🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Dưỡng sinh cổ truyền

Tâm bình khí hòa: dưỡng tâm là gốc của dưỡng sinh

Dưỡng sinh cổ truyền · 7 phút đọc

Có một câu chuyện quen thuộc trong nhiều gia đình. Hai vợ chồng cãi nhau vì một chuyện nhỏ. Chuyện nhỏ thôi, mà càng nói càng to. Đến khi cả hai cùng mệt, cùng đau đầu, cùng mất ngủ, mới giật mình: vì một chuyện nhỏ mà làm khổ cả người. Sách cổ gọi đó là tâm không bình, khí không hòa.

Trong cuốn Khí Đạo, tác giả dẫn lại lời của Vương Văn Lộc thời nhà Minh, trong cuốn Y tiên. Ông viết: dưỡng sinh quý ở chỗ dưỡng khí, dưỡng khí quý ở chỗ dưỡng tâm, dưỡng tâm quý ở chỗ quả dục, quả dục để bảo vệ nguyên khí. Tinh không dùng bừa thì khí không tán, khí không tán thì thần không mất.

Dưỡng sinh quý ở chỗ dưỡng khí. Dưỡng khí quý ở chỗ dưỡng tâm. Hai câu ấy nói lên một điều rất quan trọng: dưỡng sinh không bắt đầu từ thân thể, mà bắt đầu từ tâm. Tâm yên thì khí hòa. Khí hòa thì thân khỏe. Tâm loạn thì khí loạn. Khí loạn thì thân sinh bệnh.

Sách còn viết thêm: không dùng suy nghĩ bừa bãi, không động ý bừa bãi. Ý động thì thần chuyển, thần chuyển thì khí tản, khí tản thì tinh mất. Thận trọng khi vui sướng, tránh cáu giận thì khí sẽ điều hòa. Phòng lạnh tránh nóng thì hình thể sẽ vững. Đấy là dưỡng khí. Dưỡng khí là điểm trọng yếu của việc dưỡng sinh.

Vui quá cũng hại, giận quá cũng hại. Nghe thì lạ, vì ai cũng nghĩ vui là tốt. Nhưng vui quá mức, cười quá mức, phấn khích quá mức thì khí cũng tán ra, người cũng mệt. Giận thì khỏi nói, ai giận cũng biết mình mệt. Cho nên sách dạy giữ cảm xúc ở mức vừa phải. Vui thì vui, nhưng đừng quá. Buồn thì buồn, nhưng đừng quá. Giận thì giận, nhưng đừng để giận ở lại lâu.

Cũng trong cuốn Khí Đạo, có một đoạn khác nói về việc tu tính. Đoạn này viết: tu tính để bảo dưỡng thần, yên tâm để bảo toàn thân. Không để cảm xúc yêu ghét đọng lại ở tình, không để sướng vui, lo âu lưu lại ở ý. Để cho khí bình hòa, rồi lại hô hấp thổ nạp, ăn uống dưỡng thân, khiến hình thần gắn bó với nhau, trong ngoài cùng giúp nhau.

Không để yêu ghét đọng lại ở tình. Không để lo âu lưu lại ở ý. Hai câu ấy là cả một phép dưỡng tâm. Yêu ghét là chuyện thường tình, ai cũng có. Nhưng yêu quá, ghét quá, để nó đọng lại trong lòng mãi không tan, thì thành bệnh. Lo âu cũng vậy. Lo một chút thì tốt, vì lo giúp mình cẩn thận. Nhưng lo triền miên, lo cả ngày lẫn đêm, thì khí không hòa, người không yên.

Sách còn dẫn lời của Lã Thúc Giản, trong cuốn Thân ngâm ngữ. Ông viết: tuổi trẻ mà tình lại muốn thu liễm, không ham chuộng sự thoải mái sung sướng thì có thể giữ và trau dồi được đức. Tuổi già mà tình lại ưa sự thoải mái sung sướng, không ưa sự u buồn thì có thể dưỡng sinh. Nghĩa là người già không hợp với sự buồn bã, u uất. Người già cần vui vẻ, thoải mái, để dưỡng sinh. Cứ buồn buồn tủi tủi thì sức khỏe đi xuống rất nhanh.

Dưỡng tâm không phải là chuyện trừu tượng. Dưỡng tâm là những việc rất cụ thể. Buồn thì nói ra, đừng giữ trong lòng. Giận thì đi ra ngoài, đi bộ vài vòng, thở chậm vài hơi, rồi hãy nói chuyện tiếp. Lo thì viết ra giấy, xem việc nào cần làm trước, việc nào có thể để sau. Đừng để mọi thứ dồn lại trong đầu cùng một lúc.

Dưỡng tâm còn là biết buông. Có những chuyện đã qua thì cho qua. Có những người đã đi thì để họ đi. Có những việc không làm được thì chấp nhận. Cố chấp, ôm hận, tiếc nuối mãi thì tâm không bao giờ bình. Tâm không bình thì khí không hòa. Khí không hòa thì thân không khỏe.

Trong cuốn Dịch Kinh Đại Toàn Tập, sách cũng viết một câu rất hay: trái lại, hãy nên bình tĩnh, hãy dưỡng thân, dưỡng tâm, dưỡng trí, dưỡng thần, đợi chờ ngày thành công tới. Dưỡng thân, dưỡng tâm, dưỡng trí, dưỡng thần. Bốn thứ ấy đi cùng nhau. Thân khỏe mà tâm loạn thì cũng không gọi là khỏe. Tâm yên mà thân yếu thì cũng chưa đủ. Phải dưỡng cả hai.

Tâm bình khí hòa. Bốn chữ thôi. Mà là gốc của dưỡng sinh. Thân thể có thể tập luyện, có thể ăn uống điều độ. Nhưng tâm thì phải tự mình giữ. Không ai giữ hộ được. Mỗi ngày dành vài phút cho tâm mình: thở chậm, đi bộ thong thả, nói chuyện vui vẻ với người thân. Làm như vậy, tâm sẽ bình, khí sẽ hòa, thân sẽ khỏe.

Nội dung này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế lời khuyên y tế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Khí Đạo – Lục Lưu — trang 402 (Vương Văn Lộc, Y tiên: dưỡng sinh quý dưỡng khí, dưỡng khí quý dưỡng tâm, dưỡng tâm quý quả dục)
• Khí Đạo – Lục Lưu — trang 261 (tu tính bảo thần, yên tâm toàn thân; yêu ghét không đọng ở tình, lo âu không lưu ở ý)
• Sách Dịch Kinh Đại Toàn Tập (tập 2, Thượng Kinh) — trang 107 (dưỡng thân, dưỡng tâm, dưỡng trí, dưỡng thần)
Bài liên quanĂn Tết sao cho không hại sức khỏeSống thọ trong sách cổ: ít tham, đều đặn, vui vẻVận động nhẹ cho người cao tuổi