Bà Tư có một bộ chén sứ cưới từ bốn mươi năm trước. Bộ chén đẹp lắm. Men trắng, viền hoa xanh, mua hồi còn trẻ, để dành bao nhiêu năm.
Nhưng lạ một điều. Bộ chén ấy chưa bao giờ được dùng.
Ngày thường, nhà ăn bằng chén nhựa, chén sứ rẻ tiền. Bộ chén cưới nằm trong tủ kính, khóa lại. Có khách quý tới, bà cũng chỉ lấy ra ngắm rồi cất vào. Bà sợ vỡ. Bà sợ sứt một cái là mất. Bà giữ kỹ đến mức bộ chén không còn là đồ dùng nữa. Nó thành một nỗi lo.
Một hôm cháu ngoại làm vỡ một cái chén nhựa. Bà chẳng nói gì. Cháu hỏi: "Sao bà không lấy bộ chén đẹp ra dùng, bà giữ làm gì?" Bà im lặng. Bà cũng không trả lời được.
Nhiều người trong chúng ta sống giống bà Tư. Không phải với chén sứ. Mà với đủ thứ khác.
Có người giữ mãi một chiếc xe máy cũ, không nỡ bán, dù nó nằm một góc, hỏng dần theo năm tháng. Có người giữ một căn nhà trống, không ở, không cho thuê, chỉ vì sợ bán đi là mất. Có người giữ một mối quan hệ đã hết, giữ một công việc đã chán, giữ một hình ảnh về mình ngày xưa, sợ buông ra là mất hết.
Giữ, vì sợ mất. Sợ mất, nên giữ chặt. Giữ chặt, rồi khổ. Cái vòng đó quen thuộc đến mức nhiều người tưởng nó là lẽ tự nhiên.
Nhưng có một điều ít ai dám nhìn thẳng. Giữ chặt không giữ được gì lâu hơn. Cái chén trong tủ kính rồi cũng ố men theo thời gian. Chiếc xe không chạy rồi cũng gỉ. Người đã muốn đi, có giữ cũng không ở lại. Mọi thứ trên đời đều đổi thay từng ngày, từng giờ. Cái gì đến tay mình, sớm muộn cũng qua tay mình. Đó không phải là lời bi quan. Đó là sự thật ai cũng thấy, chỉ là ta không muốn thấy.
Trong sách Phật Học Cơ Bản, có một câu dạy rất gọn. Rằng mọi sự vật hiện tượng trong đời đều vô thường, đều khổ, đều vô ngã. Nghĩa là không có gì đứng yên mãi. Không có gì thuộc về ta mãi mãi. Hiểu được điều đó, lòng mới nhẹ. Chữ "vô thường" nghe có vẻ xa lạ, nhưng thật ra nó ở ngay trong bếp nhà mình. Cơm nấu sáng, chiều đã thiu. Hoa cắm hôm qua, hôm nay đã héo. Đứa con bé xíu ngày nào, giờ đã cao hơn cả mẹ.
Vậy thì sợ mất để làm gì? Sợ không giữ được thứ vốn dĩ không giữ được. Càng sợ, càng khổ trước khi mất. Có người chưa mất gì cả, mà đã khổ vì tưởng tượng ra cảnh mất. Mất tiền thì lo mất tiền. Chưa mất tiền thì lo sẽ mất tiền. Khổ gấp đôi.
Buông nỗi sợ mất mát không có nghĩa là buông xuôi, mặc kệ. Không phải là vứt đồ đi, bỏ người đi. Buông ở đây là đổi cách cầm. Cầm nhẹ lại. Dùng cái đang có, thay vì cất kỹ vì sợ mất.
Bộ chén cưới của bà Tư, nếu lấy ra dùng, có thể một ngày nó vỡ. Nhưng trước khi vỡ, nó đã được dùng trong bao nhiêu bữa cơm ngon, bao nhiêu lần cả nhà quây quần. Cái chén vỡ, nhưng niềm vui thì còn. Còn cất trong tủ, nó không vỡ, nhưng nó cũng chưa từng sống. Giữ một thứ mà không dùng, khác gì đã mất nó từ lâu?
Người ta hay nói: của cải là để dùng, không phải để thờ. Câu đó đúng với nhiều thứ. Tiền để dành cho lúc cần, nhưng để dành mãi mà không dám tiêu, thì tiền chỉ là con số trong sổ. Sức khỏe để sống, nhưng lo giữ sức khỏe đến mức không dám làm gì, không dám đi đâu, thì còn gì là sống. Tình cảm cũng vậy. Giữ người thương bằng cách khóa chặt, kiểm soát từng bước, thì tình cảm ngạt thở mà chết.
Có một cách tập buông rất đơn giản. Mỗi ngày, nhìn một thứ mình đang giữ chặt, rồi hỏi: mình giữ nó, hay nó đang giữ mình? Cái áo cũ không mặc mà không nỡ cho. Cuốn sổ đầy giấy vụn không nỡ bỏ. Một lời hứa cũ của ai đó không nỡ quên. Nếu thấy mình đang bị nó giữ, thì thử nới tay một chút.
Nới tay không phải là mất. Nới tay là để tay mình còn trống, đón được thứ mới. Tay nắm chặt thì không cầm thêm được gì. Lòng nắm chặt thì không còn chỗ cho niềm vui mới. Người biết buông không phải người mất mát nhiều. Người biết buông là người còn nhiều chỗ trống trong lòng.
Bà Tư, sau lần cháu hỏi, đã làm một việc lạ. Bà lấy bộ chén cưới ra, rửa sạch, bày lên bàn ăn cơm chiều. Cả nhà ngạc nhiên. Bà cười: "Chén là để ăn cơm. Để trong tủ, nó buồn." Bữa cơm hôm đó ngon hơn mọi ngày. Không phải vì món ăn khác. Mà vì bà đã thôi sợ.
Cái gì rồi cũng qua tay mình. Xe cộ, nhà cửa, tiền bạc, người thân, cả tuổi trẻ của chính mình. Không giữ được mãi đâu. Nhưng trong lúc nó còn ở với mình, mình có thể sống trọn với nó. Ăn bữa cơm đang có. Thương người đang ở bên. Dùng món đồ đang cầm. Đừng đợi đến lúc mất mới tiếc là mình chưa từng dùng, chưa từng thương cho đàng hoàng.
Buông nỗi sợ mất mát, lòng sẽ nhẹ. Nhẹ rồi, mới thấy rõ cái đang có quý đến mức nào. Và khi một thứ thật sự phải đi, mình tiễn nó bằng lòng biết ơn, chứ không phải bằng sự oán trách hay tiếc nuối. Đó là cách sống thảnh thơi nhất mà một người bình thường có thể tập được, ngay từ hôm nay, ngay từ bữa cơm chiều nay.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư