Đăng một tấm hình lên mạng, rồi cứ vài phút lại mở điện thoại xem có ai thích chưa. Được mười lượt thích, mình thấy vui. Được một trăm lượt, mình thấy mình có giá trị. Không ai thích, mình thấy buồn, thấy mình vô hình. Có hôm mình xóa bài đi, đăng lại giờ khác, chỉ để có thêm vài lượt thích. Mình tưởng mình đang chơi mạng xã hội. Nhưng thật ra, mạng xã hội đang chơi mình.
Cơn khát được chú ý trên mạng đến rất âm thầm. Ban đầu, mình chỉ muốn chia sẻ niềm vui. Dần dần, mình muốn được khen. Rồi mình muốn được nhiều người theo dõi. Rồi mình bắt đầu sống cho lượt thích: ăn món gì cũng chụp, đi đâu cũng quay, làm gì cũng nghĩ người ta sẽ thích hay không. Mình không còn sống cho mình nữa. Mình sống cho ánh mắt của người lạ.
Sách Phật dạy về tám pháp thế gian, còn gọi là tám ngọn gió: được và mất, khen và chê, vinh và nhục, vui và khổ. Tám ngọn gió này thổi vào ai, người đó cũng chao đảo, nếu lòng mình không vững. Lượt thích trên mạng chính là một ngọn gió trong tám ngọn đó: được khen thì vui, bị chê thì buồn, được nhiều người theo dõi thì phồng lên, ít người xem thì xẹp xuống. Lòng mình cứ theo gió mà đi, không có chỗ đứng yên.
Nguy hiểm của cơn khát này là nó không bao giờ đủ. Hôm nay mình có một trăm người theo dõi, mình muốn một nghìn. Có một nghìn, mình muốn mười nghìn. Người nổi tiếng có hàng triệu người theo dõi, mà vẫn lo mình hết thời, vẫn sợ người ta quên mình. Được chú ý giống như uống nước mặn: càng uống càng khát. Không phải vì mình thiếu, mà vì mình đang uống nhầm thứ.
Thực tập buông cơn khát này bắt đầu bằng việc hỏi lòng mình một câu trước khi đăng: mình đăng vì mình vui, hay vì mình muốn được khen. Nếu vì mình vui, mình cứ đăng, rồi mình cất điện thoại đi, đi làm việc khác. Nếu vì muốn được khen, mình dừng lại một chút. Mình tự hỏi: lời khen của người lạ có làm mình tốt hơn không. Không. Nó chỉ làm mình vui một lúc, rồi hết. Vui một lúc rồi hết, mà mình phải trả giá bằng cả ngày thấp thỏm, thì có đáng không.
Rồi mình tập đăng ít lại, sống nhiều hơn. Ăn một bữa ngon, mình ăn cho ngon, không chụp. Đi chơi với con, mình chơi với con, không quay. Niềm vui nào mình giữ cho riêng mình, niềm vui đó là của mình thật. Niềm vui nào mình đem lên mạng để đổi lấy lượt thích, niềm vui đó không còn là của mình nữa, nó thuộc về người xem. Giữ lại cho mình một phần đời không lên mạng, đó là cách mình giữ lại chính mình.
Có người hỏi: vậy mình bỏ mạng xã hội luôn hay sao. Không cần bỏ hẳn. Mạng xã hội cũng có cái hay: giữ liên lạc với bạn bè, học được điều mới, chia sẻ việc tốt. Vấn đề không phải là mạng xã hội. Vấn đề là mình dùng nó hay nó dùng mình. Mình dùng nó khi mình chủ động: mình vào, mình xem cái mình cần, mình ra. Nó dùng mình khi mình bị động: mình lướt mãi không dừng, mình chờ lượt thích, mình buồn vì bị chê. Khác nhau ở chỗ ai làm chủ.
Buông cơn khát được chú ý không phải là mình không cần ai cả, sống một mình. Con người ai cũng cần được thương, được công nhận. Nhưng sự công nhận thật không nằm ở con số trên màn hình. Nó nằm ở những người thật quanh mình: người nhà thương mình, bạn bè tin mình, đồng nghiệp quý mình. Một lời khen thật của một người thật, đáng hơn một nghìn lượt thích của người lạ. Mình quay về với người thật, với đời thật, thì cơn khát đó tự nhiên hết.
Có một điều nữa về mạng xã hội mà mình nên nhìn thẳng: nó được thiết kế để giữ chân mình càng lâu càng tốt. Mỗi lượt thích, mỗi bình luận, mỗi thông báo đều là một mồi nhỏ, kéo mình quay lại. Mình tưởng mình đang tự do lướt xem, nhưng thật ra có cả một hệ thống đang tính toán làm sao để mình ở lại lâu hơn, xem nhiều hơn, thèm khát nhiều hơn. Biết được điều này không phải để mình sợ mạng xã hội. Biết để mình tỉnh táo: mình là người dùng, không phải là món hàng. Mình vào mạng với mục đích rõ ràng, xem xong việc cần xem, rồi mình ra. Người làm chủ được thời gian của mình thì cũng làm chủ được lòng mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư