Hôm qua trong cuộc họp, sếp góp ý về cách tôi làm báo cáo. Sếp chưa nói hết câu, tôi đã cãi lại: em biết rồi, em làm vậy là có lý do. Không khí trong phòng họp chùng xuống. Sếp im lặng, không nói thêm. Tan họp, một đồng nghiệp nói nhỏ với tôi: thật ra sếp nói đúng đó, cách làm của cậu có một chỗ sai. Tôi về nhà xem lại, đúng là tôi sai thật. Chỉ vì tôi cãi quá nhanh, tôi đã bỏ lỡ một điều đúng. Một câu góp ý hay đã bị cái tôi của tôi chặn ngay từ cửa.
Chuyện này xảy ra với nhiều người. Vợ góp ý thì chồng cãi. Cha mẹ góp ý thì con cãi. Bạn bè góp ý thì mình cãi. Không phải vì người ta nói sai. Mà vì mình không chịu nổi cảm giác bị chê. Cái tôi trong mình nó nhạy lắm. Chỉ cần nghe một câu chưa vừa ý là nó nhảy lên ngay, như người bị chạm vào vết thương. Nó nói: mày phải cãi lại, không người ta tưởng mày sai. Nó nói: mày phải thắng câu này, không thì mất mặt. Nghe theo nó, mình thắng được một câu. Nhưng thua mất một điều hay.
Sách xưa kể chuyện Chu Văn Vương, một vị vua hiền thời xưa. Khi nghe mưu sĩ Khương Tử Nha góp ý, Văn Vương nghiêng tai lắng nghe những ý kiến hay. Lại có lời dạy: đối với mọi người, luôn phải khiêm tốn vô tư, xử sự luôn phải công bình, không thiên lệch. Khiêm tốn vô tư. Bốn chữ ấy là chìa khóa. Khiêm tốn là biết mình có thể sai. Vô tư là nghe mà không để cái tôi xen vào. Người khiêm tốn nghe góp ý như nghe một món quà. Người tự cao nghe góp ý như nghe một lời xúc phạm. Cùng một câu nói, hai cách nghe, hai kết quả khác nhau hoàn toàn.
Buông cái tôi trong lúc nghe góp ý không có nghĩa là ai nói gì mình cũng nghe theo. Nghe hết rồi, mình vẫn có quyền suy nghĩ, vẫn có quyền không đồng ý. Nhưng nghe hết đã. Nghe hết câu, nghe hết ý, rồi hãy quyết định. Nhiều người cãi khi người ta chưa nói xong, nghĩa là họ cãi với một nửa câu nói. Một nửa câu nói thì làm sao mà đúng được. Nghe hết câu là tôn trọng người nói, mà cũng là tôn trọng chính mình. Vì mình xứng đáng được nghe trọn vẹn một ý kiến trước khi phán xét nó.
Cái tôi còn có một thói quen xấu: nó thích nói tôi biết rồi. Tôi biết rồi là câu đóng cửa nhanh nhất. Nói ra câu ấy là mình đóng sập cánh cửa trước mặt người góp ý. Người ta đang muốn giúp mình, mình đuổi người ta về. Nói tôi biết rồi nhiều lần, lâu dần không ai muốn góp ý cho mình nữa. Mình sống trong một cái vỏ bọc kín mít, tưởng mình đúng, hóa ra mình sai mà không ai dám nói. Đó là cái giá đắt nhất của cái tôi.
Tập nghe góp ý có thể bắt đầu từ một việc rất nhỏ: khi ai đó góp ý, hãy thở một hơi, và im lặng nghe hết. Chỉ vậy thôi. Không cãi, không giải thích, không nói tôi biết rồi. Nghe xong, nói một câu: cảm ơn, để tôi xem lại. Câu ấy không có nghĩa là mình nhận sai. Nó chỉ có nghĩa là mình đủ bình tĩnh để xem lại. Xem lại rồi, nếu người ta đúng thì sửa. Nếu người ta sai thì thôi, cũng không mất gì. Một câu cảm ơn đổi lấy một cơ hội sửa sai, quá rẻ.
Cũng nên nhớ: người dám góp ý thẳng với mình thường là người thương mình. Người dưng không hơi đâu góp ý. Họ thấy mình sai thì kệ, họ đi. Chỉ người thân, người thầy, người bạn tốt mới chịu khó nói ra điều khó nghe. Cãi lại họ là mình đang đẩy những người tốt ra xa mình. Nghe họ là mình đang giữ những người tốt ở lại bên mình. Cái tôi muốn thắng một câu, nhưng tình cảm thì cần cả đời để giữ.
Trong gia đình, nghe góp ý còn quan trọng hơn ở chỗ làm. Vợ chồng sống với nhau, ai cũng có lúc sai. Vợ nói chồng một câu, chồng cãi lại ngay, thế là thành cãi nhau. Chồng nói vợ một câu, vợ cãi lại ngay, thế là thành chiến tranh lạnh. Nếu một người chịu nghe hết câu, chịu nói để tôi xem lại, thì nhà sẽ yên hơn nhiều. Yên không phải vì ai cũng đúng. Yên vì ai cũng chịu nghe.
Lần tới, khi có ai góp ý với bạn, hãy thử một lần không cãi lại ngay. Nghe hết câu. Thở một hơi. Nói cảm ơn, để tôi xem lại. Rồi về nhà xem lại thật. Có thể bạn sẽ thấy người ta nói đúng. Có thể bạn sẽ thấy người ta nói sai. Nhưng dù đúng hay sai, bạn cũng đã thắng được một trận quan trọng hơn cả trận cãi nhau: bạn đã thắng cái tôi của chính mình. Và người thắng được cái tôi trong một câu nói, là người có thể thắng được nhiều cái tôi khác trong đời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư