Chị ba mươi hai tuổi, làm văn phòng, lương đủ sống. Bạn bè cùng tuổi có người đã lên trưởng phòng, có người mua được nhà, có người mở quán riêng. Chị nhìn lại mình, thấy mình chậm. Tối về, chị lướt điện thoại, thấy người ta khoe thành tích, lòng chị chùng xuống. Chị tự nhủ: mình phải cố hơn. Phải giỏi hơn. Phải nhanh hơn. Rồi chị đăng ký thêm hai khóa học, làm thêm giờ, ngủ ít đi. Một tháng sau, chị mệt rã rời, mà vẫn thấy mình chưa đủ giỏi.
Kỳ vọng vào chính mình, nghe thì tốt. Ai mà chẳng muốn tiến bộ. Nhưng có một loại kỳ vọng không phải để tiến bộ. Nó là cái thước đo quá cao, đặt ra để mình lúc nào cũng thấy mình thiếu. Thước ấy không phải của mình. Nó là thước của thiên hạ. Người ta ba mươi tuổi mua nhà, mình ba mươi hai chưa mua được, thế là mình thua. Người ta lên chức, mình chưa lên, thế là mình kém. Mình đo mình bằng thước của người khác, thì đo kiểu gì cũng thua.
Có một câu kinh xưa nói thế này: "Thường hành từ bi, sạch như lời Phật. Biết đủ, biết dừng, thì thoát sinh tử." Biết đủ, biết dừng. Nghe thì đơn giản, làm thì khó. Biết đủ không phải là không cố gắng. Biết đủ là biết mình đang ở đâu, mình có gì, mình đi được bao xa trong hôm nay. Hôm nay mình làm được ba việc tốt, thì ba việc ấy là đủ cho hôm nay. Ngày mai làm tiếp ba việc nữa. Cứ vậy mà đi. Người đi từng bước thì đi xa. Người cứ nhảy cóc vì muốn tới đích ngay thì hay vấp.
Kinh còn dạy: "Ít muốn biết đủ, gọi là Phạm chí." Ít muốn ở đây không chỉ là ít muốn đồ đạc. Mà còn là ít muốn mình phải trở thành một ai đó khác. Mình muốn mình giỏi hơn, đó là tốt. Nhưng mình muốn mình phải giỏi ngay bây giờ, phải bằng người ta ngay bây giờ, thì cái muốn ấy trở thành roi quất vào lưng mình. Ngày nào mình cũng tự quất mình một roi: sao mình chậm thế, sao mình dở thế. Quất nhiều, lưng mình đầy vết, mà chân mình có đi nhanh hơn đâu.
Nói theo lời thường, kỳ vọng quá cao giống như mình bắt một đứa trẻ mới tập đi phải chạy. Nó chạy không nổi, nó ngã, nó khóc. Mình lại mắng nó sao không chạy. Đứa trẻ ấy chính là mình. Mình mới học một nghề được hai năm, mình đòi mình phải giỏi như người làm mười năm. Mình mới tập kinh doanh được ba tháng, mình đòi mình phải lãi như người làm mười năm. Đòi như vậy thì chỉ có mệt. Mệt rồi nản. Nản rồi bỏ. Bỏ rồi lại tự trách mình bỏ. Một vòng luẩn quẩn.
Buông cái thước đo quá cao không có nghĩa là buông xuôi, nằm dài ra đó. Buông là đổi thước. Thay vì đo mình bằng người khác, đo mình bằng chính mình hôm qua. Hôm qua mình chưa biết làm cái này, hôm nay mình biết rồi. Thế là tiến. Hôm qua mình nóng giận với con, hôm nay mình kiềm được. Thế là tiến. Tiến từng chút như vậy, một năm nhìn lại, mình đã đi xa lắm. Mà đi xa trong yên lòng, không phải đi xa trong mệt mỏi.
Thực tập thì bắt đầu từ một việc nhỏ: tối nay, trước khi ngủ, viết ra ba việc mình làm được hôm nay. Không cần việc lớn. Nấu được bữa cơm ngon cũng tính. Kiên nhẫn nghe con kể chuyện cũng tính. Không cáu với vợ cũng tính. Viết ba việc ấy ra, mình sẽ thấy một sự thật: mình không hề dở như mình tưởng. Mình chỉ quen nhìn vào cái chưa được, mà quên nhìn vào cái đã được.
Rồi thử đặt mục tiêu nhỏ lại. Thay vì "năm nay phải mua nhà", đặt "mỗi tháng để dành được một khoản". Thay vì "phải giỏi như người ta", đặt "tuần này học xong một bài". Mục tiêu nhỏ thì làm được. Làm được thì vui. Vui thì có sức làm tiếp. Mục tiêu lớn quá thì làm không tới, không tới thì nản, nản thì bỏ. Người ta đi xa không phải vì người ta đặt mục tiêu lớn. Người ta đi xa vì người ta đi đều.
Có một điều nữa: mình không cần phải giống ai cả. Mỗi người một đời, một hoàn cảnh, một tốc độ. Người ta ba mươi tuổi mua nhà vì nhà người ta có điều kiện. Mình ba mươi hai chưa mua được vì mình bắt đầu từ hai bàn tay trắng. So hai người ấy với nhau thì có công bằng không? Không. Mình chỉ cần so mình với mình. Mình của hôm nay có hơn mình của năm ngoái không? Có, thì mình đang đi đúng đường. Đường của mình, mình đi. Không ai đi thay mình được, mà cũng không ai có quyền đo đường của mình bằng thước của họ.
Tối nay, nếu lại thấy lòng chùng xuống vì mình chậm hơn người ta, thử thở ra một hơi dài và nói thầm: "Mình đi tốc độ của mình." Nói xong, làm một việc nhỏ cho ngày mai. Chuẩn bị đồ đi làm. Đọc vài trang sách. Ngủ sớm một chút. Những việc nhỏ ấy mới là thứ đưa mình đi xa. Cái thước đo quá cao thì buông xuống đi. Vai mình nhẹ rồi, chân mình mới bước nhanh được.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư