Bác Tư năm nay sáu mươi hai tuổi. Tháng trước, bác thấy ngực hơi tức. Bác đi khám. Bác sĩ nói không sao, chỉ là trào ngược dạ dày, uống thuốc vài hôm là hết. Vậy mà bác không tin. Bác lên mạng tìm. Càng tìm, bác càng sợ. Bác thấy mình có đủ triệu chứng của đủ thứ bệnh nặng. Bác mất ngủ. Bác ăn không ngon. Bác đi khám thêm ba nơi nữa. Nơi nào cũng nói không sao. Bác vẫn sợ. Bác sợ mình bị bệnh mà bác sĩ không tìm ra. Bác sợ mình chết mà chưa kịp lo cho vợ con. Nỗi sợ ấy còn làm bác mệt hơn cả cơn tức ngực ban đầu.
Sợ bệnh, sợ chết nó hành người ta như vậy đó. Nó không cần bệnh thật. Nó chỉ cần một dấu hiệu nhỏ. Một cơn đau. Một lần chóng mặt. Một kết quả xét nghiệm hơi lệch. Rồi nó phóng đại lên. Mình tưởng tượng ra đủ thứ xấu. Mình sống như thể bệnh đã tới rồi, dù bệnh chưa tới. Mình lo cho cái chết chưa tới, mà quên sống cho ngày hôm nay. Ngày hôm nay mình vẫn khỏe, vẫn ăn được, vẫn đi lại được, vẫn cười được với vợ con. Nhưng mình không thấy. Mình chỉ thấy cái chết đang chờ ở đâu đó phía trước.
Có một câu kinh xưa nói thế này: "Mọi loài đều sợ chết, sợ roi, sợ đau đớn, hãy ví dụ thân mình, chớ giết, chớ bảo đánh." Nghĩa là mọi loài đều sợ chết, đều sợ đau. Đó là lẽ thường. Không ai không sợ. Nhưng câu kinh dạy mình một điều: hãy lấy thân mình mà suy ra. Mình sợ đau, người khác cũng sợ đau. Mình sợ chết, người khác cũng sợ chết. Hiểu như vậy, mình sẽ thương người hơn. Và mình cũng sẽ hiểu: sợ là chuyện chung của mọi loài. Mình không phải là người duy nhất sợ. Sợ không phải là xấu. Sợ chỉ thành khổ khi mình để nó cầm lái đời mình.
Kinh còn dạy một câu nữa: "Ai thấy ngay thân này, do sáu xúc dẫn đầu, Tỳ-kheo thường nhất tâm, thì tự chứng Niết-bàn." Nghĩa là ai thấy rõ thân này, thấy rõ mọi cảm giác đến rồi đi, giữ tâm an định, thì sẽ được an lạc. Nghe thì cao siêu. Nhưng ngẫm vào chuyện đời thường thì rất thật. Thân này là thân vô thường. Hôm nay khỏe, mai có thể yếu. Hôm nay trẻ, mai sẽ già. Đó là lẽ thường của thân. Mình sợ vì mình muốn thân này phải mãi khỏe, mãi trẻ. Muốn cái không thể được, thì sợ mãi. Thấy rõ thân này là vô thường, mình sẽ thôi đòi nó phải mãi như vậy. Thôi đòi, thì thôi sợ.
Nói theo lời thường, sợ bệnh giống như mình đứng dưới trời nắng mà cứ lo chiều mưa. Mình lo tới mức quên cả nắng đang đẹp. Mình mang ô cả ngày, nặng vai, mỏi tay, mà chiều có mưa hay không thì chưa biết. Có khi chiều nắng đẹp. Thế là mình mang ô uổng cả ngày. Sợ chết cũng vậy. Mình lo cho cái chết chưa tới, mà bỏ mất những ngày còn sống. Tính ra, mình mất cả hai. Mất hiện tại, mà tương lai cũng không khá hơn.
Buông nỗi sợ không có nghĩa là không đi khám, không giữ gìn sức khỏe. Buông là làm hết phần mình, rồi thôi. Đi khám định kỳ. Ăn uống điều độ. Tập thể dục. Ngủ đủ. Làm xong những việc ấy, mình buông xuống. Còn lại, thân muốn sao thì sao. Mình không điều khiển được hết. Bác sĩ nói không sao, mình tin bác sĩ. Mình tin, rồi sống tiếp. Sống tiếp không có nghĩa là chủ quan. Sống tiếp có nghĩa là mình không để một kết quả xét nghiệm quyết định mình vui hay buồn cả tháng.
Thực tập thì bắt đầu từ một việc nhỏ: mỗi khi nỗi sợ nổi lên, mình hỏi: "Ngay bây giờ, mình đang bị gì?" Không phải mai. Không phải mốt. Mà ngay bây giờ. Ngay bây giờ, mình đang ngồi đây, thở được, ăn được, nhìn thấy vợ con. Ngay bây giờ, mình vẫn ổn. Câu hỏi ấy kéo mình về hiện tại. Hiện tại thì mình vẫn ổn. Tương lai thì chưa tới. Mình lo cho tương lai, mà tương lai chưa tới, thì mình đang lo cho một cái bóng. Bóng thì không làm mình đau được. Chỉ có mình tự làm mình đau.
Rồi thử một việc nữa: thay vì lên mạng tìm bệnh, mình đi làm một việc tốt cho thân. Đi bộ ba mươi phút. Nấu một bữa cơm ngon. Ngủ sớm một tối. Những việc ấy mới là thứ giữ thân mình khỏe. Lên mạng tìm bệnh chỉ làm mình sợ thêm. Sợ thêm thì ăn không ngon, ngủ không yên. Ăn không ngon, ngủ không yên thì thân càng yếu. Càng yếu, mình càng sợ. Một vòng luẩn quẩn. Muốn thoát ra, phải có một người dừng trước. Người dừng trước là mình. Dừng tìm bệnh lại. Đi làm việc tốt cho thân đi.
Có người nói: nhưng chết thì sao? Ai rồi cũng chết. Đúng. Ai rồi cũng chết. Chính vì ai cũng chết nên chết không phải là chuyện riêng của mình. Nó là chuyện chung của mọi người. Mình sợ chết, cha mẹ mình cũng sợ, con mình sau này cũng sợ. Sợ là chuyện chung. Nhưng sống thì là chuyện riêng của mình. Mình sống ra sao, đó là chuyện mình quyết định được. Mình sống tử tế, sống vui, sống có ích, thì khi chết tới, mình không tiếc. Người sống trọn một ngày thì không sợ ngày mai. Người sống trọn đời thì không sợ lúc cuối.
Tối nay, thử làm một việc nhỏ: trước khi ngủ, đặt tay lên ngực, cảm nhận tim mình đang đập. Tim vẫn đập. Hơi thở vẫn vào ra. Thân mình vẫn đang làm việc cho mình, đều đặn, không than phiền. Cảm ơn nó một câu thầm trong lòng. Rồi ngủ. Ngày mai, thân lại làm việc tiếp. Mình không cần phải lo thay cho nó. Mình chỉ cần sống cùng nó, nhẹ nhàng, từng ngày một. Buông nỗi sợ xuống, mình được lại cả những ngày còn sống. Tính ra, mình lời to.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư