Tết năm nay là cái Tết đầu tiên trong nhà tôi thiếu bà ngoại. Mọi năm, bà ngồi ở góc nhà, gói bánh chưng chậm rãi, vừa gói vừa kể chuyện ngày xưa. Năm nay, góc nhà ấy trống. Mâm cơm tất niên bày ra, có một chỗ trống không ai ngồi. Cả nhà ăn cơm trong im lặng. Không ai nói ra, nhưng ai cũng nghĩ một điều: Tết thiếu một người, sao mà lạnh thế.
Tôi nghĩ nhiều nhà cũng sẽ trải qua một cái Tết như vậy. Có nhà thiếu cha, có nhà thiếu mẹ, có nhà thiếu ông, có nhà thiếu bà. Có nhà thiếu cả một đứa con đi làm xa không về được. Tết là dịp đoàn tụ, nên chỗ trống trong ngày Tết nhìn rõ hơn chỗ trống trong ngày thường. Ngày thường bận rộn, mình quên được một lúc. Ngày Tết rảnh rang, ngồi nhìn nhau, chỗ trống cứ hiện ra trước mắt.
Trong thư của các bậc thầy Phật giáo có câu: cuộc đời vô thường, nay rày mai khác, khi thuận thì yên, không thuận thì khổ. Vô thường là vậy. Năm nay đủ đầy, sang năm đã thiếu một người. Không ai tránh được. Người đi rồi thì đi thật. Người ở lại thì ở lại thật. Nỗi buồn là thật. Nhưng nỗi buồn không phải là thứ để mình ôm mãi không buông. Buông nỗi buồn không có nghĩa là quên người đã đi. Buông là để người ở lại còn sống tiếp cho ấm.
Có người sau khi mất người thân, mỗi Tết đến là lại khóc, lại trách trời, lại ngồi nhìn chỗ trống mà không ăn được một miếng cơm. Buồn như vậy năm này qua năm khác, đến mức cả nhà sợ Tết. Con cháu nhìn thấy cha mẹ buồn thì cũng buồn theo. Tết thành ngày buồn nhất năm, thay vì là ngày ấm nhất năm. Người đã khuất nếu nhìn thấy cảnh ấy, chắc cũng không yên lòng. Vì người đi rồi, điều họ mong nhất là người ở lại sống cho tốt, chứ không phải sống trong nước mắt mãi.
Buông nỗi buồn để nhà vẫn ấm, làm sao? Trước hết, hãy cho phép mình buồn, nhưng buồn trong một lúc, không buồn cả một mùa Tết. Nhớ người đã khuất thì cứ nhớ. Kể chuyện về họ thì cứ kể. Khóc một lúc thì cứ khóc. Khóc xong, lau nước mắt, rồi ăn một bữa cơm cho ngon. Người đã khuất không cần mình khóc suốt ba ngày Tết. Người đã khuất cần mình sống cho tử tế, ăn một bữa cơm sum họp cho trọn vẹn.
Một cách giữ người đã khuất ở lại trong nhà, mà không cần ôm nỗi buồn, là kể chuyện về họ cho con cháu nghe. Trong mâm cơm Tết, kể cho cháu nghe bà ngoại gói bánh khéo thế nào, ông nội kể chuyện cười ra sao, mẹ nấu món này ngon đến mức nào. Kể bằng giọng vui, không phải bằng giọng khóc. Đứa trẻ nghe chuyện sẽ nhớ về ông bà bằng hình ảnh đẹp, chứ không phải bằng nỗi buồn. Như vậy, người đã khuất vẫn sống trong ký ức của cả nhà, mà không làm ai nặng lòng.
Cũng có thể giữ người đã khuất bằng món ăn. Nấu một món mà người đó thích nhất, đặt lên mâm cơm, thắp một nén nhang. Món ăn ấy là cầu nối. Ăn món đó, mình nhớ người đó. Nhớ mà lòng ấm, không phải nhớ mà lòng đau. Ngày giỗ, ngày Tết, nấu món đó là đủ. Không cần mâm cao cỗ đầy. Chỉ cần một món mang hương vị của người đã đi, cả nhà sẽ thấy người đó như vẫn đang ngồi đâu đó trong nhà.
Đừng quên những người còn đang ở lại. Tết thiếu một người, nhưng vẫn còn những người khác. Cha còn đó, mẹ còn đó, vợ chồng con cái còn đó. Nếu mình chỉ nhìn vào chỗ trống, mình sẽ quên mất những người đang ngồi đầy quanh mâm. Buông nỗi buồn là để mắt mình nhìn được những người còn lại. Nhìn cha gắp thức ăn cho cháu. Nhìn mẹ cười khi nghe cháu kể chuyện. Những hình ảnh ấy mới là Tết. Tết không phải là một mâm cơm đủ người. Tết là một nhà còn thương nhau.
Trong kho truyện cổ Phật giáo có câu: hợp rồi lại chia phôi, sinh ly, tử biệt khiến người khổ đau. Hợp rồi tan là lẽ thường. Khổ đau vì chia ly cũng là lẽ thường. Nhưng khổ đau không phải là nhà để mình ở mãi. Khổ đau là con đường mình đi qua. Đi qua rồi, mình vẫn phải về nhà, vẫn phải ăn Tết, vẫn phải sống. Người đi trước đã đi. Người ở lại phải ở lại cho trọn vẹn.
Tết này, nếu nhà bạn thiếu một người, hãy thắp một nén nhang cho người đó, kể một câu chuyện vui về người đó, nấu một món người đó thích, rồi quay lại ăn một bữa cơm thật ngon với những người còn lại. Đừng để chỗ trống của một người làm lạnh cả một nhà. Người đã đi sẽ yên lòng khi thấy nhà vẫn ấm. Và đó cũng là cách báo hiếu đẹp nhất: sống cho trọn vẹn với những người còn đang ở bên mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư