Ông Sáu nằm trên võng, nhìn trần nhà, tính đi tính lại. Tiền tiết kiệm còn chừng này. Mảnh đất sau nhà chừng kia. Chia cho ba đứa con, mỗi đứa được bao nhiêu? Ông tính mãi, lòng cứ nặng dần. Ông sợ một ngày ông đi, con cái nhìn lại mà bảo: cha chẳng để lại được gì.
Cái lo ấy ông không nói với ai. Nói ra sợ con cười. Nhưng đêm nào ông cũng nghĩ. Ông thấy bạn bè cùng tuổi, người để lại nhà lầu, người để lại đất mặt tiền. Còn ông, cả đời làm thuê, dành dụm được bao nhiêu đâu. Ông thương con, mà thương theo kiểu của người cha nghèo: thương mà thấy mình có lỗi.
Thật ra, con ông chưa bao giờ đòi hỏi gì. Chúng đi làm, tự nuôi thân, Tết về vẫn biếu ông ít tiền, vẫn ngồi ăn cơm với ông. Nhưng ông vẫn lo. Vì trong đầu ông có một thước đo: cha tốt là cha để lại được nhiều. Thước đo ấy không ai đặt ra, mà ông tự mang từ bao nhiêu năm nay.
Có một điều ít người để ý: của cải vật chất trên đời này có giới hạn, còn lòng tham của con người thì không có đáy. Nhà đã có rồi lại muốn nhà to hơn. Đất đã có rồi lại muốn thêm mảnh nữa. Lòng tham không đáy thì bao nhiêu cũng không đủ. Ông Sáu có để lại gấp đôi, gấp ba, cái lo ấy vẫn còn đó. Vì cái lo không nằm ở số tiền, mà nằm ở cái tâm chưa bao giờ thấy đủ.
Đức Phật dạy rằng Diệu đế về Diệt Khổ là sự từ bỏ, sự giải phóng, và sự buông bỏ lòng tham thủ. Nói bằng lời thường: khổ hết khi mình thôi nắm chặt. Ông Sáu đang nắm chặt một ý nghĩ: "Tôi phải để lại nhiều cho con, nếu không tôi là người cha thất bại." Nắm chặt ý nghĩ ấy, ông khổ. Buông ý nghĩ ấy ra, ông mới thấy con mình đang sống ra sao.
Con ông sống ra sao? Đứa lớn làm công nhân, lương đủ nuôi vợ con. Đứa giữa bán hàng ngoài chợ, chịu khó. Đứa út học nghề sửa xe, mới mở tiệm nhỏ. Không đứa nào giàu. Nhưng không đứa nào hư. Không đứa nào bỏ cha. Thế chẳng phải là ông đã để lại rất nhiều rồi sao?
Người cha để lại cho con thứ quý nhất không phải là nhà, là đất. Mà là cái nếp sống. Ông Sáu cả đời không gian dối, không trộm cắp, làm thuê thì làm cho tròn việc, nợ ai thì trả. Con ông nhìn cha mà lớn lên như vậy. Cái nếp ấy đi theo chúng cả đời, không ai lấy mất được. Đất có thể bán, nhà có thể sập, nhưng cái nếp làm người tử tế thì ở lại.
Ông cũng cần nhìn lại một điều: con cái có thực sự cần ông để lại nhiều không? Hay chính ông đang tự đặt gánh lên vai mình? Nhiều người già lo cho con đến mức quên sống phần đời còn lại của mình. Ăn không dám ăn ngon, mặc không dám mặc ấm, bệnh không dám đi khám, chỉ để dành thêm được một ít. Đến khi nằm xuống, con cầm số tiền ấy mà khóc, không phải vì mừng, mà vì thương cha cả đời khổ vì lo.
Buông nỗi lo này không có nghĩa là mặc kệ con, không chuẩn bị gì. Chuẩn bị những gì có thể, trong khả năng của mình, rồi thôi. Dặn dò con những điều cần dặn, giấy tờ làm cho gọn gàng, rồi sống nốt những ngày còn lại cho nhẹ nhàng. Phần còn lại, để con tự đi. Đời của con, con phải tự bước. Cha mẹ nào đi theo con cả đời được.
Ông Sáu thử làm một việc nhỏ. Sáng nay ông dậy sớm, nấu nồi cháo, gọi con cháu về ăn. Ông không nói gì về tiền bạc, đất đai. Ông chỉ hỏi đứa út tiệm sửa xe dạo này đông khách không, đứa giữa chợ búa có mệt không. Cả nhà ăn cháo, cười nói. Ông thấy lòng nhẹ hẳn. Có lẽ đây mới là thứ ông để lại được: một buổi sáng cả nhà còn ngồi với nhau.
Chết đi không để lại nhà cao cửa rộng, không phải là thất bại. Chết đi mà con cái còn thương nhau, còn nhớ cha bằng lòng biết ơn, ấy mới là giàu. Nhà cửa rồi cũng đổi chủ. Chỉ có cái tình cha con là ở lại trong lòng người sống. Buông được nỗi lo phải để lại nhiều, ông Sáu mới thấy mình đã để lại đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư