Tết đến, nhà nào cũng vui. Mâm cỗ đầy, bánh chưng, thịt kho, giò chả, rượu bia đủ cả. Người ta ăn uống thỏa thích, thức khuya, chơi hết mình. Vui thì vui thật. Nhưng qua Tết, nhiều người lại than: tăng cân, đầy bụng, mất ngủ, mệt mỏi. Ăn Tết sao cho vui mà không hại sức khỏe? Sách cổ đã có câu trả lời từ rất lâu.
Trong cuốn Khí Đạo, tác giả viết một câu rất đáng nhớ: rượu thịt quá mức thì sẽ lạc cực sinh bi. Vui quá mức thì sẽ sinh buồn. Ăn uống sai lầm là căn bệnh đầu tiên của bách bệnh. Đồ ăn thức uống vào trong dạ dày, đều có tác động trực tiếp đối với khí trong ngũ tạng.
Tết là lúc dễ ăn uống quá mức nhất. Cả năm kiêng khem, đến Tết thì thả cửa. Thịt kho ăn thật nhiều. Bánh chưng ăn thật nhiều. Rượu bia uống thật nhiều. Đồ ngọt ăn thật nhiều. Cơ thể vốn quen với nhịp bình thường, bỗng nhiên phải chịu một đợt quá tải. Dạ dày đầy, khí huyết ứ, người mệt mỏi. Vui được vài ngày, rồi phải trả giá cả tuần.
Sách dẫn lại lời của nhà văn đời Minh là Trần Kế Nho, trong cuốn Dưỡng sinh phu ngữ. Ông viết: việc ăn uống của con người, cái tối cần thiết là cẩn thận và điều hòa. Uống rượu nhiều thì khí bốc lên. Ăn nhiều thịt nhiều cơm thì khí trì trệ. Ăn cay nhiều thì khí tán. Ăn mặn nhiều thì khí nặng xuống. Ăn ngọt nhiều thì khí ứ lại. Mâm cỗ Tết có đủ cả: thịt mỡ, đồ ngọt, rượu, đồ mặn. Nếu ăn không điều độ thì khí trong người mất cân bằng ngay.
Sách còn nói rõ về rượu: tính của rượu cay, tán mà thăng, cho nên người uống rượu quá nhiều thì khí huyết bốc lên, mặt đỏ, khí kết rồi thì chóng mặt, thậm chí nôn mửa. Tết thì rượu bia nhiều. Chúc tụng, mời mọc, khó từ chối. Nhưng uống quá nhiều thì hại. Mặt đỏ bừng, đầu choáng váng, dạ dày cồn cào. Vui đâu chưa thấy, chỉ thấy mệt.
Tết lại rơi vào mùa đông, đầu mùa xuân. Trong đoạn Tứ khí điều thần đại luận, sách dạy: ba tháng mùa đông là lúc bế tàng, nước đóng băng, đất nứt nẻ, không nhiễu cái dương, ngủ sớm dậy muộn, nhất định phải chờ ánh mặt trời mới dậy. Đuổi cái lạnh, giữ lại cái ấm áp, không để khí tiết ra ngoài. Mùa đông là lúc cần giữ gìn, tích lũy. Tết mà thức khuya triền miên, ăn uống quá mức, thì đi ngược lại với đạo dưỡng tàng của mùa đông.
Nói vậy không có nghĩa là Tết không được vui. Tết là để vui. Nhưng vui có chừng mực thì vui được lâu. Ăn uống điều độ thì qua Tết người vẫn khỏe. Ăn uống quá mức thì qua Tết người phải nghỉ ngơi bù. Cái nào vui hơn? Chắc chắn là vui mà vẫn khỏe.
Ăn Tết sao cho không hại sức khỏe? Trước hết là ăn vừa phải. Món nào cũng nếm, mà món nào cũng vừa. Bánh chưng ngon thì ăn một miếng, đừng ăn cả cái. Thịt kho ngon thì ăn vài miếng, đừng ăn cả tô. Rau củ thì ăn nhiều hơn. Canh thì ăn thêm một bát. Mâm cỗ có rau, có thịt, có canh, ăn đủ vị thì vừa ngon vừa nhẹ bụng.
Thứ hai là uống có chừng mực. Rượu bia thì nhấp môi, chúc tụng cho vui, đừng uống đến say. Uống nước nhiều, ăn trái cây nhiều. Giữa các bữa tiệc thì uống nước ấm, ăn cháo loãng, để dạ dày được nghỉ.
Thứ ba là ngủ đủ. Tết thì thức khuya, nhưng đừng thức khuya triền miên. Đêm giao thừa thức khuya là chuyện vui. Nhưng mấy ngày Tết mà đêm nào cũng thức đến hai ba giờ sáng thì cơ thể không chịu nổi. Ngủ sớm một chút, dậy sớm một chút, đi bộ vài vòng, người sẽ khỏe hơn nhiều.
Thứ tư là vận động nhẹ. Ăn xong đừng nằm ngay. Đi bộ vài vòng quanh nhà, quanh xóm. Chúc Tết bà con cũng là một cách vận động. Đi lại, nói chuyện, cười đùa, đó cũng là dưỡng sinh.
Tết là dịp sum họp, là lúc gia đình quây quần. Ăn uống chỉ là một phần của Tết. Phần quan trọng hơn là tình cảm, là sự sum vầy. Ăn ít đi một chút, mà vui nhiều hơn một chút, thì Tết mới thật sự trọn vẹn.
Năm nay ăn Tết, hãy nhớ câu của người xưa: rượu thịt quá mức thì lạc cực sinh bi. Vui vừa phải thì vui lâu. Ăn vừa phải thì khỏe lâu. Chúc nhau sức khỏe thì phải giữ sức khỏe trước đã.
Nội dung này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế lời khuyên y tế.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư