Năm nào tới giỗ mẹ, chị Hai cũng tất bật từ sáng sớm. Mẹ nấu canh chua cá lóc, thịt kho tàu, dưa giá. Chị muốn mâm giỗ phải đúng như ngày xưa mẹ nấu. Cá phải là cá lóc đồng. Thịt kho phải đúng màu. Dưa giá phải giòn như mẹ làm.
Năm nay em dâu mua cá nuôi, không phải cá đồng. Chị Hai nhìn mâm cá mà mặt nặng trĩu. Chị nói với em dâu mấy câu. Em dâu cũng không vừa, bảo mua được vậy là may rồi, chợ giờ khác xưa. Hai chị em lời qua tiếng lại. Đến lúc thắp hương, không khí trong nhà đã lạnh đi một nửa.
Mâm giỗ là để nhớ mẹ. Nhưng khi cái muốn của mình lớn quá, mâm giỗ lại thành chỗ để cãi nhau. Chị Hai không sai khi muốn giữ đúng món mẹ nấu. Nhưng chị sai ở chỗ chị bắt mọi người phải giống y như ý mình. Mẹ đã đi rồi. Người ở lại thì mỗi người một hoàn cảnh, một cách nhớ khác nhau.
Có một bài kệ xưa kể rằng có những người chấp trước, giành giật trong các luận thuyết của mình. Ai cũng giữ khư khư cái mình cho là đúng, rồi tranh nhau xem ai đúng hơn. Chuyện bàn luận đã vậy, chuyện trong nhà cũng vậy. Người thì bảo giỗ phải đúng món. Người thì bảo giỗ cốt ở lòng thành. Mỗi người giữ một ý, không ai chịu buông, thế là ngày giỗ thành ngày giận.
Thật ra mẹ của chị Hai có cần mâm cỗ phải giống hệt ngày xưa không? Lúc còn sống, mẹ nấu gì cũng được, miễn cả nhà ngồi ăn với nhau. Mẹ vui nhất là khi con cháu sum họp. Mẹ chưa bao giờ nói: "Sau này giỗ tao, chúng mày phải nấu đúng món này, không thì tao buồn." Cái "phải đúng" ấy là chị Hai tự đặt ra, rồi tự làm khổ mình và làm khổ cả nhà.
Người ta hay nhầm lẫn giữa giữ gìn và bám chặt. Giữ gìn là nhớ món mẹ nấu, thỉnh thoảng nấu lại cho con cháu biết mùi vị ngày xưa. Bám chặt là bắt mọi người phải nấu đúng như vậy, sai một chút cũng không được. Giữ gìn làm lòng ấm. Bám chặt làm lòng nặng.
Trong sách Căn Bản Phật Giáo có dạy rằng chúng ta phải cố gắng trau giồi hạnh từ khước, buông bỏ, không luyến ái. Nói bằng lời thường: thương mẹ thì cứ thương, nhớ mẹ thì cứ nhớ, nhưng đừng bắt cái thương, cái nhớ ấy phải đóng khung trong một mâm cỗ. Thương mà buông được cái khung, thương vẫn còn đó, mà nhẹ hơn nhiều.
Chị Hai thử nghĩ lại xem: nếu mẹ còn sống, mẹ thấy con dâu mua cá nuôi vì chợ không còn cá đồng, mẹ có trách không? Mẹ sẽ bảo: "Có gì ăn nấy, miễn cả nhà ngồi lại với nhau." Mẹ của chị là người như vậy. Cả đời mẹ xuề xòa, có gì dùng nấy, chưa bao giờ làm khó con cháu vì miếng ăn. Vậy mà đến ngày giỗ mẹ, chị lại làm khó cả nhà vì miếng ăn. Có phải chị đang nhớ mẹ bằng cách làm trái với cách mẹ sống?
Buông cái muốn mâm giỗ phải đúng như xưa, không có nghĩa là bỏ luôn ngày giỗ, hay nấu qua loa cho xong. Buông nghĩa là mình nấu bằng lòng thành, trong khả năng của mình, rồi thôi. Cá đồng thì tốt. Cá nuôi cũng được. Món mẹ nấu được thì quý. Không nấu được thì nấu món khác, miễn là cả nhà cùng nhớ mẹ.
Ngày giỗ năm sau, chị Hai định làm khác. Chị sẽ hỏi em dâu thích nấu món gì. Chị sẽ để cháu gái nấu thử món nó học được. Mâm cỗ có thể không giống ngày xưa. Nhưng cả nhà sẽ ngồi lại với nhau, không ai nặng mặt. Mẹ nhìn xuống, có lẽ mẹ sẽ vui hơn là thấy một mâm cỗ đúng chuẩn mà lòng người thì lạnh.
Giỗ là để nhớ người đã đi, và để người ở lại còn thương nhau. Món ăn chỉ là cái cớ để sum họp. Đừng để cái cớ lấn át cái chính. Buông được một món ăn cho đúng ý mình, mình giữ được cả nhà. Cái nào quý hơn, ai cũng biết. Chỉ là lúc nóng lên, mình hay quên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư