Có một người mẹ, con đi làm xa, tối nào bà cũng lo. Lo con ăn có đủ không, lo con ngủ có ngon không, lo con đi đường có an toàn không, lo sếp có mắng con không. Bà lo nhiều tới mức đêm nào cũng khó ngủ. Bà bảo: làm mẹ thì phải lo chứ, không lo thì không phải là mẹ. Nhưng bà không nhận ra, cái lo ấy không giúp con bà tốt hơn chút nào. Nó chỉ làm bà mệt, mà con bà thì vẫn sống cuộc đời của nó, có lo hay không cũng vậy.
Nỗi sợ ngày mai là thứ ai cũng có. Sợ mai mất việc, sợ mai ốm đau, sợ mai con cái gặp chuyện, sợ mai tiền không đủ. Sợ những chuyện chưa xảy ra, mà mình cứ tưởng như nó đã xảy ra rồi. Mình tưởng tượng ra đủ thứ xấu, rồi sợ cái tưởng tượng của chính mình. Tới lúc ngày mai tới thật, thì những chuyện mình sợ phần lớn không xảy ra. Mà mình thì đã mất bao nhiêu đêm ngủ ngon vì những chuyện không có thật.
Trong kho sách, có một đoạn nói về bốn công năng của thiền, trong đó có một công năng là đối trị sợ hãi. Thiền có khả năng đoạn trừ các dục, đối trị sợ hãi, đem lại thiền lạc cho người hành thiền, và đưa đến trí tuệ, giác ngộ, giải thoát. Đối trị sợ hãi, nghĩa là không phải trốn sợ hãi, mà là đối mặt với nó bằng một cái tâm tỉnh táo. Khi tâm tỉnh, mình mới thấy: nỗi sợ phần lớn không phải là sự thật, mà là tưởng tượng. Mà tưởng tượng thì có thể buông được.
Cũng trong kho sách, có một đoạn nói về giữ giới: người giữ năm giới thì không sống trong kinh hoàng sợ hãi. Không sát sanh thì không bị thù hằn, không trộm cướp thì không sợ người theo dõi nghi ngờ, đi đâu cũng tự do, đến đi an ổn. Đoạn này nói về một điều rất thực tế: nỗi sợ nhiều khi đến từ chính những gì mình đã làm. Mình sống đàng hoàng, không làm điều gì phải giấu, thì đi đâu cũng nhẹ nhàng. Còn mình làm điều khuất tất, thì lúc nào cũng sợ bị phát hiện. Buông nỗi sợ, có khi bắt đầu từ việc sống cho ngay thẳng.
Nhưng nỗi sợ lớn nhất của nhiều người không phải là sợ chuyện xấu xảy ra, mà là sợ mình không chịu nổi nếu nó xảy ra. Sợ con ốm thì mình sẽ làm sao. Sợ mất việc thì mình sẽ sống sao. Sợ người thân ra đi thì mình sẽ ra sao. Cái sợ này sâu hơn, vì nó không sợ chuyện, mà sợ chính mình. Mà sự thật là: con người chịu đựng giỏi hơn mình tưởng nhiều lắm. Bao nhiêu người đã đi qua mất mát, bệnh tật, thất bại, mà vẫn sống tiếp, vẫn cười được. Mình cũng vậy thôi. Mình sợ vì mình chưa gặp, chứ gặp rồi thì mình sẽ biết cách đi qua.
Buông nỗi sợ ngày mai không có nghĩa là không chuẩn bị gì cho ngày mai. Người ta vẫn dành dụm, vẫn lo cho con, vẫn giữ gìn sức khỏe. Nhưng chuẩn bị khác với sợ hãi. Chuẩn bị là mình làm những gì mình làm được hôm nay, rồi thôi. Sợ hãi là mình làm xong rồi mà vẫn lo, lo mãi, lo tới mức không ngủ được. Phân biệt được hai việc ấy, mình sẽ thấy: chuẩn bị thì có điểm dừng, sợ hãi thì không có điểm dừng. Mình cần điểm dừng.
Có một cách tập buông nỗi sợ rất cụ thể: mỗi khi thấy mình đang lo cho ngày mai, hãy hỏi: chuyện này mình làm được gì ngay bây giờ? Nếu làm được, thì làm ngay. Làm xong thì thôi. Nếu không làm được gì ngay bây giờ, thì cũng thôi, lo cũng không giúp được gì. Rồi quay về với việc đang làm: nấu cơm, quét nhà, đọc sách, thở một hơi dài. Việc hôm nay làm xong, thì ngày mai tự nó sẽ tới, và mình sẽ đối phó với nó bằng sức của ngày mai, không phải bằng sức của hôm nay.
Người mẹ đầu bài, sau này bà tập một thói quen mới: tối trước khi ngủ, bà viết ra một câu: hôm nay con vẫn khỏe, mình vẫn khỏe, đủ rồi. Chỉ một câu đó thôi. Bà viết nhiều đêm, rồi bà ngủ ngon hơn. Bà vẫn thương con, vẫn lo cho con, nhưng cái lo ấy giờ đây nhẹ nhàng hơn, như một ngọn đèn nhỏ soi đường, không phải như một đám cháy làm bà mất ngủ. Bà bảo: giờ bà mới hiểu, thương con không phải là lo cho con cả đêm, mà là tin con sẽ tự lo được cho mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư