Chị Lan mở một quán cà phê nhỏ. Vay vốn, sửa sang, tuyển người, chạy quảng cáo. Được sáu tháng, quán vắng dần. Tiền thuê mặt bằng vẫn phải trả. Chị đóng cửa. Ngày dọn đồ ra khỏi quán, chị khóc. Chị bảo: tôi thất bại rồi. Tôi làm gì cũng hỏng. Câu nói đó đau hơn cả việc mất tiền. Vì mất tiền thì kiếm lại được. Mất niềm tin vào mình thì khó kiếm lại hơn nhiều.
Thất bại nó đau thật. Không ai thích thất bại. Nhưng có một điều mình hay quên: thất bại là một sự việc. Nó không phải là con người mình. Quán đóng cửa là một sự việc. Nó không có nghĩa là mình là người thất bại. Thi trượt là một sự việc. Làm ăn thua lỗ là một sự việc. Sự việc thì qua đi. Còn mình thì vẫn ở đây. Mình vẫn còn tay, còn chân, còn đầu óc, còn những người thương mình. Chỉ cần mình còn đứng dậy được, thì chưa có gì là hết.
Trong kinh có dạy về chánh tinh tấn. Đại ý là: tinh tấn ngăn chận không cho khởi sanh các bất thiện pháp chưa sanh, tinh tấn trừ diệt các bất thiện pháp đã sanh, tinh tấn phát khởi các thiện pháp chưa sanh, và tinh tấn duy trì các thiện pháp đã sanh. Nghe thì dài. Nhưng ý chính rất gần gũi: tinh tấn không phải là cố gắng một cách mù quáng. Nó là biết cái gì nên giữ, cái gì nên bỏ. Sau thất bại, cái nên bỏ là ý nghĩ mình vô dụng. Cái nên giữ là bài học mình rút ra được.
Đứng dậy sau thất bại, bước đầu tiên không phải là làm lại ngay. Bước đầu tiên là nghỉ một chút. Cho lòng mình yên lại. Người vừa ngã mà bắt chạy ngay thì dễ ngã nữa. Ngồi xuống. Uống nước. Ngủ một giấc. Nói chuyện với một người mình tin. Khóc một trận cho hết cũng được. Nghỉ không phải là bỏ cuộc. Nghỉ là để lấy lại sức mà đi tiếp.
Bước thứ hai là nhìn lại, một cách bình tĩnh. Chuyện vừa qua, đâu là phần do mình, đâu là phần do hoàn cảnh? Cái gì mình làm chưa tốt? Cái gì mình làm tốt nhưng thời thế không ủng hộ? Nhìn rõ như vậy, mình mới biết lần sau làm khác đi chỗ nào. Người thất bại mà không nhìn lại thì dễ lặp lại đúng cái sai cũ. Người nhìn lại kỹ thì thất bại trở thành học phí. Đắt hay rẻ là tùy mình có học được gì không.
Bước thứ ba là bắt đầu lại từ một việc nhỏ. Đừng bắt đầu lại bằng một việc lớn như cũ. Hãy bắt đầu bằng một việc nhỏ mà mình làm được chắc chắn. Nấu một bữa cơm ngon. Dọn dẹp lại nhà cửa. Gặp một người bạn cũ. Làm xong một việc nhỏ, mình lấy lại được cảm giác: à, mình vẫn làm được. Cảm giác đó quan trọng lắm. Nó là nền móng để làm việc lớn hơn sau này.
Có người thất bại một lần rồi không dám làm gì nữa. Sợ thất bại lần nữa. Nhưng thử nghĩ xem: người chưa từng thất bại là người chưa từng làm gì đáng kể. Ai làm việc lớn cũng từng ngã. Khác nhau chỉ ở chỗ: người đứng dậy và người nằm luôn. Mà đứng dậy không cần phải mạnh mẽ gì ghê gớm. Chỉ cần đứng dậy thôi. Chậm cũng được. Loạng choạng cũng được. Miễn là đứng dậy.
Cũng đừng so sánh mình với người thành công khi mình đang thất bại. Người ta chỉ cho mình xem lúc họ đứng trên đỉnh. Ít ai cho mình xem lúc họ ngã. Mà ai cũng từng ngã. Có người ngã nhiều lần hơn mình. Họ chỉ khác mình ở một điểm: họ ngã xong họ đứng dậy. Vậy thôi.
Thất bại còn dạy mình một điều quý giá: mình biết ai thương mình thật. Lúc thành công, ai cũng vây quanh. Lúc thất bại, người còn ở lại mới là người thật lòng. Chị Lan kể: lúc quán đóng cửa, có một người bạn cũ đến phụ chị dọn đồ, không nói gì nhiều, chỉ làm cùng chị đến tối. Chị bảo: lúc đó tôi mới biết mình không cô đơn. Thất bại lấy đi của mình một thứ, nhưng cho lại mình một thứ khác. Đó là sự rõ ràng: ai là ai, cái gì là quan trọng.
Nếu bạn đang ở trong một thất bại, hãy nhớ: đây là một đoạn đường, không phải là cả cuộc đời. Đoạn đường này rồi sẽ qua. Việc của bạn hôm nay không phải là chạy thật nhanh. Chỉ là đứng dậy, đi một bước nhỏ. Rồi mai đi thêm một bước nữa. Cứ thế, từng bước một, bạn sẽ đi ra khỏi đoạn đường này. Và khi nhìn lại, bạn sẽ thấy: chính đoạn đường khó khăn này đã làm bạn mạnh hơn rất nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư