Bà Năm năm nay bảy mươi hai tuổi, ở một mình trong căn nhà nhỏ cuối hẻm. Chồng bà mất đã năm năm. Con cái đều ở xa, cuối tuần mới về một lần. Tối đến, nhà chỉ còn tiếng đồng hồ kêu tích tắc. Có hôm bà ngồi nhìn ra cửa, tự hỏi: sao mình lại sợ cái yên lặng này đến thế?
Nhiều người già sợ ở một mình. Không phải sợ trộm, sợ tối. Mà sợ cái cảm giác không còn ai bên cạnh. Ăn cơm một mình, ngủ một mình, ốm cũng một mình. Cái sợ đó làm người ta bám víu. Bám vào điện thoại của con. Bám vào tiếng ồn của ti vi. Bám vào bất cứ ai còn ở gần, chỉ để đừng phải đối diện với chính mình.
Trước khi nhập Niết-bàn, Đức Phật dặn ngài A-nan một câu mà người đời sau nhắc mãi: tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính mình, không nương tựa một gì khác. Lấy chánh pháp làm ngọn đèn, lấy chánh pháp làm chỗ nương tựa. Câu này không phải chỉ dạy cho người tu. Nó dạy cho bất cứ ai phải sống một mình.
Ở một mình không có nghĩa là bị bỏ rơi. Có người ở giữa đám đông mà vẫn cô đơn. Có người ở một mình mà lòng vẫn an. Khác nhau ở chỗ nào? Ở chỗ người ta có tự làm bạn với mình được hay không. Người sợ ở một mình thường chưa từng ngồi yên với mình. Lúc nào cũng cần có tiếng người, có việc gì đó để làm, có ai đó để nói. Khi những thứ đó mất đi, lòng trống rỗng, sợ hãi tràn vào.
Tập ở một mình, thật ra là tập một nếp sống nhỏ. Sáng dậy, pha một ấm trà, uống chậm. Trưa nấu một bữa cơm vừa đủ cho mình, ăn tử tế, không ăn qua loa. Chiều đi bộ một vòng quanh xóm, chào hỏi hàng xóm vài câu. Tối thắp một nén nhang, ngồi yên mười phút. Những việc nhỏ đó làm thành một cái khung cho ngày. Có khung rồi, ngày không còn trôi lạc lõng nữa.
Nương tựa chính mình còn có nghĩa là giữ lòng ngay thẳng. Không vì cô đơn mà bám víu lung tung. Không vì sợ mà tin bừa, nghe bừa. Người già ở một mình hay bị lừa qua điện thoại, phần nhiều vì lòng đang sợ, đang cần có ai đó quan tâm. Giữ được lòng tỉnh, tự mình soi sáng cho mình, thì ít bị dắt đi.
Người ở một mình cũng nên có vài mối dây nhẹ với xung quanh. Không phải để dựa dẫm, mà để ngày mình không trôi đi trong im lặng. Sáng chào bà hàng xóm một câu. Chiều ra đầu hẻm ngồi chơi với mấy ông bạn già. Tối gọi điện cho con, kể hôm nay mình ăn gì, làm gì. Những sợi dây nhỏ đó không làm mất sự tự tại của mình. Trái lại, chúng làm cho ngọn đèn trong nhà mình sáng hơn, vì mình biết ngoài kia vẫn có người nhớ tới mình.
Tập ở một mình không có nghĩa là từ chối mọi sự giúp đỡ. Ốm thì cứ gọi con, cứ nhờ hàng xóm. Nhờ giúp không phải là nương tựa. Nương tựa là khi mình không thể sống nổi nếu không có người khác kề bên. Còn nhờ giúp lúc khó khăn, đó là chuyện thường tình. Người tự lập vẫn biết nhờ vả đúng lúc. Chỉ là họ không để cả đời mình treo vào một người khác.
Con cái cũng nên nhớ điều này. Dạy mẹ dùng điện thoại để gọi video, nhưng cũng dạy mẹ cách ngồi yên một mình mà không sợ. Gọi về thường xuyên, nhưng đừng để cha mẹ sống chỉ để chờ cuộc gọi của mình. Người già có niềm vui riêng, có bạn bè, có việc làm, thì con đi xa cũng yên lòng.
Bà Năm bây giờ vẫn ở một mình. Nhưng tối đến, bà pha trà, nghe một bài kinh, rồi đi ngủ sớm. Bà bảo: nhà vắng người nhưng lòng không vắng. Một mình mà vẫn an, là vì bà đã tìm được ngọn đèn trong nhà mình. Ngọn đèn đó không ai thắp giùm được. Mỗi người phải tự thắp cho mình, từ những việc nhỏ mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư