Hai người hàng xóm cùng mở quán. Quán nhà anh Tư đông khách hơn một chút, quán nhà anh Ba vắng hơn một chút. Sáng nào anh Ba cũng đứng nhìn sang bên kia, đếm xem bên đó có bao nhiêu bàn, bao nhiêu xe, rồi về nhà thở dài. Cơm nhà mình vẫn đủ ăn, con cái vẫn khỏe, vậy mà lòng cứ thấy thiếu, chỉ vì nhìn sang nhà người ta.
Cái thước so sánh là thứ kỳ lạ. Nó không đo được cái gì thật, mà chỉ làm người ta khổ. Người ta hơn mình một chút thì mình buồn. Người ta bằng mình thì mình lo, sợ mai mốt người ta vượt lên. Người ta thua mình thì mình vui được một lúc, rồi lại đi tìm người khác để so tiếp. Cả đời chạy theo cái thước đó, không có lúc nào dừng lại mà thấy mình đang sống ra sao.
Trong kinh có giải thích rất rõ về chuyện này. Ngã mạn là trạng thái so sánh mình với người qua sự hơn, bằng, thua. Chỉ có ba nấc đó thôi, mà nó bao trùm cả đời người. Hơn thì tự cao, bằng thì ganh đua, thua thì tự ti. Tự cao hay tự ti thì cũng đều là khổ, chỉ khác nhau ở dáng vẻ bên ngoài.
Tự cao thì khổ theo kiểu tự cao. Lúc nào cũng phải giữ cái vẻ hơn người, sợ người ta phát hiện ra mình cũng có chỗ dở. Nói chuyện phải nói to hơn, kể chuyện phải kể hay hơn, làm gì cũng phải cho người ta thấy mình giỏi. Mệt lắm, mà không dám dừng, vì dừng lại là sợ mình tụt xuống.
Tự ti thì khổ theo kiểu tự ti. Nhìn ai cũng thấy người ta giỏi hơn mình, đẹp hơn mình, may mắn hơn mình. Đi đâu cũng co mình lại, nói gì cũng sợ người ta cười. Có khi mình làm được việc tốt, cũng không dám vui, vì nghĩ rằng người ta làm còn tốt hơn. Cứ như vậy, bao nhiêu niềm vui nhỏ trong ngày đều bị cái thước so sánh gạt đi hết.
Cái gốc của so sánh là cái tôi. Mình yêu cái tôi của mình quá, nên lúc nào cũng muốn nó hơn người ta. Mà cái tôi thì như một đứa trẻ hay đòi hỏi, càng chiều thì càng đòi nhiều. Hôm nay hơn người này, mai lại muốn hơn người khác. Không bao giờ đủ, vì thiên hạ thì đông, mà mình thì chỉ có một.
Muốn buông thói quen so sánh, trước hết phải thấy mình đang so sánh. Thấy rồi thì dừng lại, hỏi mình một câu: chuyện này có liên quan gì đến đời mình không? Người ta mua xe mới, mình có cần xe mới không? Người ta thăng chức, mình có đang làm tốt công việc của mình không? Người ta đi du lịch, mình có đang cần đi du lịch không? Hỏi xong, nhiều khi mới thấy là mình không cần, chỉ là mình thấy người ta có nên mình muốn có.
Rồi tập so sánh với chính mình ngày hôm qua. Hôm qua mình nóng giận mấy lần, hôm nay bớt được một lần là tốt rồi. Hôm qua mình chưa làm được việc này, hôm nay làm được là tiến rồi. Cái thước này vừa sức, đo được, và mỗi lần đo đều thấy mình đi lên, dù chỉ một chút.
Và tập mừng cho người ta. Người ta hơn mình, mừng cho người ta một câu thật lòng. Lúc đầu sẽ gượng gạo, miệng cười mà lòng chưa cười. Nhưng mừng riết rồi quen, lòng cũng rộng ra. Người ta vui là chuyện của người ta, mình mừng là chuyện của mình, hai chuyện không trừ nhau. Mừng cho người ta không làm mình mất đi thứ gì, chỉ làm mình nhẹ đi một gánh.
Buông cái thước so sánh xuống, đời mình tự nhiên rộng ra. Cơm nhà mình vẫn là cơm nhà mình, ngon hay dở là do mình nấu, không phải do nhà hàng xóm nấu ngon hơn. Con mình vẫn là con mình, ngoan hay chưa ngoan là chuyện của nhà mình, không phải chuyện để đem ra cân với con nhà người ta. Sống như vậy, mỗi ngày đều có cái để vui, mà không cần đợi ai thua mình mới vui được.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư