Có một chuyện đã mười năm rồi mà anh vẫn nhớ. Hồi ấy anh chọn sai một quyết định: không mua căn nhà đó, không nhận công việc đó, không nói câu đó với cha trước khi cha mất. Bây giờ nhìn lại, anh cứ nghĩ: giá như hồi đó mình khác đi, thì bây giờ đã khác. Nghĩ vậy, anh buồn. Buồn xong, anh lại nghĩ tiếp. Ngày nào cũng nghĩ một vòng như vậy. Mười năm trôi qua, chuyện cũ vẫn còn nguyên, mà đời anh thì cứ đứng yên.
Quá khứ nó giống cái bóng. Mình càng quay lại đuổi theo nó, nó càng dài ra. Mình càng nhìn nó, mình càng không nhìn được đường trước mặt. Có người sống cả đời với một câu "giá như". Giá như mình học giỏi hơn. Giá như mình lấy người khác. Giá như mình không nói câu đó. Mỗi câu giá như là một lần mình tự kéo mình về chỗ cũ. Mà chỗ cũ thì không còn nữa. Mình có quay lại được đâu.
Có một câu kinh xưa nói thế này: "Các hành vô thường, là pháp thay đổi. Đã sinh phải chết, tịch diệt an lạc." Nghĩa là mọi thứ trên đời đều đổi thay, đó là lẽ thường. Cái đã sinh thì phải diệt. Cái đã qua thì đã qua. Không có gì đứng yên để mình quay lại sửa. Hiểu được như vậy, lòng mới yên. Không hiểu, mình cứ đòi quá khứ phải khác đi, mà quá khứ thì không bao giờ khác đi được.
Nói theo lời thường, quá khứ giống như nước đã chảy qua cầu. Mình có đứng trên cầu mà tiếc cũng không gọi nước quay lại được. Mình chỉ có thể đứng đó, nhìn nước chảy, rồi bước tiếp. Bước tiếp không có nghĩa là quên. Quên thì không quên được, mà cũng không cần quên. Bước tiếp có nghĩa là mình không để nước cũ quyết định mình đi đâu hôm nay.
Buông quá khứ không phải là phủi tay, coi như chưa từng xảy ra. Buông là lấy bài học ra khỏi chuyện cũ, rồi để chuyện cũ ở lại chỗ cũ. Chuyện mua nhà sai dạy mình: lần sau quyết định lớn thì hỏi thêm người, nghĩ thêm một đêm. Chuyện không nói được câu thương cha dạy mình: hôm nay còn cha mẹ thì nói đi, đừng để mai. Lấy được bài học rồi, chuyện cũ đã làm xong nhiệm vụ của nó. Giữ nó thêm nữa chỉ làm mình nặng.
Có một câu kinh nữa dạy: "Vượt qua chấp trước, không còn sinh lại. Thoát khỏi ma giới, như nhật sáng trong." Chấp trước là bám chặt vào một cái gì đó, không chịu buông. Bám vào quá khứ cũng là một thứ chấp. Mình bám vào một phiên bản của mình ngày xưa, một phiên bản lẽ ra đã khác. Nhưng phiên bản ấy không có thật. Nó chỉ có trong đầu mình. Bám vào cái không có thật thì làm sao mà nhẹ được.
Thực tập thì bắt đầu từ một việc rất nhỏ: mỗi khi câu "giá như" nổi lên, mình nói thầm: "Chuyện đó đã xong rồi." Không tranh cãi với nó. Không phân tích thêm. Chỉ nói một câu ấy thôi, rồi quay về việc đang làm. Rửa chén thì rửa chén. Đi làm thì đi làm. Chơi với con thì chơi với con. Một lần thì chưa hết. Nhưng một ngày làm mười lần như vậy, một tháng sau, câu giá như sẽ yếu dần. Nó yếu đi vì mình không nuôi nó nữa.
Có người sợ rằng buông quá khứ là bất hiếu, là vô tâm. Sợ rằng nếu mình không day dứt nữa thì có nghĩa là mình không thương cha nữa, không tiếc nuối nữa. Không phải vậy. Thương cha không nằm ở việc mình day dứt bao lâu. Thương cha nằm ở việc hôm nay mình sống ra sao, mình đối với mẹ ra sao, mình dạy con ra sao. Cha mình nếu còn, cha muốn mình sống tốt, chứ không muốn mình sống trong day dứt. Day dứt không phải là hiếu. Sống tốt mới là hiếu.
Quá khứ còn có một mặt khác: những chuyện vui cũ. Có người cứ ôm kỷ niệm đẹp ngày xưa rồi chê hiện tại. Ngày xưa lương thấp mà vui. Ngày xưa nhà nghèo mà ấm. Bây giờ đủ đầy mà sao lạnh. Ôm kỷ niệm đẹp cũng là một thứ bám. Ngày xưa vui thật, nhưng ngày xưa đã qua. Hôm nay cũng có cái vui của hôm nay, nếu mình chịu nhìn. Bữa cơm tối nay, tiếng con cười tối nay, cơn gió mát tối nay. Vui không ở ngày xưa. Vui ở ngay đây, nếu mình chịu ở ngay đây.
Tối nay, thử làm một việc nhỏ: viết ra một chuyện cũ mà mình còn day dứt. Viết xong, viết tiếp một câu: chuyện này dạy mình điều gì? Viết được câu trả lời rồi, gấp tờ giấy lại, cất đi. Không cần đốt, không cần xé. Chỉ cần cất đi, như cất một món đồ đã dùng xong vào kho. Lòng mình cũng vậy. Có những thứ cất vào kho rồi, nhà mới rộng ra. Mình mới có chỗ để đón chuyện mới.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư