🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Buông bỏ – an lạc

Khen thì phồng, chê thì xẹp: đừng để miệng người ta điều khiển lòng mình

Buông bỏ – an lạc · 6 phút đọc

Chị Lan bán hàng online. Hôm nào khách khen một câu, chị vui cả ngày, nấu cơm cũng hát. Hôm nào có người chê một câu, chị mất ngủ cả đêm, lật đi lật lại cái bình luận đó như lật một hòn than nóng trong tay.

Một câu khen thì nhẹ như lông hồng. Một câu chê thì nặng như đá. Vậy mà cả hai đều chỉ là lời nói. Lời nói vừa thốt ra đã bay đi, chỉ còn lại trong đầu mình là mình giữ. Người ta khen rồi người ta quên. Người ta chê rồi người ta đi ngủ. Chỉ có mình là ôm lấy, đem về nhà, đặt lên bàn, ngắm nghía, rồi đau.

Có người cả đời sống bằng tai người khác. Được khen thì phồng lên như bong bóng. Bị chê thì xẹp xuống như bong bóng xì hơi. Sáng vui, chiều buồn, tối giận, tất cả đều do miệng thiên hạ quyết định. Lòng mình không còn là của mình nữa, mà thành cái chuông gió treo ngoài hiên, gió nào thổi qua cũng kêu.

Trong thiền có dạy về tám ngọn gió. Đó là lợi và suy, hủy và dự, xưng và cơ, khổ và lạc. Được lợi thì mừng, mất mát thì buồn. Được đề cao thì nở mặt, bị hủy nhục thì ê chề. Được khen ngợi thì lâng lâng, bị chê bai thì rũ rượi. Khổ đến thì oán, vui đến thì mê. Tám ngọn gió này thổi suốt ngày, ai cũng gặp, không ai tránh được.

Người tu học không phải là người không còn nghe khen chê. Người ấy vẫn nghe, vẫn biết. Khác ở chỗ, nghe xong không nhận vào lòng làm của mình. Có câu dạy rằng việc đến thì chẳng nhận, tất cả chỗ đều không tâm. Việc đến là việc của nó, tâm mình vẫn ở yên chỗ mình. Khen đến, biết là khen. Chê đến, biết là chê. Biết xong rồi thôi, không đem về nuôi trong lòng.

Cái khó là phân biệt. Lời khen nào cũng ngọt, nhưng không phải lời khen nào cũng thật. Có lời khen vì người ta quý mình, có lời khen vì người ta muốn nhờ vả, có lời khen chỉ vì phép lịch sự. Lời chê nào cũng đắng, nhưng không phải lời chê nào cũng sai. Có lời chê vì người ta ghét mình, có lời chê vì người ta thấy đúng chỗ mình còn dở, có lời chê vì người ta vụng lời mà lòng thì tốt.

Cho nên nghe khen chê, đừng vội tin ngay, cũng đừng vội giận ngay. Nghe như nghe tiếng gió qua tai. Gió qua rồi, tai vẫn còn đó. Mình nghe xong, dừng lại một chút, tự hỏi: lời này có đúng không? Nếu đúng, mình sửa. Sửa xong thì cảm ơn trong lòng, dù người nói có khó nghe. Nếu không đúng, mình bỏ qua. Bỏ qua không phải là nhịn nhục cam chịu, mà là không rước rác của người khác về nhà mình.

Có người sợ nhất là bị chê trước mặt đông người. Có người sợ nhất là bị nói xấu sau lưng. Nhưng thử nghĩ lại xem, đời mình có bao nhiêu chuyện quan trọng hơn một câu nói. Cơm có ngon không, con có khỏe không, cha mẹ có vui không, tối nay ngủ có yên không. Những chuyện đó mới là chuyện của mình. Một câu khen chê không nuôi được mình một bữa cơm, cũng không làm mình mất đi một bữa cơm.

Buông lời khen chê không có nghĩa là sống bất cần, ai nói gì cũng mặc. Buông là buông cái bám víu. Khen thì không bám vào để tự cao. Chê thì không bám vào để tự ti. Mình làm việc của mình cho tốt, sống cho đàng hoàng, còn thiên hạ muốn nói gì thì nói. Miệng là của người ta, tai là của mình, lòng lại càng là của mình.

Có một cách tập rất đơn giản. Mỗi tối, trước khi ngủ, nhớ lại trong ngày có lời khen chê nào làm mình dao động. Nhớ lại rồi tự hỏi: lời đó còn ở đâu? Người nói đã đi ngủ từ lâu. Chỉ còn mình là còn thức để ôm nó. Thấy được như vậy, tự nhiên mình cười mình một cái, rồi đặt nó xuống. Đặt xuống được một lần, lần sau sẽ nhẹ hơn một chút.

Ngày mai ra đường, thể nào cũng có người khen, người chê. Gió vẫn thổi. Chỉ cần mình không còn làm cái chuông gió nữa. Gió thổi qua đá, đá vẫn là đá. Người khen chê mặc người, mình vẫn làm việc của mình, sống đời của mình, nhẹ nhàng mà vững vàng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Đốn Ngộ (HT Thích Thanh Từ soạn dịch) — trang 19
• Thiền Đốn Ngộ (HT Thích Thanh Từ soạn dịch) — trang 17
Bài liên quanÔm vết thương cũ: nhớ một lần, đau thêm một lầnHơn – bằng – thua: cái thước so sánh làm khổ cả đờiGiữ con trong tay mãi: thương con hay giữ con cho mình