Tối qua, hai vợ chồng cãi nhau vì chuyện dạy con. Vợ nói con phải học thêm. Chồng nói con học đủ rồi, cần chơi. Câu qua câu lại, giọng to dần. Vợ nói: "Anh lúc nào cũng chiều con." Chồng nói: "Em lúc nào cũng ép con." Rồi hai người im lặng. Cơm dọn ra, không ai ăn ngon. Con ngồi giữa, nhìn ba, nhìn mẹ, rồi cúi xuống bát. Bữa cơm nguội ngắt. Chuyện dạy con thì chưa xong, mà nhà thì đã lạnh.
Hơn thua trong nhà nó kỳ lắm. Ngoài đường, hơn thua còn có cái để được: được tiền, được chức, được tiếng. Trong nhà, hơn thua được cái gì? Được một câu nói đúng. Được cảm giác mình thắng. Nhưng cái giá thì đắt: một bữa cơm mất ngon, một buổi tối mất vui, con mất một buổi tối bình yên. Thắng một câu, thua cả bữa cơm. Tính ra, có đáng không?
Có một câu kinh xưa nói thế này: "Hận thù kẻ oán, không sao hết oán. Không oán, hết oán, đường này nên theo." Nghĩa là lấy oán đáp oán thì oán không hết. Trong nhà cũng vậy. Lấy lời hơn đáp lời hơn thì lời hơn không hết. Mình nói một câu nặng, người ta đáp một câu nặng hơn. Mình đáp lại câu nặng hơn nữa. Cứ thế mà leo thang. Đến lúc cả hai cùng mệt, cùng đau, mà không ai nhớ chuyện ban đầu là chuyện gì nữa.
Kinh còn dạy một câu nữa: "Phẫn nộ không thấy pháp, phẫn nộ không biết đạo. Người trừ được phẫn nộ, phước vui thường theo thân." Lúc mình đang hơn thua, mình có thấy được gì không? Mình chỉ thấy mình đúng. Mình không thấy vợ mình cũng đang lo cho con, chỉ lo theo cách khác. Mình không thấy chồng mình cũng đang thương con, chỉ thương theo cách khác. Hai người cùng thương con, mà cãi nhau vì cách thương khác nhau. Nghe có buồn cười không? Buồn cười mà buồn thật.
Nói theo lời thường, hơn thua trong nhà giống như hai người cùng chèo một chiếc thuyền mà cứ giành nhau tay chèo. Người này giật về bên trái, người kia giật về bên phải. Thuyền cứ quay vòng tại chỗ. Không ai tới được bờ. Mà nước thì cứ vào thuyền. Muốn thuyền đi, phải có một người buông tay chèo ra trước. Không phải buông luôn. Mà buông một lúc, để thuyền đi thẳng, rồi cùng nhau chèo tiếp.
Buông hơn thua trong nhà bắt đầu từ một câu hỏi nhỏ: mình muốn đúng, hay mình muốn nhà yên? Hai cái ấy, có lúc không đi cùng nhau. Muốn đúng thì phải cãi tới cùng. Muốn nhà yên thì có lúc phải nhịn một câu. Nhịn một câu không có nghĩa là mình sai. Nhịn một câu có nghĩa là mình chọn nhà yên thay vì chọn mình đúng. Người chọn nhà yên không phải người yếu. Người chọn nhà yên là người thấy được cái gì quý hơn.
Thực tập thì có một cách rất cụ thể: khi cãi nhau, ai nói trước thì người kia nghe hết đã, đừng chen ngang. Nghe hết rồi, lặp lại ý của người kia bằng lời của mình: "Ý em là con cần học thêm vì sắp thi, đúng không?" Chỉ một câu lặp lại như vậy thôi, người kia sẽ thấy mình được nghe. Được nghe rồi, người ta sẽ dịu xuống. Dịu xuống rồi, mới bàn được. Còn chen ngang, cắt lời, thì người ta chỉ thấy mình không được nghe, và càng nói to hơn.
Còn một cách nữa: đặt ra một luật nhỏ trong nhà. Cãi nhau thì cãi, nhưng không cãi trước mặt con. Không cãi lúc đang ăn cơm. Không nhắc chuyện cũ. Ba luật ấy thôi, giữ được thì nhà đã yên hơn một nửa. Chuyện cũ mà lôi ra thì không bao giờ hết. Hôm nay cãi chuyện học thêm, lại lôi chuyện năm ngoái, chuyện năm kia, thì cãi tới sáng cũng không xong. Chuyện nào ra chuyện nấy. Chuyện cũ đã xong thì để nó xong.
Có người nói: nhưng cứ nhịn hoài thì mình thiệt. Đúng, nếu chỉ một người nhịn hoài thì không công bằng. Buông hơn thua không phải là một người nhịn mãi. Buông hơn thua là cả hai cùng học cách buông. Hôm nay mình nhịn một câu, mai người ta nhịn một câu. Dần dần, nhà sẽ có thói quen mới: thói quen nghe nhau trước khi cãi. Thói quen ấy phải tập. Không ai sinh ra đã có.
Tối nay, nếu nhà mình lại sắp cãi nhau vì một chuyện nhỏ, thử dừng lại một nhịp. Nhìn sang con đang ngồi đó. Nhìn bữa cơm đang nóng trên bàn. Rồi tự hỏi: câu mình sắp nói có làm bữa cơm này ngon hơn không? Có làm con mình vui hơn không? Nếu không, thì đừng nói. Uống một ngụm nước. Ăn cơm đã. Chuyện dạy con, ăn xong bàn tiếp cũng chưa muộn. Mà ăn xong, bụng no, lòng dịu, bàn cũng dễ hơn.
Thắng một câu thì dễ. Giữ được một bữa cơm vui thì khó hơn. Nhưng cái khó ấy mới là cái đáng giữ. Nhà không phải là chỗ để thắng thua. Nhà là chỗ để về. Về nhà mà còn phải thắng thua nữa thì mình về đâu cho yên? Buông một câu hơn thua xuống, mình được lại cả một buổi tối. Tính ra, mình lời to.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư