Có một kiểu mệt mà nhiều người không gọi tên được. Đó là mệt vì lúc nào cũng phải lo, phải kiểm tra, phải can thiệp. Kiểm tra điện thoại của chồng xem có tin nhắn lạ không. Nhắc con học bài dù con đã lớn. Đứng sau lưng vợ sửa từng việc nhà vì sợ vợ làm không đúng ý mình. Ở công ty thì không tin ai, việc gì cũng phải tự tay làm mới yên tâm. Đến tối, nằm xuống mà đầu vẫn chạy: mai phải dặn con cái này, phải nhắc chồng cái kia, phải kiểm tra việc nọ.
Người như vậy không xấu. Họ chỉ đang sống với một thói quen: muốn kiểm soát mọi thứ. Họ tin rằng nếu mình buông tay, mọi thứ sẽ rối tung lên. Nhưng sự thật thì ngược lại: càng nắm chặt, mình càng mệt, và người xung quanh càng ngột ngạt.
Trong sách Huyền Yếu Thiên của Trương Tam Phong có kể một chuyện nhỏ mà thấm: có người ôm một cái hồ đã mười mấy năm, gặp thầy, thầy bảo phải phá bỏ cái đầu đầy chấp trước. Chấp trước là gì? Là cái đầu cứ khư khư giữ một ý: mọi thứ phải theo ý mình, người khác phải làm theo cách của mình, đời phải diễn ra đúng như mình tính. Thầy bảo phải phá bỏ cái đó đi. Không phá, thì dù có tu mười mấy năm nữa, lòng vẫn nặng.
Kiểm soát chính là một dạng chấp trước. Mình chấp vào ý nghĩ rằng mình biết rõ nhất, mình đúng nhất, mình lo được hết. Nhưng đời không phải là cái máy để mình điều khiển. Con cái có suy nghĩ của chúng. Vợ chồng có cách làm của họ. Đồng nghiệp có khả năng của họ. Mình càng cố kiểm soát, mình càng thất vọng, vì đời hiếm khi diễn ra đúng một trăm phần trăm như mình muốn.
Buông kiểm soát không có nghĩa là mặc kệ tất cả, không quan tâm đến ai. Buông có nghĩa là phân biệt được việc nào thật sự cần mình can thiệp, việc nào nên để người khác tự lo. Có một câu hỏi đơn giản mà người muốn buông nên tự hỏi mỗi khi tay mình sắp "nhúng" vào việc của người khác: "Việc này có thật sự cần mình không, hay chỉ vì mình không chịu được cảm giác mất kiểm soát?" Nếu câu trả lời là vế sau, thì hãy dừng lại, hít một hơi, và để yên.
Tập buông từ việc nhỏ. Hôm nay, để vợ nấu canh theo cách của vợ, dù mặn hơn ý mình một chút. Để con tự sắp xếp bàn học, dù nó bừa hơn ý mình một chút. Để đồng nghiệp làm theo cách của họ, dù chậm hơn ý mình một chút. Ban đầu sẽ khó chịu lắm. Tay chân cứ ngứa ngáy muốn sửa. Nhưng nếu chịu được một tuần, sẽ thấy một điều lạ: đời vẫn chạy tốt, thậm chí có khi còn tốt hơn, vì người ta làm việc bằng tâm thế thoải mái chứ không phải dưới ánh mắt soi mói của mình.
Buông kiểm soát cũng cần tập trong công việc. Nhiều người làm sếp, làm trưởng nhóm, việc gì cũng phải tự tay kiểm tra mới yên tâm. Kết quả là mình kiệt sức, còn nhân viên thì chán nản vì không được tin tưởng. Hãy thử giao một việc nhỏ, nói rõ kết quả mong muốn, rồi để người ta tự làm theo cách của họ. Nếu kết quả đạt, dù cách làm khác ý mình, hãy ghi nhận. Dần dần, mình sẽ thấy giao việc không đáng sợ như mình tưởng, mà còn giúp cả nhóm lớn lên cùng nhau.
Buông kiểm soát cũng là thương chính mình. Người hay kiểm soát thường là người hay lo. Lo nhiều thì mất ngủ, đau dạ dày, cao huyết áp. Mình lo cho người khác mà chính mình kiệt sức thì có ích gì? Buông bớt một việc, là trả lại cho mình một chút sức khỏe, một chút bình yên.
Cuối cùng, hãy nhớ lời thầy trong sách: phải phá bỏ cái đầu đầy chấp trước. Phá không phải bằng một lần quyết tâm, mà bằng từng lần nhỏ mình chọn không can thiệp, chọn tin tưởng, chọn để đời tự diễn ra. Mỗi lần như vậy, cái đầu nhẹ đi một chút. Nhẹ đủ nhiều, lòng sẽ an. Mà lòng an rồi, tự nhiên mình sẽ thấy: hóa ra không cần kiểm soát mọi thứ, mọi thứ vẫn ổn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư