Anh Tuấn năm nay ngoài bốn mươi, làm ăn cũng khá, nhà cửa đàng hoàng. Nhưng mỗi lần về quê thăm cha mẹ, anh lại thấy nặng lòng. Cha anh vẫn giữ thói quen cũ: tiết kiệm đến mức keo kiệt, cái áo rách vẫn mặc, cái quạt hỏng vẫn cố sửa. Mẹ anh vẫn hay cằn nhằn, vẫn hay so sánh anh với con nhà người ta. Anh thương cha mẹ, nhưng anh cũng mệt. Anh nghĩ, giá mà cha mẹ thoáng hơn một chút, vui vẻ hơn một chút, thì cả nhà đã hạnh phúc hơn nhiều rồi.
Anh bắt đầu khuyên. Anh mua cho cha cái áo mới, cha cất vào tủ, không mặc. Anh mua cho mẹ cái điện thoại mới, mẹ bảo tốn tiền, để đó. Anh nói cha mẹ đi du lịch đi, cha mẹ bảo ở nhà quen rồi, đi đâu cho mệt. Anh càng cố, cha mẹ càng khép lại. Cuối cùng, anh bực. Anh bảo cha mẹ cứng đầu, không biết hưởng thụ. Cha anh im lặng. Mẹ anh quay mặt đi. Bữa cơm hôm đó ăn không ngon.
Câu chuyện này quen lắm. Rất nhiều người trong chúng ta đang sống trong đó. Mình lớn lên, mình học được nhiều điều mới, mình muốn cha mẹ cũng thay đổi theo. Mình muốn cha mẹ ăn uống lành mạnh hơn, sống vui vẻ hơn, bớt lo lắng hơn. Ý thì tốt. Nhưng cách làm thì lại khiến cả hai bên cùng khổ.
Vấn đề nằm ở chỗ, mình đang đặt kỳ vọng lên một người đã sống bảy tám chục năm với thói quen của họ. Cái áo rách cha vẫn mặc, không phải vì cha không có áo mới. Mà vì với cha, cái áo đó còn mặc được, bỏ đi thì phí. Đó là cả một đời sống tiết kiệm, một đời quen chắt chiu từng đồng để nuôi con. Mình bảo cha bỏ cái áo đi, vô tình mình đang bảo cha bỏ đi cả một phần đời của cha.
Mẹ hay cằn nhằn, không phải vì mẹ không thương mình. Mà vì cằn nhằn là cách duy nhất mẹ biết để thể hiện sự quan tâm. Mẹ không biết nói những lời ngọt ngào. Mẹ chỉ biết hỏi: ăn chưa, ngủ chưa, sao gầy thế. Nghe thì khó chịu, nhưng đằng sau đó là cả một tấm lòng.
Trong kho sách Phật giáo, bài viết về con đường thiền định có câu: buông xả là buông xả tham ái và chấp trước. Chấp trước ở đây, chính là cái ý nghĩ: cha mẹ phải thế này mới đúng, phải thế kia mới tốt. Mình bám vào hình ảnh một người cha, người mẹ lý tưởng trong đầu mình, rồi mình thất vọng khi cha mẹ thật không giống như vậy. Cái khổ không đến từ cha mẹ. Cái khổ đến từ cái hình ảnh mình tự vẽ ra.
Một bài viết khác, của thầy Thích Nhật Từ, có đoạn nói bậc giác ngộ không còn mong cầu và không bị chấp thủ chi phối. Mong cầu là muốn mọi thứ phải theo ý mình. Khi mình mong cha mẹ thay đổi, mình đang mong cầu. Mà cha mẹ là người khác, không phải là mình. Mình không thể thay đổi ai bằng mong cầu. Mình chỉ có thể thay đổi cách mình nhìn họ.
Thực tập ở đây rất cụ thể. Lần sau về thăm nhà, thay vì nhìn xem cha mẹ còn thói quen nào chưa tốt, mình thử nhìn xem cha mẹ còn khỏe không, còn ăn được không, còn cười được không. Thay vì mua áo mới rồi buồn khi cha không mặc, mình thử ngồi với cha một buổi chiều, nghe cha kể chuyện ngày xưa. Thay vì bảo mẹ đừng cằn nhằn nữa, mình thử nghe mẹ cằn nhằn xong rồi cười, bảo: con biết rồi, mẹ đừng lo.
Có một điều rất lạ. Khi mình thôi không cố thay đổi cha mẹ nữa, thì cha mẹ lại tự nhiên thay đổi. Không phải thay đổi theo ý mình, mà thay đổi theo cách của họ. Có ông cụ cả đời không chịu đi chơi, đến khi con không ép nữa, tự nhiên ông lại muốn đi. Có bà mẹ cả đời lo lắng, đến khi con không cãi nữa, tự nhiên bà lại nhẹ nhàng hơn. Vì khi mình không ép, cha mẹ không còn phải gồng lên để chống lại mình nữa.
Dĩ nhiên, có những chuyện cần nói. Nếu cha mẹ có thói quen gây hại cho sức khỏe, như hút thuốc nhiều, như bỏ thuốc bác sĩ kê, thì mình vẫn nên nhắc. Nhưng nhắc một lần, nhắc nhẹ nhàng, rồi để đó. Không nhắc đi nhắc lại thành cằn nhằn. Không biến sự quan tâm thành áp lực. Cha mẹ cũng là người lớn. Họ có quyền chọn cách sống của họ, dù cách đó không giống cách mình muốn.
Buông kỳ vọng vào cha mẹ, không có nghĩa là buông bỏ cha mẹ. Trái lại, đó là cách thương cha mẹ đúng nhất. Thương là chấp nhận người ta như người ta đang là, không phải như mình muốn người ta phải là. Cha mẹ đã thương mình như vậy từ nhỏ. Mình khóc, mình quấy, mình làm đủ thứ chuyện dại dột, cha mẹ vẫn thương. Giờ đến lượt mình thương lại, cũng bằng cách đó: thương cả những điều chưa hoàn hảo.
Anh Tuấn sau này kể lại, anh thôi không mua áo mới cho cha nữa. Anh về quê, ngồi sửa cái quạt hỏng cùng cha. Hai cha con vừa sửa vừa cười. Mẹ anh nấu cơm, vẫn cằn nhằn như mọi khi, nhưng anh không còn thấy khó chịu. Anh nghe, rồi anh cười. Bữa cơm hôm đó ngon hơn hẳn.
Cha mẹ rồi sẽ già đi. Thời gian mình còn được ngồi ăn cơm cùng họ, đếm được trên đầu ngón tay. Dùng thời gian đó để thay đổi họ, hay dùng để thương họ, là lựa chọn của mình. Mà lựa chọn nào cũng để lại một kết quả khác nhau. Một bên là những cuộc cãi vã, một bên là những bữa cơm ngon. Mình chọn bên nào, thì đời mình sẽ có hương vị của bên đó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư