Bữa cơm tối nhà chị Hoa dọn ra đầy đủ. Canh chua cá, thịt kho, rau luộc, chén nước mắm ớt. Mẹ chị nấu từ bốn giờ chiều. Cả nhà ngồi vào bàn. Nhưng không ai ăn ngay.
Chồng chị vừa ăn vừa xem điện thoại. Con trai lớn vừa gắp vừa xem video. Con gái nhỏ thì tay cầm muỗng, mắt dán vào máy tính bảng. Chị Hoa nhìn mâm cơm, rồi nhìn mọi người. Mẹ chị ngồi đầu bàn, gắp miếng cá bỏ vào chén cháu, hỏi: "Ăn có ngon không con?" Cháu không trả lời. Nó đang cười với cái màn hình.
Bữa cơm đó, không ai nhớ mình đã ăn gì. Ăn xong, ai cũng đứng dậy, bụng no mà lòng trống. Mẹ chị dọn mâm, rửa chén một mình. Bà không than. Bà chỉ nói một câu nhỏ: "Ngày xưa nhà mình nghèo, bữa cơm chỉ có rau với muối, mà ăn ngon lắm. Vì cả nhà cùng ăn, cùng nói chuyện."
Câu nói của bà nghe nhẹ mà đau. Không phải món ăn ngày xưa ngon hơn. Mà là bữa cơm ngày xưa có mặt đầy đủ của mọi người. Còn bữa cơm bây giờ, người ngồi đó mà tâm thì ở đâu đâu.
Nhiều gia đình bây giờ giống nhà chị Hoa. Không phải vì ai xấu. Mà vì chiếc điện thoại đã ngồi vào bàn ăn cùng cả nhà, không mời mà đến. Nó ngồi đó, sáng màn hình, rung lên từng lúc. Mỗi lần rung, tay ai đó lại cầm lên. Mỗi lần cầm lên, bữa cơm lại vơi đi một chút.
Có người nói: tôi ăn chậm lắm, tôi nhai kỹ lắm, vậy là đủ rồi. Nhưng ăn chậm chưa phải là ăn có mặt. Trong sách dạy thiền Vipassana có một câu nói rất thẳng. Ăn chậm và ăn trong chánh niệm khác nhau một trời một vực. Ăn chậm không có nghĩa là ăn trong chánh niệm. Ăn trong chánh niệm là khi ăn, mình biết mình đang ăn. Biết miếng cơm này mặn hay nhạt. Biết canh này nóng hay nguội. Biết người ngồi đối diện mình hôm nay có mệt không.
Chánh niệm là một chữ nghe có vẻ cao. Nhưng thật ra nó rất gần. Nó chỉ là sự có mặt. Khi ăn, chỉ ăn. Khi nghe mẹ nói, chỉ nghe mẹ nói. Không làm hai việc một lúc. Không vừa ăn vừa lướt. Không vừa nghe vừa trả lời tin nhắn.
Cái khó là điện thoại không chỉ lấy đi bữa cơm. Nó lấy đi cả những thứ quanh bữa cơm. Nó lấy đi câu chuyện con kể ở trường. Nó lấy đi ánh mắt mệt mỏi của chồng sau một ngày làm việc. Nó lấy đi cơ hội mẹ được nghe con khen một câu: "Canh hôm nay mẹ nấu ngon quá." Một câu khen nhỏ như vậy, với người già, đáng giá hơn nhiều món quà đắt tiền.
Buông điện thoại xuống bàn ăn, nghe thì dễ, làm thì khó. Vì tay đã quen. Vì sợ bỏ lỡ tin nhắn. Vì sợ im lặng. Nhiều nhà ngồi ăn mà không có điện thoại thì không biết nói gì với nhau. Im lặng một lúc là ngượng. Nhưng chính cái ngượng đó cho thấy gia đình đã xa nhau đến mức nào. Xa đến mức ngồi cùng bàn mà không còn chuyện để nói.
Tập lại từ đầu, cũng không khó. Chỉ cần một bữa mỗi ngày. Một bữa thôi. Trước khi ăn, mọi người để điện thoại ở một chỗ, úp màn hình xuống. Không ai cầm. Không ai kiểm tra. Bữa cơm đó, chỉ có cơm và người.
Ban đầu sẽ thấy thiếu thiếu. Tay sẽ ngứa. Nhưng rồi miệng sẽ bắt đầu nói. Con sẽ kể chuyện ở lớp. Chồng sẽ kể chuyện ở chỗ làm. Mẹ sẽ kể chuyện ngày xưa. Những câu chuyện đó vốn vẫn ở đó, chỉ là bấy lâu bị màn hình che mất.
Có người hỏi: ăn trong chánh niệm thì được cái gì? Được nhiều thứ lắm. Được biết món ăn hôm nay có vị gì. Được biết người thân hôm nay ra sao. Được một bữa cơm thật sự là bữa cơm, chứ không phải là lúc nạp năng lượng trong khi đầu óc chạy đi chỗ khác. Người ta nói tu là chuyện lớn, phải lên chùa, phải ngồi thiền. Nhưng tu cũng có thể bắt đầu từ bàn ăn. Ăn một bữa cơm mà tâm có mặt trọn vẹn, đó đã là một buổi tu rồi.
Chị Hoa, sau bữa cơm hôm đó, đã làm một việc nhỏ. Chị mua một cái giỏ mây, để ở góc bếp. Trước bữa ăn, cả nhà bỏ điện thoại vào giỏ. Ai lấy ra trước thì người đó rửa chén. Luật đơn giản vậy thôi. Mà hiệu quả. Tuần đầu, con trai chị càu nhàu. Tuần thứ hai, nó bắt đầu kể chuyện bạn bè. Tuần thứ ba, mẹ chị cười nhiều hơn. Bà nói: "Giờ bữa cơm mới giống bữa cơm."
Một bữa cơm không làm nên một gia đình hạnh phúc. Nhưng nhiều bữa cơm có mặt đầy đủ, sẽ làm nên một gia đình gần nhau. Buông điện thoại xuống, không mất gì cả. Chỉ mất một thói quen. Mà đổi lại, được cả một bữa cơm. Được nghe con mình nói. Được nhìn mẹ mình cười. Đổi như vậy, có lời lắm.
Tối nay, khi dọn cơm ra, thử một lần thôi. Để điện thoại ở xa. Ngồi xuống. Gắp một miếng. Nếm cho kỹ. Nhìn người đối diện. Hỏi một câu: "Hôm nay của mẹ thế nào?" Rồi lắng nghe câu trả lời. Bữa cơm đó sẽ khác. Thử đi, rồi sẽ biết.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư