Anh Tuấn làm nhân viên văn phòng, lương đủ sống. Nhưng anh đặt cho mình một mục tiêu: năm nay phải mua được nhà, năm sau phải mua được xe, ba năm nữa phải làm trưởng phòng. Anh làm thêm tới khuya, nhận thêm việc, bỏ cả bữa cơm gia đình. Vợ anh bảo: "Anh nghỉ một chút đi." Anh đáp: "Nghỉ thì bao giờ mới tới đích?" Anh chạy, chạy mãi, mà đích thì cứ lùi ra xa. Mua được cái xe rồi, anh lại muốn cái xe to hơn. Lên được chức rồi, anh lại muốn chức cao hơn. Anh không hiểu vì sao mình càng có nhiều lại càng thấy thiếu.
Tham vọng vốn không xấu. Nhờ có tham vọng, người ta mới học hành, mới làm việc, mới vươn lên. Nhưng tham vọng cũng giống như lửa. Lửa vừa đủ thì sưởi ấm, nấu cơm. Lửa quá lớn thì thiêu rụi cả nhà. Tham vọng quá sức là khi mình đặt ra một đích đến mà mình phải đánh đổi sức khỏe, gia đình, niềm vui để chạy theo, mà chạy tới nơi rồi vẫn không thấy vui. Đó không còn là ước mơ nữa. Đó là một cái bẫy do chính mình giăng ra.
Trong sách Dịch Học Tinh Hoa, Nguyễn Duy Cần viết: "Cần phải biết đủ mà dừng lại (tri túc tri chỉ), để mà trở về." Biết đủ mà dừng. Bốn chữ nghe đơn giản mà làm khó vô cùng. Vì xã hội lúc nào cũng bảo mình: phải hơn nữa, phải nhiều nữa, phải nhanh nữa. Người ta khoe nhà, khoe xe, khoe chức, rồi mình tưởng mình thua kém. Nhưng có ai khoe rằng mình ngủ ngon, mình ăn cơm với vợ con vui vẻ, mình có một buổi chiều thảnh thơi không? Những thứ đó không khoe được, mà lại là những thứ làm nên một đời sống tốt.
Biết đủ không có nghĩa là không cố gắng. Biết đủ là cố gắng trong khả năng của mình, rồi dừng lại đúng lúc để hưởng những gì mình đã có. Người biết đủ làm việc hết sức trong giờ làm, rồi về nhà ăn cơm với gia đình, lòng không vướng bận. Người không biết đủ làm việc hết sức, rồi mang việc về nhà, mang lo lắng lên giường, mang áp lực vào cả giấc mơ. Hai người cùng cố gắng, nhưng một người sống, một người chỉ chạy.
Muốn biết tham vọng của mình có đang quá sức hay không, hãy nhìn vào ba thứ: giấc ngủ, bữa cơm, và nụ cười. Ngủ có ngon không? Ăn cơm có thấy ngon không? Còn cười được với người thân không? Nếu cả ba đều mất, thì đích đến kia có tới được cũng chẳng còn ai cùng mình hưởng. Tiền bạc, chức tước, nhà cửa, rốt cuộc cũng là để phục vụ cho một đời sống tốt. Nếu vì chúng mà đời sống trở nên tồi tệ, thì mình đã đi ngược đường rồi.
Anh Tuấn cuối cùng cũng dừng lại, sau một lần ngất xỉu ở công ty vì kiệt sức. Nằm trong bệnh viện, anh nhìn vợ con ngồi bên cạnh, chợt hiểu ra: cái đích thật sự của anh không phải là căn nhà hay cái xe. Cái đích là được ngồi ăn cơm với họ mỗi tối, khỏe mạnh, bình yên. Anh vẫn làm việc, vẫn phấn đấu, nhưng không còn chạy như bị ai đuổi nữa. Anh làm trong khả năng của mình, rồi dừng lại để sống.
Buông tham vọng quá sức không phải là bỏ cuộc. Là chọn một đích đến vừa với sức mình, rồi đi tới đó bằng bước chân thong thả. Người đi thong thả thì thấy được hoa bên đường, nghe được chim hót, và khi tới đích thì vẫn còn sức để vui. Người chạy thục mạng thì tới đích trong hơi thở đứt quãng, rồi lại phải chạy tiếp vì đích mới lại hiện ra. Dừng lại, biết đủ, rồi mới thấy mình đã có nhiều hơn mình tưởng.
Buổi tối hôm đó, anh Tuấn về nhà sớm hơn thường lệ, lần đầu tiên sau nhiều tháng. Anh ăn cơm với vợ con, rồi cùng con làm bài tập, không điện thoại, không email. Con anh reo lên: "Ba ở nhà!" Hai tiếng đó làm anh sững người. Hóa ra điều con anh cần không phải là căn nhà to hơn hay cái xe mới hơn, mà chỉ là ba ở nhà. Từ hôm đó, anh đặt ra một giới hạn: tám giờ tối là tắt máy tính, dù việc chưa xong. Việc chưa xong thì mai làm tiếp. Nhưng tuổi thơ của con thì không chờ được tới mai.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư