên cạnh người vợ
xinh đẹp v à
đo àn cung nữ mỹ miều.
Đối với người b ình thường thì lạc thú
thế gian là nguồn hạnh phúc lớn lao mà họ cố công tìm kiếm và hưởng thụ.
Vì si mê đưa đến hiểu biết sai lầm, mục ti êu
để t ìm kiếm hạnh phúc của họ là ngũ
dục thế gian nên họ không thoát khỏi khổ đau
do tham lam sân hận đem lại. Họ bị tràn ngập bởi phiền não, ô nhiễm
sinh ra từ lòng ham muốn được hiện hữu, luôn
luôn dính liền với gi à, đau, chết.
Nhưng dưới cặp mắt của bậc trí giả, mọi lạc thú thế gian
đều tạm bợ, không thể n ào thỏa mãn ước
vọng con người; chỉ có thoát ra khỏi vòng sanh tử mới là hạnh phúc trường
cửu. Nhưng muốn thoát ra khỏi vòng sanh tử,
đạt chân hạnh phúc phải thoát khỏi thế gian n ày, và hạnh phúc cuối
cùng này chỉ có thể thành tựu trọn vẹn nhờ vượt ra khỏi mọi bất tịnh của
tham lam, sân hận. Đó l à lý do tại sao
Đức Phật dạy chư tăng phải cố gắng giải thoát
ra khỏi mọi phiền n ão, bằng cách tránh xa mọi lạc thú ngũ trần qua
phương pháp hành thiền tích cực. Đó cũng l à
điều Bồ Tát đ ã ý thức khi Ngài từ giã
vợ con, rời bỏ mọi thú vui cuộc đời, ra đi t ìm
chân lý.
Từ bỏ tu khổ hạnh, không phải Bồ Tát muốn trở về con
đường hưởng thụ dục lạc m à
để có đủ sức khỏe thực h ành phép luyện
tâm. Bồ Tát thấy rõ khổ hạnh chỉ làm cho cơ thể hao mòn mà chẳng gặt hái
được Giáo Pháp cao thượng. Trung
đạo chỉ được t ìm thấy sau khi Ngài
đ ã từ bỏ hai thái cực "lợi dưỡng" và
"khổ hạnh" mà thôi.
Con đường trung dung n ày gồm có:
Chánh Kiến: Có cái nhìn đúng.
Chánh Tư Duy: Suy tư đúng, hướng tâm đúng.
Chánh ngữ: Nói lời đúng.
Chánh Nghiệp: Hành động đúng.
Chánh Mạng: Sự nuôi mạng chân chánh.
Chánh Tinh Tấn: Nỗ lực đúng.
Chánh Niệm: Ghi nhớ, biết mình đúng.
Chánh Định: Thiền định chân chánh.
Trong tám chi của Bát Chánh Đạo th ì
Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng thuộc phần Giới.
Đối với người cư sĩ, nếu Ngũ Giới được thận
trọng giữ g ìn thì phần giới đ ã
đạt mức khả quan. Nhưng giới
được gọi l à trọn vẹn khi
đắc quả Tu Đ à Huờn. Bởi thế bậc Tu
Đ à Huờn
được gọi l à bậc đ ã tròn
đủ giới hạnh. Chánh Tinh Tấn, Chánh
Niệm, Chánh Định thuộc phần Định.
Định chỉ đạt được mức khả quan khi h ành
giả đạt các tầng định. Nhưng
Định chỉ được tr òn
đủ khi đắc quả A-Na-H àm. Bởi thế
A-Na-Hàm được gọi l à bậc
đ ã tròn
đủ định lực. Chánh Kiến, Chánh Tư Duy thuộc phần Huệ. Trong khi
nghi nhận các hiện tượng tâm vật lý tiềm tàng trong mỗi
động tác nghe, thấy v.v... và trong
khi nhận biết được sự sinh diệt của chúng th ì
Huệ sẽ được khai triển c ùng lúc với
Giới và Định. Huệ
được tr òn
đủ khi đắc quả A-La-Hán. Bởi thế A-La-Hán
được gọi l à bậc
đ ã tròn
đủ Huệ lực. Khi đạt quả A La Hán Bồ
Tát thoát khỏi mọi Hoặc Lậu, Phiền N ão.
Bồ Tát đạt đạo quả A-La-Hán v à
thành Phật nhờ quan sát sự sanh diệt của Ngũ Uẩn Thủ và khai triển Bát
Chánh Đạo.
Đức Phật t ìm thấy Trung
Đạo khi Ng ài từ bỏ hai thái cực Lợi
Dưỡng và Khổ Hạnh. Ngài dạy chúng ta thực hành Bát Chánh
Đạo để đạt huệ nh ãn và tự mình thành
tựu Thánh Trí.
Huệ nhãn ở đây l à sự hiểu biết, được gọi l à con mắt trí tuệ, vì Huệ nhãn thấy rõ như thấy bằng mắt. Huệ nhãn thấy rõ rằng mọi tác động, mọi kinh nghiệm: thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm và hiểu biết gì cũng chỉ là những hiện tượng tâm vật lý cùng nhân quả mà thôi. Huệ nhãn cũng đồng thời tự kinh nghiệm, tự nhận biết rằng chẳng có một cái ta trường tồn vĩnh cữu, tất cả chỉ l à sự biến đổi li ên tục của hiện tượng tâm vật lý vô bản thể. Tất cả những ý thức trên đều do tự m ình chứng nghiệm, chứ không phải chỉ là sự tin tưởng mù quáng thâu nhận từ một vị thầy nào, cũng không phải là sự nhắm mắt tin càng những lời dạy của Đức Phật. Bởi thế lời dạy của Đức Phật được tán dương l à Sanditthiko có nghĩa là "Pháp tự mình ngộ lấy qua thực hành".
Bát Chánh Đạo được gọi l à Trung
Đạo, có khả năng giúp người h ành trì
có được tuệ nh ãn
để thấy r õ chân tướng của sự vật, tiêu
diệt phiền não, chứng quả Niết Bàn. Bất cứ ai quyết tâm hành trì Bát Chánh
Đạo đều có thể đạt tuệ giác, loại trừ phiền n ão,
chứng quả Niết Bàn.
Sau khi lắng nghe lời giảng dạy của Đức
Phật qua b ài pháp đầu ti ên,
Kiều Trần Như là người đầu ti ên
đắc quả Tu Đ à Huờn. Trong khi
đó có một trăm tám chục triệu vị chư Phạm Thi ên
thường được gọi l à các vị Thượng
Đế cai quản các c õi trời Phạm Thiên
đắc đạo quả. Vô số các vị Chúa Trời và
các vị trời khác chứng nghiệm giáo pháp vi diệu.
Bây giờ chúng ta hãy tìm hiểu cách thực hành Bát Chánh Đạo .
Khi ngồi thiền, thiền sinh ngồi theo nhiều cách khác nhau. Có thể ngồi
theo lối kiết già: hai chân tréo nhau, hai bàn chân
đặt l ên hai vế;có thể theo lối bán
già: chân này đặt l ên chân kia hoặc
ngồi theo lối tự nhiên thoải mái, hai chân rời nhau không chân nào chồng
lên chân nào, chân này để trước chân kia .
Để có thể ngồi lâu, ng ày nay một số
nơi trên thế giới, thiền sinh có thể ngồi trên ghế. Nhưng dầu ngồi xếp
bằng hay ngồi trên ghế lưng cũng phải giử thẳng. Mục
đích giử thẳng lưng l à
để sự tinh tấn không bị suy yếu. Thiền
sinh cũng không được dựa v ào vách hay
thành ghế. Tâm phải chú vào đề mục thiền.
Dầu thiền Kasina (dùng đối tượng b ên
ngoài như đất, nước, m àu sắc v.v...),
quán sát thân bất tịnh hay niệm hơi thở, tâm cũng phải dán chặt vào
đối tượng thiền.
Thiền Minh Sát (vipassana) là quán sát các hiện tượng xảy ra ở sáu cửa
giác quan. Thoạt đầu, thiền sinh khó có thể
quán sát tất cả các hiện tượng xảy ra ở sáu cửa, do đó chỉ cần chú tâm đến
một ít hiện tượng m à thôi. Đó l à
lý do tại sao thiền sinh được đề nghị chú tâm
v ào chuyển động phồng xẹp của bụng,
theo d õi sự chuyển động của bụng.
Thiền sinh dùng tâm để quán sát các chuyển
động ở bụng chứ không phải d ùng mắt, do
đó khi ngồi thiền, thiền sinh n ên nhắm
mắt lại.
Khi bụng phồng lên, ghi nhận "phồng"; và khi bụng xẹp xuống, ghi nhận "xẹp".
Không cần phải niệm ra miệng. Chỉ ghi nhận thầm trong tâm mà thôi. Nhớ là chú tâm vào chuyển động phồng xẹp chứ không chú tâm v ào chữ phồng xẹp.
Phải theo dõi chuyển động phồng xẹp từ lúc
phồng bắt đầu cho đến lúc phồng chấm dứt, từ lúc xẹp bắt đầu cho đến lúc
xẹp chấm dứt. Đây l à sự quán
sát yếu tố chuyển động hay yếu tố gió của
bụng biểu hiện qua sự căng cứng, sự b ành trướng, sự rung chuyển của
bụng.
Trong khi đang ghi nhận các chuyển biến
của bụng, nếu có tư tưởng g ì đến phải
cẩn thận ghi nhận. Sự ghi nhận này gọi là Niệm Tâm. Sau khi ghi
nhận "suy nghĩ", hãy trở về với đề mục chuyển
động "phồng" hoặc "xẹp".
Trong khi đang theo d õi chuyển
cEX]5Ac2.| Ǖv B%] CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b
&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF
eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI
=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0
H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ
%h9pQd l$y'