Chiều hôm đó, con tôi làm đổ cả bát canh lên bàn. Canh nóng tràn ra, chảy xuống nền nhà. Tôi đang mệt sau một ngày dài, cơn giận bốc lên như lửa gặp gió. Tôi quát con một trận. Con tôi đứng im, mắt đỏ hoe, tay run run cầm cái bát. Lúc đó tôi thấy mình đúng. Nhưng tối đến, khi con ngủ rồi, tôi ngồi nhìn gương mặt nó, tự nhiên thấy xấu hổ. Bát canh đổ thì lau được. Lời quát của mình thì không lau được.
Cơn giận lúc đang nóng giống như nồi nước đang sôi. Nước sôi thì trào ra, bỏng tay người cầm. Lời nói lúc giận cũng vậy. Nó không phải là lời mình nghĩ kỹ, nó là hơi nóng bốc ra từ trong lòng. Mà hơi nóng thì không biết chọn lời. Nó chọn câu nào đau nhất, bén nhất, để ném ra. Nói xong, nước nguội dần, mình tỉnh ra, nhưng người nghe thì đã bỏng rồi.
Trong kinh Pháp Cú có câu: lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện, lấy thí thắng xan tham, lấy chân thật thắng dối lừa. Thắng giận không phải là đè giận xuống, nuốt vào trong rồi cười gượng. Thắng giận là không để giận cầm lái. Giận vẫn có mặt, nhưng mình là người cầm lái, không phải giận. Người cầm lái biết khi nào nên dừng xe, khi nào nên đi tiếp. Giận cầm lái thì xe chỉ biết lao.
Tôi tập buông cơn giận đang nóng bằng một quy tắc: để nguội rồi hãy nói. Mỗi khi thấy giận bốc lên, tôi rời khỏi chỗ đó. Ra ngoài sân, uống một ly nước, thở mười hơi thật chậm. Mười hơi thở chỉ mất một phút, nhưng một phút đó cứu được cả một buổi tối. Nước nguội rồi, mình nói gì cũng nhẹ hơn. Lời nhẹ thì người nghe mới nghe được. Lời nặng thì người ta chỉ nhớ cái nặng, không nhớ mình muốn nói gì.
Có lần sếp phê bình tôi trước cả phòng. Tôi giận lắm, suýt nữa đã cãi lại ngay tại chỗ. Nhưng tôi nhớ quy tắc của mình. Tôi im lặng, gật đầu, ghi lại những gì sếp nói. Tối về, tôi đọc lại. Trong lời phê bình đó, có hai điều sếp nói đúng. Tôi sửa hai điều đó. Tuần sau, sếp khen tôi tiến bộ. Nếu hôm đó tôi cãi lại lúc đang nóng, có lẽ bây giờ tôi đã mất việc.
Buông cơn giận không có nghĩa là không được giận. Giận là cảm xúc tự nhiên, ai cũng có. Trẻ con làm đổ bát thì bực là thường. Người ta nói oan mình thì giận là thường. Điều không thường là để giận nói thay mình. Giận là lửa. Lửa dùng để nấu cơm thì tốt, để đốt nhà thì nguy. Để nguội rồi hãy nói, là cách giữ lửa trong bếp, không để lửa cháy lên nhà.
Đêm đó, tôi vào phòng con, đắp lại chăn cho nó, thì thầm xin lỗi dù nó đang ngủ. Sáng hôm sau, tôi nói với con: hôm qua ba nóng quá, ba xin lỗi. Con tôi cười, nói không sao. Trẻ con tha thứ nhanh lắm, nếu người lớn biết xin lỗi thật lòng. Buông cơn giận xuống, ta không thua. Ta chỉ thắng được một trận khó nhất: trận với chính mình.
Có lần mẹ tôi gọi điện hỏi tôi ăn cơm chưa, giọng bà chậm rãi, hỏi đi hỏi lại. Tôi đang bận, tôi gắt lên: con ăn rồi, mẹ đừng hỏi nữa. Đầu dây bên kia im lặng. Tối đó tôi gọi lại, mẹ nói không sao, giọng bà vẫn vui vẻ. Nhưng tôi biết, câu gắt của tôi làm bà buồn. Mẹ chỉ hỏi một câu quan tâm, mà tôi trả lại bằng một câu gắt. Giận với người dưng thì còn có lý do. Giận với mẹ chỉ vì mẹ hỏi thăm, thì không có lý do nào cả, chỉ có mệt mỏi của mình mà thôi.
Tôi tập đếm ngược mười trước khi nói lúc đang nóng. Một, hai, ba, cho đến mười. Mười giây đó ngắn lắm, nhưng đủ để tôi nhớ ra người trước mặt mình là ai. Là mẹ mình, là vợ mình, là con mình, là người thương mình. Nhớ ra rồi thì lời nói tự nhiên mềm lại. Mười giây không làm mất gì của mình. Mười giây chỉ làm mình chậm lại một chút, mà chậm lại một chút thì lời nói không còn là hơi nóng nữa. Nó thành lời nói của một người đã nghĩ kỹ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư