Anh Tuấn có một đứa con trai đang học lớp mười hai. Anh kỳ vọng con thi đậu trường top. Ngày nào anh cũng nhắc: con phải học, con phải đậu, không đậu thì đời con khổ. Con anh học ngày học đêm, mặt mũi bơ phờ. Có hôm con khóc, bảo: con mệt lắm, con sợ làm ba thất vọng. Anh nghe xong, lòng đau nhói. Anh thương con. Nhưng sao thương mà lại làm con khổ như vậy?
Cha mẹ nào cũng kỳ vọng vào con. Điều đó tự nhiên lắm. Mình sinh con ra, nuôi con lớn, ai mà không mong con thành đạt, sống tốt hơn mình. Kỳ vọng không phải là xấu. Nhưng kỳ vọng quá mức, biến thành áp lực, thì lại thành khổ. Khổ cho con, mà khổ cho cả mình. Con thì mệt vì phải gánh giấc mơ của cha mẹ. Cha mẹ thì mệt vì ngày nào cũng lo con không đạt được giấc mơ đó.
Trong kinh Trung Bộ có bài kinh Nhất Dạ Hiền Giả. Có câu: Quá khứ không truy tìm. Tương lai không ước vọng. Quá khứ đã đoạn tận. Tương lai lại chưa đến. Chỉ có pháp hiện tại. Bài này không nói về chuyện con cái. Nhưng đem lời kinh ấy soi vào chuyện con cái, mình thấy rõ một điều: kỳ vọng vào con, xét cho cùng, là ước vọng về tương lai. Mình cứ ước: mai này con sẽ thế này, mai này con sẽ thế kia. Mà tương lai thì chưa đến. Mình sống trong tương lai chưa đến, thì mình bỏ quên hiện tại. Hiện tại là đứa con đang ngồi trước mặt mình. Nó đang mệt. Nó đang cần mình lắng nghe. Nó đang cần một cái ôm, chứ không phải một lời nhắc nhở nữa.
Con cái không phải là bản sao của mình. Cũng không phải là nơi để mình thực hiện những giấc mơ mình chưa làm được. Hồi trẻ mình muốn làm bác sĩ mà không được, giờ mình ép con làm bác sĩ. Hồi trẻ mình nghèo, giờ mình muốn con giàu. Những giấc mơ đó là của mình, không phải của con. Con có giấc mơ của nó. Có thể giấc mơ đó nhỏ hơn giấc mơ của mình. Có thể nó chỉ muốn làm thợ, làm nông, làm một công việc bình thường. Nhưng đó là đời của nó. Mình sinh ra nó, nhưng mình không sống thay nó được.
Buông kỳ vọng không có nghĩa là mặc kệ con. Mặc kệ là bỏ con tự bơi, không quan tâm. Buông kỳ vọng là vẫn quan tâm, vẫn dạy dỗ, vẫn đồng hành, nhưng không bắt con phải trở thành người mình muốn. Mình dạy con học hành chăm chỉ, sống tử tế, biết thương người. Còn con thi đậu trường nào, làm nghề gì, sống ở đâu, thì để con chọn. Mình đồng hành, không phải mình lái. Con là người lái đời nó. Mình ngồi bên cạnh, chỉ đường khi cần, nhắc nhở khi nguy hiểm. Vậy thôi.
Có một điều cha mẹ hay quên: con cái cũng có áp lực của nó. Áp lực học hành, áp lực bạn bè, áp lực mạng xã hội. Về nhà, nó cần một chỗ yên. Nếu về nhà mà còn bị nhắc, bị so sánh với con nhà người ta, thì nó không còn chỗ nào để thở. Nhiều đứa trẻ ngoan, học giỏi, mà trong lòng đầy lo âu. Chỉ vì cha mẹ kỳ vọng quá nhiều. Thương con thì phải cho con được thở.
Tập buông kỳ vọng bắt đầu từ một việc nhỏ: thay câu hỏi. Thay vì hỏi con: hôm nay con được mấy điểm? Hãy hỏi: hôm nay con có vui không? Thay vì hỏi: con thi đậu không? Hãy hỏi: con có cố gắng hết sức không? Cố gắng hết sức là đủ rồi. Kết quả thì còn tùy nhiều thứ. Mình khen sự cố gắng, không khen kết quả. Con sẽ dám cố gắng tiếp. Mình chỉ khen kết quả, con sẽ sợ thất bại. Sợ thất bại thì không dám thử gì mới.
Và hãy nhớ: thành công của con không phải là thước đo giá trị của cha mẹ. Con thi đậu trường top, không có nghĩa là mình là cha mẹ giỏi. Con học nghề bình thường, không có nghĩa là mình là cha mẹ thất bại. Giá trị của cha mẹ nằm ở chỗ: con có thấy nhà là nơi an toàn không? Con có dám kể cho mình nghe khi nó buồn không? Con có tin mình thương nó vô điều kiện không? Nếu câu trả lời là có, thì mình đã làm cha mẹ rất tốt rồi.
Nếu bạn đang đặt nhiều kỳ vọng lên con, thử buông xuống một chút. Nói với con một câu: ba mẹ thương con, dù con thế nào đi nữa. Chỉ một câu đó thôi. Nói xong, bạn sẽ thấy vai con nhẹ đi. Và vai mình cũng nhẹ đi. Vì từ hôm nay, mình không còn phải gánh giấc mơ của hai người nữa. Mình chỉ cần đi bên cạnh con, trên con đường của nó. Vậy là đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư